Sakkýra gúldegende

Ońtústik Koreıa saparynan órbigen oı

Mır derjıtsıa na dobryh lıýdıah,

Ne na agressıı ı zle.

I eslı dobroty ne býdet,

To nıchego ne býdet na zemle,

Andreı Dementev.

Mahabbat jyrshysy Adamzattyń anasy – qasıetti Qara jer men tireýsiz Aspan jaratqan, tóń­keril­gen kók kúmbezdeı alyp kókke Aı men Kún ornatqan qudireti sheksiz, meıir, shapaǵaty mol Alla taǵala árkimge ártúr­li taǵdyr syılaǵany sııaqty, ár elge árqıly ózgeshelik te darytqan. Sodan da bolar, álemde qansha el bolsa, sonsha ózgeshelik bar. Úsh jaǵynan tebirengen teńizdiń erke tolqyndary óbip jatqan túbekte ornalasqan, jeriniń jetpis paıyzy aspannyń ózine asqaq qaraǵan taýlarmen kómkerilgen Ońtústik Koreıanyń bekzattyq pen náziktiktiń sımvolyndaı symbaty bólek sulý sakýrasy kórmegendi yntyqtyryp, kórgenniń kóńilin arbap, kóz jaýyn alady. Aǵash butaqtarynyń aja­ryn ashyp, úp etken jel bolsa ushyp túskeli turǵan aq maqtadaı ná­zik, alqyzyl gúl – sakýra kóktem shy­ǵy­symen qulpynaıdaı qulpyryp shy­­ǵa keledi. Sakýranyń kóktemmen bir­ge gúldenýi tegin emes, onyń tereń sy­ryn tirshilik ıeleriniń jasaryp, jań­ǵy­rýymen tabıǵatpen tabysyp, jan­dúnıe jasaýlarynyń qyzǵaldaqtaı qulpyryp, abattana túsýimen astarly aıshyqtaıdy koreıler. Jaqsylyqtyń jarshysy, mahab­battyń jyrshysy sakýra gúl­degen kezimen tuspa-tus keldi bizdiń On­tús­tik Koreıaǵa asa jaýapty saparymyz. Yrymshyl qazaq emespiz be, muny jaqsylyqqa jorydyq. Qaıyrymdylyqtan asqan qasıet joq Uly ustaz Muhańnyń – Muhtar Áýezov­tiń sózimen aıtsam: «Bul jóni-joly bólek oqshaý sapar boldy». Sebebin qys­qa qaıyrsam, jer kórý, el tanýǵa saıa­tyn týrızm de, iskerlik te, tipti, shyǵar­mashylyq ta emes, ne ómir, ne ólim deıtin kúrmeýi qatty, asa kúrdeli saýaldyń túıini sheshiler taǵdyrly sapar edi bul. Taǵdyrly bolatyny – birde ushaq, birde jol apatyna ushyrap, jeti márte týra kelgen ajaldan Alla taǵalanyń ámirimen aman qalǵan, jıyrma bir jastaǵy súıikti, ıyqty, asa talantty uly – Danııary úılený toıy ústinde o dúnıege attanyp ketken men beıbaqta qaıbir ońǵan den­saýlyq bolýshy edi. Synshy Juma-Nazar Somjúrekshe aıtsam: eki kúnniń birinde jedel jár­dem­men aýrýhanadan bir-aq shyǵyp, jan­saq­taý palatasyna túsip jatsam da, qalamym bir sát qolymnan túspepti. Meniń shyǵarmalarymdy túgel oqyp, zer­deleı zerttep, kólemdi maqalalar jaz­ǵan bilikti synshynyń sózinen keıin de kúni-túni tapjylmaı jazý stolynda otyr­dym. Munyń bárin tizbelep jat­qanym­nyń eki sebebi bar. Birinshisi – den­saý­lyqty elemeı, shamadan tys kóp ju­mys istep, júrekke júk túsirgenim bir qa­teligim bolsa, odan da