Múlikti jarııalaǵannyń jumysy jeńil

Elbasy halyqqa arnaǵan Joldaýynda aý­qymdy mindetterdi júze­ge asyrýdy kózdeı­tin daǵdarysqa qarsy jáne qurylymdyq jańa­rýlardyń bes baǵy­tyn belgilep berdi. Aldy­myzda qarjy sektoryn turaqtandyrý, bıýd­jet saıasatyn oń­taı­landyrý, jekeshe­lendirý jáne ekonomıkalyq báse­kelestikti yntalandyrý, jańa ın­vestısııalyq saıasattyń negizderi, sondaı-aq, jańa áleýmettik saıa­satty júzege asyrýdyń naqty min­detteri tur. Memleketimizdi túbegeıli ja­ńartýǵa baǵyt ustap otyrǵan ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlama jańǵyrtýlar tetik­teriniń biri bolýǵa tıis. Qazir shıkizat resýrstaryna táýel­siz ekonomıka qurylýda, ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýdyń ekinshi besjyldyǵy ótýde. Son­dyqtan barlyq salada básekege qabi­let­tilikti arttyrý qajettiligi týyndady. Básekelestik salasyndaǵy saıasat týraly Prezıdent bankrottyq jáne tıimsiz kompanııalardy ońaltýdy tıimdi retteý úderisterimen qoıan-qoltyq júrýi tıis ekenin atap kórsetti. Naryqtyq ekonomıka – kúshtilerdiń básekesi. Al biz básekege qabiletti emes kompanııalardy memleket esebinen qarjylandyrýǵa tıis emespiz. Bıýd­jettik shyǵystardy únemdeý úshin memleket-jekemenshik árip­testigi tetikterin belsendi qolda­nýy­myz qajet. Memleket basshysy qarjy sektoryn turaqtandyrýdyń birneshe alǵysharttaryn usyndy. Bul oraıda, qarjy sektorynyń teńgeniń erkin baǵamy jaǵdaıynda tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etýdiń, «dollarsyzdandyrý» quraldaryn keńeıtý arqyly ulttyq valıýtaǵa degen senimdi nyǵaıtýǵa qol jetkizýdiń mańyzy zor. Shaǵyn jáne orta bıznes salasyndaǵy ákimshilik kedergilerge shekteý qoıylyp, memlekettik basqarýlar men bilim jáne densaýlyq saqtaý salalary jetildiriletin bolady. «Kórpege qaraı kósilip», ómir súrý jahandyq daǵdarys yqpaly jaǵdaıynda bıýdjet saıasatynyń durys modelin qalyptastyrary anyq. Bul sharalardyń barlyǵy memleketimizdi, qoǵamdy, ekonomıkamyzdy odan ári nyǵaıta túsedi. Strategııalyq qu­jatta memlekettik ki­rister men shyǵys­tardyń búkil júıesin qaıta qaraý tapsyrmasy berildi. Bıýdjettiń kiris bazasy ulǵaıtylyp, 2017 jyly qazirgi QQS-nyń ornyna satýdan túsetin salyq engiziledi. Mundaı tetik «kóleńkeli ekonomıkany» jaryqqa alyp shyǵatynyna bizdiń kúmánimiz joq. Jeke kásipkerler úshin patent, shaǵyn jáne orta bıznes, sondaı-aq, agrarlyq sektor úshin arnaıy salyq rejimi engiziledi. Elbasy Úkimetke salyqtyq ákimshilendirýdiń tıimdiligin qamtamasyz etýdi tapsyrdy. «Múlikti jarııa etýge baılanys­ty Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, oralmandarǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynda turýǵa yqtııarhaty bar adamdarǵa raqymshylyq jasaý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıylǵan bolatyn. Qazirgi tańda múlikti jarııa etý merzimi 2016 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin uzartylyp, zańdastyrý tártibi aıtarlyqtaı