О́rkendeýdiń ónegeli úlgisi

Búgin Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekten tys sessııasynda osy qoǵamdyq ınstıtýt músheleri óz úmitkerleri úshin daýys beredi Búgin Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda «Qazaqstan halqy Assambleıasy saılaıtyn Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi depýtattarynyń kezekten tys saılaýy» kún tártibimen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekten tys HHIII sessııasy ótedi. Sessııa jumysyna eldiń barlyq óńirinen, respýblıkalyq jáne aımaqtyq etnomádenı birlestikter ókilderiniń qatarynan quralǵan QHA músheleri, qoǵam qaıratkerleri, ǵylymı jáne shyǵarmashyl zııaly qaýymnan turatyn delegasııalar, Qazaqstanda tirkelgen halyqaralyq baıqaýshylar men sheteldik BAQ ókilderi qatysady. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 91-1-babyna sáıkes Assambleıa músheleri Assambleıa saılaıtyn Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna QHA Keńesi usynǵan kandıdattar úshin daýys berýdi júzege asyrady.

«Túrim ózge, janym, júregim qazaq»

– deıdi Otan úshin otqa túser azamattarymyz,  táýelsiz Qazaq eliniń qatardaǵy jaýyngerleri

Uly Dala eli búginde kóp ultty memleket. Bul – bizdiń mań­daıymyzǵa jazǵan taǵdyr syıy. Aınaladaǵy talaı jurtqa kóz salsaq, kóp etnosty eldiń az emesin baıqaýǵa bolar. Biraq, ortaq Otannyń astyna 130-dan astam ult ókiliniń jınalyp, tatý-tátti ómir súrýi erekshe qubylys bolsa kerek. Qazaqstan, mine, ultaralyq túsi­nistik pen dinaralyq kelisim saltanat qurǵan mereıli memleket. Buǵan, ıaǵnı qazaq ulysyna talaı ulttyń ókilderin uıystyrý qasıetiniń buıyrýy qudiretti Jaratýshynyń qa­laýymen bolǵan dúnıe dep qara­masqa taǵy bolmaıdy. Elbasy aıt­qandaı, «kópulttylyq bizdiń kem­shi­ligimiz emes, qaıta alǵa ozar ba­sym­dyǵymyz». Osylaı, uly turpatty Turan elin­de yqylym zamannan urpaqtan urpaǵy kindik qanyn tamdyryp, ata­jurttyń basynda otyrǵan muragerleriniń janyna alys-ja­qyn­nan aýǵan talaı ulys kelip, pana tapty. Baýyrlasyp, eldiktiń irge­sin birge qalaýǵa serttesti. Qazaq­standyqtar atandy. Búginde qaster­li Qazaq eli – barshamyzdyń ortaq úıimiz. «Orys, qazaq, túrik, bash­qurt, nemis» bolyp bólinbeı, tatý­lyqtyń týyn joǵary kóterip, álem­ge ónege bolyp otyrǵan jaıy­myz bar. Bul, árıne, ózinen ózi bola qal­ǵan dúnıe emes. Eń áýelgisi, qazaq halqynyń boıyna sińip, qan­men atadan balaǵa berilip kele jat­qan toleranttylyq, keńdik degen sııaqty asyl qasıetterdiń boıǵa jınalǵandyǵy bolsa kerek. Ári, el bastaǵan kósemimizdiń ulttar arasyn jarastyra bilgen suńǵyla saıasaty dep oǵan táj etip, qadirin túsine bilgen abzal. Endigi áskerı azamat retinde aıtpaǵym, sol taǵdyr tabystyryp, toǵystyrǵan ulys ókilderi qazaq­tyń el ıesimen birge eń qasteri – Otanyn qorǵaýda júr. Osy oraı­da, Otan úshin ysqyrǵan oqqa keý­de kerip, suqtanǵan jaý myltyǵy dúminiń aldynda júrip el qorǵaýshy – júzi basqa júregi bir, tili basqa tilegi bir ózge etnos azamattarynyń eldik jaıly oılaryn bilgim keldi. Árıne, adam aldymen Otan qorǵaýǵa sol eldiń ulany, sol halyqtyń bir alynbas bólshegi, múshesi ekenin sezi­nip baryp qana jappaı kózsiz er­lik jasaýǵa, qolǵa qarý alýǵa ba­ra­dy. Áıtpese, kóńil qalamaǵan jer­de, nıeti túspegen elge qyzmet et­­peı­­ti­ni aıtpasa da túsinikti emes pe?! Jaqynda osy maqsatpen Astana irgesindegi Ulttyq ulan­nyń 5573 áskerı bólimine baryp, jaýyngerlik joldaǵy ózge ult ókilderimen jo­lyq­tym. Aldy­men 3-batalon­nyń 9-ro­tasynyń vzvod komandıri leıtenant Muh­rıddın Shýkýrovpen áńgi­memiz