zor ekinshi qate­ligim – sportpen aınalyspaǵanym, tym bolmasa dene shynyqtyrý jasap, eń bolmasa kúnine bir saǵat jaıaý júrmeı, kúni-túni tek qana jazýmen, oqýmen ǵana aınalysqanym. Barlyǵyna ýaqyt taýyp, eń basty baılyqqa –densaýlyqqa ýaqyt tappaǵanym – ómirdegi eń úlken qatelikterimniń biri. Osy jaılar bir ózinde birneshe aýrý bar, kúnine bir ýys dári ishetin meniń onsyz da osal den­saýlyǵymdy múldem oısyratyp ketti. Kóp jyldan beri mazalap júr­gen basty aýrýǵa operasııa jasaý aýadaı qajet boldy. Ol úshin alys shetelge barý kerek. Oǵan asa qomaq­ty qarjy qajet. Ondaı qarjy mende de, meniń jaqyndarymda da joq. Tyǵyryqqa tap bolyp, tuıyqqa tirelgen sátterde: «О́mirdiń kóbi ótip, azy qalǵan, jazy ketip, qysy kelgende óle berýge bolatyn shyǵar», desem de: «О́mirde jaqsy nárseler kóp qoı, bárin qımaımyn, bárinen buryn ándi qımaımyn», dep Týrgenev aıtqandaı, jeme-jemge kelgende men de bárin qımadym, bárinen buryn jan jarym, professor Quralaı Ahmetqyzy Aqqoshqarovany qartaıǵan shaǵynda súıenishsiz qaldyrýdan jáne áli de bol­sa elge berer eńbekterimdi óltirýden jas­qandym. Jaǵdaıdan habardar bolǵan Prezı­dent Nursultan Ábishuly Nazarbaev ma­ǵan jedel moraldyq, qarjy­lyq qol­­­daý kórsetti. Birinshi – Alla taǵa­la­­nyń, ekin­shi – Nursultan Ábishuly­nyń qa­ıy­­rym­dylyǵynyń ar­qa­synda taǵy da týra kelgen bir ajaldan aman qal­dym. Nursultan Ábishuly Prezıdent Is bas­qar­masyna sheteldegi eń iri, asa senimdi klı­nıka men operasııa jasaıtyn bilikti pro­fessor tabýdy tabystaǵan eken. Elba­sy­nyń ol tapsyrmasy minsiz oryndaldy. Qaıyrymdylyqtan asqan qasıet joq. Bizdiń Elbasymyz sol qasıetke ıe. Prezıdent О́zine tán meıirimmen talaı­dyń kóz jasyn qurǵatty, talaıdyń ómi­rin uzartty. Sonyń myńnan bir mys­qal my­saly Taraz qalasyndaǵy «Batyr Baıan». Bile bilseń shapaǵaty barlaryń, Súıgen quly bolary haq Allanyń,  –  depti qasıetti kitapta (Quran, úshinshi súre, qyryq birinshi aıat). Nursultandy da, ol kósheli kósemdik­pen kóshin bastap kele jatqan Qazaq elin de Alla taǵala mań­daıy­nan súıip turýynyń syry da osynda bolar, bálkim. Qysqa qaıyrsaq, Mahatma Gandı­diń: «Iа tebıa lıýbıl, moı narod, ı byl nejno lıýbım toboıý», degen sóz Nur­sultannyń qaıtalanbas has Tulǵa­synyń ajaryn abattandyryp tur. Prezıdenttiń asqan adamgershiligi men asa qaıyrymdylyǵynyń arqasynda naýryz aıynyń 13-juldyzynda ju­baıy­myz ekeýmiz Alladan medet surap shetelge attandyq... Basqa emes, nege Seýl? Prezıdent Is basqarmasy basty­ǵy­nyń orynbasary Valerıı Vasılevıch Benberın men osy mekemeniń jaýapty qyz­metkeri Gúljan Shymbaeva halyq­ara­l­yq