jeńildetildi. Endi Qazaqstan aýmaǵynda ornalasqan jáne laıyqty retpen resimdelgen múlikti zańdastyrý úshin tıisti deklarasııany jáne soǵan ruqsat berilgen qujattardy memlekettik kirister organdaryna tapsyrýǵa bolady. Munyń sheteldegi múlikterdi jarııalaýǵa da qatysy bar. Basqasha aıtqanda, memlekettik kirister organdaryndaǵy basy artyq býyn komıssııalar joıyldy. Al jergilikti jerlerdegi ákimdikter janyndaǵy komıssııa­lar el aýmaǵynda ornalasqan jáne buryndary laıyqty retpen resimdelmegen jyljymaıtyn múlikterdi jarııalaıdy. Sýbektilerdi zańdastyrýdyń kepildigi boıynsha olar quqyq qorǵaý jáne basqa da memlekettik organdar tarapynan zańǵa qaıshy áreketterden qorǵalady. Múlikti jáne aqshany zańdastyrý faktisin aıǵaq retinde alyp, qylmystyq is qozǵaýǵa tyıym salynady. Zańdastyrylǵan múlik tárkilenbeıdi. Múlikti zańdastyrýǵa qatysty kez kelgen málimet salyqtyq ári banktik qupııa bolyp sanalady. Zańdastyrý tártibi boıynsha múlikti zańdastyrý komıssııasynyń, memlekettik kirister uıymynyń, ekinshi deńgeıli bank qyzmetkerleri men «Qazpochta» AQ bólimsheleriniń ókilderiniń qandaı da bir aqparat taratýǵa quqyǵy joq. Eger aqparat taratylatyn bolsa, qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen. Osy rette Memleket basshysy jekeshelendirýdiń jańa legine belsendi qatysýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq, qarjyny zańdastyryp, ashyq jumys isteý qajet ekenin aıtty. Bul is-shara aıaqtalǵannan keıin búkil álemde sheteldik bank shottary boıynsha barlyq aqparat qaıtadan aıqyndalady. Bul zań, eń aldymen, sheteldegi shottar jónindegi aqparatty jasyrǵany úshin ákimshilik jazany kúsheıtýdi talap etedi. Ekinshiden, sheteldegi múlikti mindetti túrde deklarasııa­laý júzege asyrylady. Kirister men shyǵystarǵa jalpyǵa ortaq salyq salý ındýs­trııalandyrý men ekonomıkalyq ósimde kútilip otyrǵan kóptegen jańa reformalarǵa kiredi. Atap aıtqanda, 2017 jyly birinshi kezeńde jarııalaý júıesine turǵyn­dardyń barynsha túsinigi bar býynnyń – depýtattardy, sýdıa­lardy, memlekettik qyzmetshi­lerdi, sondaı-aq, olardyń zaıyp­taryn tartý usynylyp otyr. Al 2020 jyly deklarasııanyń jal­pyǵa birdeı ekinshi kezeńinde halyq­tyń ózge sanyn tartý kózde­lýde. Jappaı deklarasııa­laý boıynsha Qazaqstanda azamat­tar shottaryndaǵy aqshalaı qara­jat­taryn jarııa etýi tıis. Osydan keıin shottar men aktıvterdi ashý úshin olardyń qaıdan shyqqanyn anyqtaý jóninde naqty sharalar qolǵa alynatyn bolady. Ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan elimizde halyqty áleýmettik qoldaý sharalaryna júıeli kóńil bólinip keledi. Jańa jyldan bastap «B» korpýsyndaǵy memlekettik qyzmetshiler men bilim, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý qyzmetkerleriniń jala­qysy, áleýmettik járdemaqy men shákirtaqynyń ósetini kóńilge jylylyq uıalatady. Danııar JANALINOV, Soltústik Qazaqstan oblystyq memlekettik kirister  departamentiniń basshysy. Petropavl.