jarasty. M.Shýkýrovtyń ulty ózbek eken. 1994 jyly Shym­kent qalasynda týǵan. «Meniń atalarym tájik elindegi Qorǵantóbe qalasynyń týmalary eken. 1972 jyl­y Qazaqstanǵa kóship kelipti. Sodan beri tamyrlas Qazaq elinde qazan kóterip, oshaǵymyzdy túte­tip otyrǵan jaıy­myz bar. Sol kezde atam jalǵyz kelipti. Qazir bir qaýym el bolyp, órken jaı­dyq. Taǵdyrymyzǵa rızamyz. Men Petro­pavldaǵy Áskerı ınstıtýtty támamdap, ómir jolymdy ásker­men baılanystyrdym. Elimiz kóp­ultty memleket bolǵandyqtan, áskerimizde barlyq ulttyń ókili bar. Biraq alaýyzdyq, keritar­tý­shylyq degen múldem joq. Or­taq Otanymyzdy jan aıamaı, qan aıamaı qorǵaýdy eń asyl paryz dep túsinemiz. О́zim jaýyngerlermen tárbıe sabaqtaryn júrgizgen ýaqy­tymda qazaqstandyq patrıotızmge barynsha boılaýǵa umtylamyn. Al jaqynda alǵash atalyp ótken Alǵys aıtý kúnin máni bólek erekshe mereke dep bilemin. Bul – adamdyq belgisi tanylatyn kún. О́ıtkeni, jaqsylyq jasaǵan, júdep-jadap, qam kóńilmen kelgen talaı ulysty panalatyp, órkenin ósirgen Qazaq eline degen shynaıy iltıpattyń kúni. Rızashylyq tanytý – tatýlyq pen birliktiń uıytqysy», – dedi jas sardar. M.Shýkýrovtyń aıtýy boıynsha, onyń otyz adamnan turatyn vzvodynyń ózinde on eki ult ókili bar eken. Bashqurt, orys, ýkraın, belorýs, uıǵyr, nemis, tatar, taǵysyn taǵylar. Solardyń qatarynda ulty orys pavlodarlyq Sergeı Mıhaılov pen qaraǵandylyq tatar Naıl Jan­týlıkov mektepti jaqsyǵa támam­dapty. Olar týǵan eldiń tamyry tereń tarıhynan da jaqsy habardar bolyp shyqty. «Qazaqstan Keńes ókimetiniń, odan árgi patshalyq Reseıdiń solaqaı saıasatyn júzege asyratyn orynǵa aınaldy. О́tken ǵasyrdyń 30-40-jyldarynan bas­tap Keńes ókimeti kóptegen ulttar men ulystardy túrli sebeptermen ulan-ǵaıyr qazaq jerine jappaı kóshirdi. Máselen, 1936 jyly Ýkraına men Polsha shekarasynan bir ǵana Qaraǵandy oblysyna myńdaǵan nemis pen polıak jer aýdaryldy. Al 1937 jyly elimizge koreılerdi ákelip qonystandyrdy. Jappaı jer aýdarý soǵys jyldary da toqtaǵan joq. 1943-1944 jyldary Qyrymda turatyn tatarlardy qutty mekeninen aıyryp, qazaq jerine kúshtep kóshirdi. Bir sózben aıtqanda, «satqyn», «halyq jaý­lary» sanalǵan kóptegen ult ókilderi keń baıtaq qazaq jerinen pana tapty. Meniń atam Rıshat ta Qyrymnan aýyp osynda kelipti. Qazir máýeli báıterekteı úlken otbasyna aınaldyq. Men Qazaqstandy jumyr jerdegi eń ystyq, eń qymbat mekenim, atamekenim dep sanaımyn. Tatýlyq bizdiń týymyz, dep Elbasy aıtqanyndaı árqashan birlikti, ultaralyq tatýlyqty eldik maqsat turǵysynan ustana bileıik. Men ata-babalarymnyń atynan qazaq halqyna sheksiz rızashylyǵymdy bildiremin», – dedi jaýynger N.Jantýlıkov. Al S.Mıhaılov bolsa: «Meniń babalarym qazaq jerine anaý alys­taǵy Kıevten qonys aýdarypty. Sol atalarymnyń aıtýyn­sha, bir-eki túıinshegimen kelgen atalarymdy qazaq ulty dalada qaldyrǵan joq. Kerisinshe, asharshylyq, so­ǵys­tan azyp-tozyp otyrsa da, bir úzim nanyn bólip berdi. Árbir qazaq­tyń otbasy osylaısha jer aýdaryl­ǵandardy qańǵyrtyp jiber­meı, júreginiń keńdigine, kóńili­niń darqandyǵyna syıǵyza bildi. Keıin kópshiligi qazaq jerin jersi­nip, halqymyzǵa sińisip ketti. Meniń ákem orys, sheshem ýkraın bol­sa da ózimdi qazaq sanaımyn. Tek túrim ózge, janym, júregim qazaq», – dedi. Qoryta aıtqanda, tatýlyq, bir­lik – bizdiń týymyz. Qazaqstan ult­aralyq dostyqty qudiret tuta otyryp, san ulttyń qutty meke­nine, álem moıyndaǵan tatýlyq pen tynyshtyqtyń ordasyna aınal­dy. Laıym osy baǵytymyzdan, baǵy­myzdan jańylmaıyq. Arman ÁÝBÁKIROV, maıor. ASTANA.