áıelder merekesi 8 naýryz kúni de jumys istep, shetelderdegi klınıkalardy zerttep, olarmen kelissóz júrgizýdiń nátıjesinde maǵan Seýl qalasyndaǵy «Asan» klınıkasyna barýdy usyndy. «Basqa emes, nege Seýl?» degen suraqqa olar: «Medısınalyq tehnologııa men ınfraqurylym qatty damyǵan Ońtústik Koreıadaǵy Seýl qalasynda júzge jýyq klınıka bar. Solardyń eń irisi de, eń ozyǵy da «Asan» klınıkasy. Sizge operasııany sol eń senimdi klınıkada jasaýǵa kelis­­tik. Barý, qaıtý bıletterińiz de daıyn. «Eır Astanamen» ushasyzdar, – dep jaýap berdi. Osy áńgimeden soń eki kún ótken soń, naýryz aıynyń 14-jul­­dy­zynda jergilikti ýaqyt boıyn­sha tańǵy saǵat 10-da Seýlge jettik. Áýe­jaıda qarsy alǵan klınıka ókili Vık­torııa men elshiliktegi ekinshi hatshy Aslan jol boıy Ońtústik Koreıa men onyń astanasy Seýl jaıly biraz tushym­dy áńgime aıtty. Eldegi otyz mıllıon halyqtyń 10 mıllıony Seýlde turady. Buǵan qosa, Seýlge kúnine 10 mıllıon jolaý­shy kelip, sonsha adam ketedi eken. «Chelo­vek so zvezd» atty serıaldyń aldynda da rolık kórsetiledi, nebári 10 sekýnd­qa sozylatyn sol rolıkten qala tirshi­li­ginen habar alasyz. Táýlik boıy uıyq­tamaıtyn Seýlde 5 myń jyldyq tarı­hy bar ǵajaıyp ǵımarattar men búgingi záýlim úıler qorshaǵan ortamen, tabı­ǵat­pen ásem úılesim, ádemi úndestik tap­qan. Qalany qaq jaryp aǵyp jatqan Hangan ózeninde ne kóp, kópir kóp. Jıi salyn­ǵan kópir men úlken aınalma jol jolaý­shylardyń júrip-turýyna asa yńǵaıly. Meniń osynsha jasqa kelgende kór­gen eń úlken áýejaıym Ystambul­da edi. Ol Seýl áýejaıymen salys­tyr­ǵanda alyp asqar taýdyń janyndaǵy tóbe­deı ǵana eken. Jeńil kólikter áýe­jaı ǵımaratynyń kez kelgen qa­baty­na kóterile beredi. Seýl áýejaıy ǵımara­tynyń úlkendigi sonsha, bıleti­ńiz­di tir­­ket­­kennen keıin ushaqqa deıin birde jedel­­satymen, birde ekskalatormen, eń sońynda poıyzben eń kemi bir saǵattaı júresiz. Aıta bersek keremeti kóp eken Ońtústik Koreıanyń... Endi eń negizgi áńgimege keleıik te: «Basqa emes, nege Seýl?» degen saýal­ǵa jaýap bereıik. Seýldegi 1989 jyly ashyl­ǵan «Asan» medısına orta­lyǵynyń 22 qabat ǵımaratynyń aýmaǵy atshaptyrym. Onda 2700 kereý­et-oryn bar. Ortalyqta óte kúrdeli 57 myń operasııa jasalypty. Jatqan tósegiń erkin syıatyn júzden astam jedelsaty (lıft) minsiz jumys istep tur. Emdelýshiler arasynda orys pen arab óte kóp. Taıaý Shyǵys elderi men Mońǵolııa, Japonııa, ony aıtasyz medısınasy damyǵan Qytaıdan keletinder sany jyl saıyn ósip keledi eken. Ashy da bolsa ashyǵyn aıtaıyq, Keńes ókimetiniń shekpeninen shyqqan bizdiń medısınamyz kóp jyl kenje qalyp