Almatyda Bapanovtardyń «Aspan» atty kórmesi ashyldy
Osydan on jyl buryn talantty sýretshiler ári áıgili qolóner sheberleri Álibaı men Sáýle Bapanovtardyń «...Kıeli tańbalar órnegi» dep atalatyn erekshe kórmesine tap kelip, kádimgi qoıdyń júninen jasalynǵan kıimderdi, tuskıizder men túrli buıymdardy kórip, ábden tánti bolǵanymyz bar edi. Ine-jipsiz jasalynǵan qolóner týyndylary – baıaǵy has ustalardyń bir tal shegesiz qııýlastyrǵan ǵajaıyp ǵımaratyndaı áser etken. Qazaqtyń kádimgi kıizi – qoldan ılenip, bilektengen qolóner buıymdary zamanaýı kelbetke kóship, Muqaǵalı aqynnyń «Kúpi kıgen qazaqtyń qara óleńin, Shekpen jaýyp ózine qaıtaramyn» deıtin shýmaqtaryn eske túsirgeni de este.
Sodan beri de tutas bir tulǵaǵa aınalǵan erli-zaıypty talanttardyń tirligine syrttaı tileýles bolyp, eldegi jáne shet memleketterdegi kórmelerden Bapanovtardyń qoltańbasyn kórgende ishteı rızashylyqqa bólenetin edik. Jumsaq ta kónbis tabıǵı materıalǵa til bitirip, qazaqtyń qara kıiziniń qasıetin tanyp, qolóner álemine óz bet-beınelerimen kelgen Bapanovtardyń týyndylary kez kelgen kórmede erekshe kóz tartatynyn baıqaısyń. Ýaqyttyń ıirimderinde qalyp qoımaı, osy zamanǵa san alýan boıaýlarymen, bólek talǵammen kóshken qoı júninen de osynshama kórkem buıymdar jasaýǵa bolatynyn kórip, tamsana túsesiń. Qolóner týyndylarynyń da taǵdyry bolady dep esepteıtin bolsaq, Álibaı men Sáýle Bapanovtardyń qolynan shyqqan dúnıelerdi kádege asyrýǵa – kıip júrýge, tábáriktep, eń zamanaýı keńselerdiń tórine ilip qoıýǵa bolady. Muny da kózben kórip júrgen soń aıtasyń.
Al endi bul joly Bapanovtar Á.Qasteev atyndaǵy óner mýzeıinde ashylǵan «Aspan» atty kórmesimen kelýshilerdiń rııasyz qoshemetine bólenýde.
Atalmysh kórmede sýretshiler ózderiniń jańa óner týyndylarymen, zamanaýı shyǵarmashylyq izdenisterimen erekshelengen. Bapanovtar áýletiniń «Aspan» atty kórmesiniń ereksheligi – oınaqy ashyq túste. Kórkem oryndalǵan keskindemeler adam boıyna shattyq syılap, kúsh-qýat berse, shytyrmandyǵy adamdy tereń oı ıirimderine jeteleıdi.
Adamnyń ishki rýhynan týyndaǵan óner urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, sol halyqpen máńgi jasaıtyny aıan. Bapanovtar osy ónerdi sabaqtastyrýshy ári ony dáripteýshi. Qazaq óneriniń órkendep damýyna ózderiniń súbeli úlesterin qosyp kele jatqan Álibaı men Sáýle týǵan jerdiń topyraǵynan nár alyp, ana sútimen daryǵan kıeli óner arqyly qazaq bolmysyn álemge pash etip keledi. Al, olardyń uly Aǵyn búgingi kúni ákesi men anasynyń ónerdegi izin basyp, oǵan jańasha zamanaýı serpin bergen jas óren, búginde ónerdiń damýyna ózinshe úles qosýda. Álibaı Bapanovtyń shyǵarmalary qazaqtyń ulttyq ertegisindeı, adamnyń oı-órisin qııal qanatyna mingizip, álemdi sharlatatyndaı tereń mazmundylyǵymen aıshyqtalady. Ertegi de mıfke uqsas, onyń shyqqan kezeńi men paıda bolǵan ýaqyty belgisiz bolǵanymen, onda ulttyq naqysh basym. Shyǵarmada ómir men adam tirshiligi qatar damyǵanymen, onda ómir qaıtalanbaıdy, degenmen beıneler ómirden alynady. Jalpy, Álibaı Bapanovtyń keskindemeleri men gobelenderiniń shyǵarmashylyq ıdeıasy, kórkemdik tili dástúrli jáne zamanaýı ónerdiń sıntezinde qurylǵan. О́nerdiń qaınar kózi ulttyq ózekten nár alady. Sáýle Bapanova ǵalamdaǵy búkil dúnıeni kórkem qııaly arqyly birtutas etip asqan sheberlikpen qurastyra bile alatyndyǵymen erekshelenedi. Sýretshiniń júndi erekshe tehnologııada jáne túrli materıaldarmen kiriktirip basylǵan quraqtary erekshe.
Bapanovtar shyǵarmalary tanymal bola tura, sol súrleýde qalyp qoımaı, ár joly jańa tolǵanystarmen, beıneler legimen, qııaldyń sharyqtaýymen, assosııasııalyq tereńdikpen ózine tarta beredi, tarta beredi. Syrt kózben qaraǵanda, talaı jyldardan beri tek toqyma jippen, júnmen jumys isteıtin jandardyń qııaldary shegine jetken bolar dep oılaýyń muń eken, has sheberler kútpegen sheshimdermen taǵy da jarq ete qalady. Jalyqtyrmaıdy, bir tylsymǵa tarta túsedi.
Bapanovtar kóne de qarapaıym kásipke shyǵarmashylyq shabyt qosady da, talanttarǵa tán tosyn oılary aldymen qaǵazǵa ǵajaıyp, ásem boıaýlarmen qaıtalanbaıtyn keskin bolyp túsip, sosyn kıizge kóshiredi.
Kıizdiń búginde etnografııalyq mádenı dáýirden álemdik óner keńistiginiń qundylyǵyna aýysýynda Bapanovtardyń da qosqan batpandaı úlesi bar ekendigin moıyndaý qajet.
Olar gobelen salasynda da ózderin erkin sezinedi. О́ıtkeni, jeke toqylǵan taspalardan tigilip, quralǵan qazaqtyń alashasyna onyń «týystyǵy» jaqyn. Asa bir tózimdilik pen tabandylyqty táńirdiń bergen erekshe qabiletimen qosa órýdi talap etetin toqymashylyq óneriniń de óz tylsymy bar ekenin bilý úshin Bapanovtardyń sheberhanasyna saıahat jasaý kerek. Kúndelikti tirshiliktiń kúıbeńinen arylǵan saýsaqtar aılar boıy erekshe eptilikpen, jipterdi ýysynan shyǵarmaı, aqyl-oıdyń degenine baǵyndyrady. Qarapaıym toqymashy men sýretker has talanttardyń aıyrmashylyǵy da osynda!
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Sýretterdi túsirgen
Iýrıı BEKKER.