qoıypty. Bir ǵana mysal, bizdegi bedeldi aýrýhananyń ózinde analızdiń qorytyndysyn bir táýlik kútesiz, munda sol sátinde dál aıtady. О́te qymbat medı­sınalyq qural-jabdyqtar, eń bastysy – solardy erkin meńgergen bilikti mamandar emniń shıpaly bolyp, naýqastyń tez saýyǵyp ketýine minsiz qyzmet etedi. Aýdarmashylar armııasy alty tildi: aǵylshyn, qytaı, japon, orys, arab, mońǵol tilderin erkin meńgergen. Bizge eki aýdarmashy qyzmet kórsetti. Onyń biri – otyz úsh jastaǵy koreı áıeli Vıktorııa Lı, ekinshisi – jıyrma toǵyz jastaǵy qyrǵyz qyzy, Talasta týǵan Nurjamal. Qyzmet kórsetý mádenıeti óte joǵary, medbıkelerden bastap professor, dosentterge deıin ıilip, jumsaq jymıyp turady. Dárigerler ǵana emes, medbıkeler de aǵylshynsha aǵyp tur. О́zderi óńkeı jas, óńsheń sulý. Naýqas adam olar úshin patsha. Asty-ústine túsip álpeshteýi jasandy emes, tabıǵı. Naýqasqa shyn nıetimen jany ashıtyny aıqyn tanylyp tur. Qysqa qaıyrsaq, Ońtústik Koreıa­nyń Seýl qalasyndaǵy «Asan» klı­nıka­synyń keremetteri kóp. Eń bas­tysy – eń ozyq dárigerlik kómek pen shıpaly emi. «Basqa emes, nege Seýl?» degen saýaldyń jaýaby da osy! Thank you, Son San Hýn! Aqsur júzinen jup-jumsaq nur tógilgen, ashań deneli, keń mańdaıly kelbetine qoıý qasy men shalqalata taraǵan qalyń qara shashy erekshe jarasa qalǵan, balǵadaı aıaq-qoly men sport sheberleriniń dene bitimindeı túr-tulǵasy orta boıyn ózgeshelendirip, symbaty bólek sulýlyq darytqan jasy qyryqtyń o jaq, bu jaǵyndaǵy jigit, nege ekenin qaıdam, maǵan bir kór­gennen etjaqynymdaı bolyp kórin­di. Sál qysyńqy, qıyq kózinde az­daǵan muń bar. Bul qýanyshta tasymaıtyn, qıyndyqta jasymaıtyn ustamdylyqtyń, aqyl-parasattyń belgisi. Kisiligi men kishiligi sózinen ǵana emes, júris-turysynan, qabaq qaǵy­­synan aıqyn ańǵarylyp tur. – Sábıt Aımuqanuly! Tanysyp qoıy­ńyz, sizdi emdeıtin, operasııa jasaı­­­tyn professor osy kisi. Aty-jóni – Son San Hýn, – dedi qarshyǵadaı qaǵylez, alasa boıynda bir qyrym ar­tyq eti joq, ap-aryq koreı qyzy Vık­torııa qysyq kózimen maǵan syǵyraıa synaı qarap. – Jón,jón. Tanysqanyma qýanysh­tymyn, – dedim men. – Men de, – dedi professor qolymdy qushyrlana qysyp. – Estidim, ataqty jazýshy ekensiz. Qalam qaıratkerlerin qatty qurmetteımin. – Bizdiń qazaqta: «Jaqsynyń ózinen buryn aty jetedi», degen qanatty sóz bar. Atyńyzǵa syrttaı qanyqpyn. Bilik­tiligińizge qosa, júregi jyly, qoly jeńil degendi de estidim. Áýeli bir Allaǵa, sosyn ózińizge senip kel­dim. Meniń endigi taǵdyrym Sizdiń qoly­ńyzda. Kópten beri qınaǵan dertten qutqara kórińiz. – Qobaljymańyz. Múmkin bolǵan­nyń bárin jasaımyz. Istiń sáti biledi. Osy áńgimeden soń keshe kele salysymen bastalǵan analızder tapsyrý, kardıogramma syndy san túrli emsharalar birinen soń biri, jedel jalǵasyp jatty... Biz jubaıymyz ekeýmiz aýmaǵy atshaptyrym alyp ǵımarattyń II-qaba­tyndaǵy 8-palataǵa ornalasqan bolatynbyz. Bizdegideı emes, mundaǵy palatalar uzynsha kelgen, úlken eki ból­meden turady. Eki bólmeli pala­tanyń kireberis bólmesinde kýhnıa, muz­datqysh, qol jýǵysh, elektrochaınık, tipti, mıkrovolnovkaǵa deıin bar. Oń jaqta dıvan, stol, oryndyqtar. Osy birinshi bólmede kelissóz júrgizýińe de, qonaq qabyldaýyńa da bolady. Tórgi bólmesiniń bir qabyrǵasy tutas tereze. Sol terezeden syrtqa kóz tastasań kóz aldyńa kórkem sýret keledi. Hangan ózeniniń erke tolqyndary alyp ǵıma­rattyń irgesin erkeleı óbip jatyr. Kól ústinen turǵyzylǵan uzyn kópirden ártúrli kólikter men poıyzdar úzdiksiz júıtkıdi. Kóldiń arǵy shetinde baýyry jalańashtaý, basy kókala bultty alasa taý. Nege ekenin qaıdam, kól betin kókteı tik ushaqtar jıi ushady... Men tabıǵat sulýlyǵyna janarymdy sýaryp turǵanda bólmege professor Son San Hýn men aýdarmashy Vıktorııa Lı kirip keldi. Hal-jaı surasqannan keıingi áńgime aýany maǵan unamady. Sebebi professor: – Men sizge operasııa jasamaımyn. Dári berip qaıtaramyn, – dedi. – Nege? – dedim, jańa bir ázirdegi kóterińki kóńilime kútpegen jerden kóleńke túsken men. – Sabyr saqtańyz, – dedi professor daýysyn jumsarta sóılep, – men sizge operasııa jasamaımyn demeımin, sizge operasııa jasaýǵa bolmaıdy. – Sebebi? – Sebep bireý emes, birnesheý. – Atap aıtqanda. – Birinshiden, – dedi professor sabyrly qalpyn saqtap, aqyryn, biraq anyq sóılep, – sizdiń júregińiz álsiz. Ekinshiden, qantyńyz kóp. Úshinshiden, qan-qysymyńyz joǵary, tórtinshiden,  aýrýdy asqyndyryp alǵansyz, bizge tym kesh kelip tursyz, besinshiden... – Ári qaraı tizbeleı berýdiń qajeti joq, – dedim men sabyrsyzdanyp, asyǵa sóılep, – qyryq túrli kedergi bolsa da sizden maǵan operasııa jasaýyńyzdy ótinemin. Daýysymnyń qatqyldaý shyqqanyn jubaıym Quralaıdyń qabaǵynan ańǵardym. – Bul óte kúrdeli ǵana emes, asa qaýipti operasııa. Ashyǵyn aıtaıyn, qater 90, úmit 10 paıyz. – «Bizde táýekel et te tas jut» degen sóz bar. «Táýekel túbi jel qaıyq, ótesiń de ketesiń, ýaıym túbi túpsiz teńiz, batasyń da ketesiń» deıdi. Táýekelsiz baqyt joq. Men táýekeldiń adamymyn. – Oılanyńyz. Operasııa tórt-bes saǵatqa sozylýy múmkin. Sonsha ýaqyt narkoz kóterý... Qalaı desem eken... bul, tipti, múmkin emes qoı. – Múmkin emesti múmkin etetin eki uly kúsh bar. Onyń biri – Qudaı­dyń qudireti. Allanyń meıirimi­ne, qa­ıy­­rym­dy­ly­ǵy­na, ekinshi – Sizdiń bilik­­tiligińizge, tájirı­be­ńizge, sheber­ligińizge senemin. – Jaraıdy, áli de oılanyńyz, oıla­nyńyz, – dedi professor Son San Hýn ketip bara jatyp. Meniń oıym: «Ne oılanatyn bar. «Jamannyń basyna is tússe oılaı beredi, jaqsynyń basyna is tússe boılaı biledi», demep pe edi dalanyń dana shaldary. Jandy qınaǵan bul dertten ne birjola qutylaıyn, ne... Alla ózi bergen janyn ózi alady. Meıirimi, keshirimi kóp Alla taǵala bilip istegen, bilmeı istegen kúnálarymdy keshirer. Bári bir Allanyń qolynda. Allanyń ámirinsiz eshteńe bolǵan emes, bolmaıdy da. Qudaısyz qýraı da synbaıdy...». Bir saǵattan soń professor taǵy keldi. – Qalaı, bir sheshimge keldińiz be? – dedi ol jumsaq jymıyp. – Men eki sóılep kórgen emespin. Operasııa jasaýyńyzdy ótinemin. О́lsem óz obalym ózime. – Olaı demeńiz. О́lmeısiz, – dedi professor kúlimsirep. – Sizdiń ómirińizdi saqtap qalý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaımyz. Bizde kúdik qana emes, úmit te bar. Bári jaqsy bolaryna senemin. Siz de senińiz... Bul áńgime ústimizdegi  meshin jyly, naýryz aıynyń 16-juldyzynda bolyp edi. Sol kúni tústen keıin Son San Hýn maǵan operasııa jasady. – Búgin sársenbi – sátti kún. Sen ýaıym­­­dama. Men qysqa merzimdi issa­par­­­ǵa ketip bara jatyrmyn. Alla násip et­­sin, 2-3 saǵattan soń qaıtyp oralamyn. Sen oǵan deıin birge ótkizgen jaq­sy kún­deri­mizdi janyńa azyq etip, meni saǵyna tur. Mahabbat pen saǵynysh – uly kúsh! Ol bárin de jeńedi, – dedim jan jarym Qu­ra­laı­ǵa. Ol janary jaýtańdap qala berdi... Bes saǵatqa sozylǵan operasııa sátti aıaqtaldy. «O, táýbe, táýbe! Tiri ekenmin» dep oıladym kózimdi ashqanda! Operasııa kezinde esh jerim aýyr­ǵan joq, eshteńe sezgen joqpyn. Aýyr­ǵannyń kókesi jansaqtaý bóliminen palataǵa ákelip jatqyzǵannan keıin boldy. Tósekte shalqamnan jatyrmyn. Eki qolda eki, jandy jerde taǵy bir, barlyǵy úsh katetr. Oń jaqta dáý sıstema. Oǵan ilingen polıetılen ydystyń úlkendigi torsyqtaı. Sol torsyqtaı ydystaǵy áldebir suıyq kip-kishkene úsh shúmekten tańǵy shyqtaı móldirep kezek-kezek tamshylaıdy. Sol sıstemada tapjylmaı otyz saǵat jattym... Sol túni kirpigim aıqaspaı qoıdy. Quralaı da kórer tańdy kózimen atyrdy... Kelesi kúni de kóp qınaldyq... Asa kúrdeli operasııanyń sátti ótkenine qýanǵany aqsur júzine jańadan atyp kele jatqan tań shapaǵyndaı qyzǵylt nurdan aıqyn ańǵarylǵan doktor Son San Hýn: – Sizdiń bes saǵatqa sozylǵan nar­kozǵa qalaı tózgenińizge tańdanyp turmyn. Mundaı aýyrlyqty ótken jyly otyzdaǵy oǵlan da kótere almap edi, – dedi kózi kúlimdep. – Onyń birneshe sebebi bar, – dedim men álsizdikten daýysym aqyryn shyqsa da, ózimshe shabyttana shalqı sóılep. – Iá? – dep eleń ete qaldy doktor Son San Hýn. – Birinshiden – men ómiri bir adamǵa bir mysqal jamandyq jasaǵan emespin. Tipti, jaýlaryma da. Qolymnan kelgenshe jaqynǵa da, alysqa da jaqsylyq jasadym. Ras, eldiń bárin jarylqaı almadym. Ol múmkin de emes qoı. Sebebi, men qudaı emespin. Adamdardan aılańdy asyrsań da, Alla taǵalany aldaı almaısyń. Ol bárin kórip tur. Bárin kórip, bilip turǵan Alla taǵala sol aqjúrek adaldyqty eskerip, ózine tán meıiri men shapaǵatyna bólep aman saqtady meni. Ekinshiden, meniń amandyǵymdy alys aýyldardaǵy mal­­shylardan bastap shet elderdegi tilektesterim men Aqordadaǵy Prezı­dent­ke deıin tiledi. Alla taǵala muny da eskergen bolýy kerek. Úshinshi – meni qulaı súıgen, maǵan qudaıdaı sengen, bul kúnde ekeýmiz bir adamǵa aınalyp ketken qasıetti bir áıel – súıikti jarym bar. Sol mahabbat maǵan kúsh, qýat berdi. – Jón, jón, – dedi professor, doktor Son San Hýn az sózge kóp maǵyna syıǵyzyp. – Siz, professor Son San Hýn myrza, Alla degen aqjúrek, adal azamat ekensiz. Alla taǵala Sizdi de aıalaǵan shyǵar. Allanyń ámirinsiz eshteńe bolmaıdy. Qudaısyz qýraı da synbaıdy. Bári de Qudaıdyń qudiretimen boldy, – dep túıdim men oıymdy. – Senim ártúrli, Qudaı bireý, – dedi professor Son San Hýn. – Men Qudaı emespin degen óleń jazyp edim, sony oqysam bola ma? – Oqyńyz, oqyńyz, – dep elp ete tústi professor Son San Hýn. «Men Qudaı emespin, Qolynan bári keletin. Kóp pendeniń birimin, Alla isine kónetin. Men áýlıe emespin, Bolashaqty kóretin. О́zekti janmyn bir kúni, Júzge de jetpeı óletin. Ǵulama da emespin, Dúnıe syryn biletin. Jaryq juldyz da emespin, Aspannan aǵyp sónetin... Qazaq deıtin halyqtyń, Qulaq kesti qulymyn. Eńbegim sińse ultyma, Ulylardan da ulymyn. Men qudaı emespin, Álemdi mynaý jaratqan. Qalasa tańdy atyryp, Jahandy jalt qaratqan. Men Qudaı emespin. Qudaı bolsam, ulym, seni, Sum ajalǵa bermes em. Qaıǵy jutyp, qan qusyp, Tiri ólik bolyp júrmes em. Men Qudaı emespin....». – Jolma-jol aýdarmanyń ózinen-aq men bul óleńińizdiń tereń maǵynasyn túsindim, – dedi professor Son San Hýn jańa ǵana kúlimsirep turǵan nurly júzine jumsaq muń uıalap. Osy áńgime kezinde aýdarmashy bolǵan koreı qyzy Vıktorııa emes, qyrǵyz qyzy Nurjamal bolatyn. Koreı, qyrǵyz tilinde ǵana emes, qazaqsha da tógiltip erkin sóıletin Nurjamal óleńniń mazmunyn tolyq jetkizse kerek. – Adam men adamnyń birin biri túsinip, dostasqanynan artyq baqyt joq, – dedim men. – Bul sózińizge tolyq qosylamyn, – dedi professor Son San Hýn. Professor Son San Hýn otyzynda orda buzyp, qyrqynda qamal alǵan jigit eken. Doktorlyq qorǵaǵany, professor ataǵyn alǵany óz aldyna, bir emes, birneshe halyqaralyq medısınalyq bedeldi uıymdardyń múshesi ol. Júzge jýyq ǵylymı eńbektiń avtory. О́z mamandyǵy boıynsha álemge tanylǵan tulǵa. Nebári 40 jastaǵy azamatqa bul az abyroı emes. «Dáriger – fılosof. Danalyq pen medısınanyń aıyrmashylyǵy onsha kóp emes», – depti Gıppokrat. Osy sózder professor Son San Hýnnyń búkil bitim-bolmysyna saı kelip tur. «Vrach ot Boga» – deıdi onyń áriptesteri. Sank ıý, Son San Hýn! Qysqa qaıyrsam, Naýryz mere­ke­si­men jarysa elge aman-saý jettik. Alla ózi jar bolyp, meńdegen dertten qutyldym. «Úsh apta qıynshylyq bolady» dep edi professor Son San Hýn. Sol qıyn­shylyqty da bastan ótkizip jatyrmyz. «Myna tabletkany úsh aı ishesiń» degen edi ol taǵy da. Ony da iship jatyrmyz. Ártúrli shekteýleri taǵy bar. Onyń bárine kóndik. Allaǵa shúkir, áıteýir, amanbyz. Seýlge kelgende búr jaryp, qaýy­zyn ashqan sakýra biz Seýlden atta­narda tolǵan aıdaı tolysty. Sakýra­nyń ulpadaı úlbiregen alqyzyl japy­raqtary bar ajarymen abattana ashylyp, aspannan qıǵashtaı quıylǵan kúnniń qyzǵylt shuǵylasyna shomylyp, qulpydaı qulpyryp, gúl-gúl jaınap turdy. «О́zim tiri qalǵanyma máz bolmaı, halyqty da oılaıynshy» degen oı keldi. Sol oımen men ataqty professor Son San Hýndy ózi qalaǵan ýaqytta Qazaqstanǵa kelip qaıtýǵa shaqyrdym. Ol kelisti. Men bir oqpen eki qoıan attym dep ózimshe máz bolyp júrmin. Birinshisi – Alla násip etse, Qazaqstan hırýrgtary men ýrologtaryna Son San Hýn sheberlik synybyn ótkizse degen oı, ekinshisi – janynyń jylýyn, qanynyń qyzýyn sala emdegen jany jomart, jaly bıik jańa tanys, jaısań jigitke qolymnan kelgenshe qurmet kórsetý... Birde bal, birde ý berip ótedi ómir, Baqty da, qaıǵyny da kótere bil, – depti Ábilqasym Fırdoýsı. Adamzat bir ananyń – Tabıǵat-Ananyń perzenti. Tabıǵattyń qysy men jazy, kúni men túni bolatyny sııaqty, bizdiń ómirimizde de qýanysh pen qaıǵy qaptaldasyp qatar júredi. Men de sol ashy men táttini kezek tatyp júrgen kóp pendeniń birimin. Týra kelgen ajaldan jeti márte aman qalyp em. Alla ózi jar bolyp segizinshi ret taǵy saqtady. Táýbe, táýbe. Endigi meniń mindetim: júrektiń oty jetkenshe, bul ómirden ótkenshe qalamymmen halqyma qyzmet etý. Qalamnan úlken qarý joq. Bárimizge Alla ózi jar bolsyn, Baqyt árkez par bolsyn, Sábıt DOSANOV, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, «Túrki álemine sińirgen eńbegi úshin» halyqaralyq syılyǵynyń laýreaty. Almaty – Seýl – Almaty.