О́rkendeý múmkindigi mol óńir

Naqty isterge nazar

Álemniń 44 memleketi bizdiń oblyspen yntymaqtastyq ornatýǵa qyzyǵýshylyq tanytýda. Bul oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń BAQ ókilderimen bolǵan kezdesýinde aıtyldy. Jergilikti bıliktiń bastamasymen jáne Syrtqy ister mınıstrliginiń qoldaýymen Astanada «Dıplomatııalyq bız­nes-klýb» otyrysy bolyp ótkeni belgili. Oǵan AQSh, RF, Qytaı, Kanada, Fransııa, Belgııa, Norvegııa, Fınlıandııa, Úndistan, Malaızııa, Indonezııa, Iran, BAÁ jáne basqa 44 memlekettiń dıplomatııalyq mıssııalarynyń basshylary qatysqany da esi­mizde. Oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń aıtýynsha, bıznes-klýbtyń alańynda tamaq, taý-ken, hımııa ónerkásibi, metallýrgııa jáne qonaqúı bıznesi salasynda iri ınvestısııalyq jobalar tanys­tyryldy. Barlyǵy 11 jobanyń jalpy quny 1,2 mıllıard AQSh dollary bolady. Sonymen qa­tar, 2016 jyly aımaqta quny 104,7 mıllıard teńge bolatyn taǵy 6 joba júzege asyrylady. Olardyń qatarynda sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen sement, nıkel zaýyttary jáne turmystyq qatty qaldyqtar óń­deý jónindegi kásiporyn bar. – Sońǵy bes jylda oblystyń negizgi kapıtalyna 12,6 mıllıard AQSh dollary kóleminde ınvestısııa tartyldy, onyń 36 paıyzy nemese 4,7 mıllıard AQSh dollary tikeleı shetel ınvestısııalarynyń úlesine tıesili. Bes jyldyń qo­ry­tyndysy boıynsha shetel ınvestısııalaryn tartý jaǵynan elimiz jetekshi oryn alady. Álemniń 100-den astam memleketimen saýda qatynastary ornatyldy. Jalpy, syrtqy saýda kólemi 3,7 mıllıard AQSh dollaryn qurady, onyń 84 paıyzy aqtóbelik taýarlar men qyzmet túrleri eksportynyń úlesinde, – dep atap ótti oblys basshysy. 30 naýryzda Astanada Jań­­ǵyrtý jónindegi ulttyq komıs­sııa músheleri Ult Jos­pary­nyń oryndalýy týraly brıfıng ótkizip, atqarylǵan jumystardy baıandaǵan bolatyn. О́ńir basshysy «100 naqty qadam» Ult Josparynyń oblysta oryndalý barysynyń ara­lyq qorytyndysyna toqtal­dy. Memleket basshysy­nyń ha­lyqaralyq kólik-kom­mý­nıka­sııalyq aǵynyna ıntegra­sııa­lanýǵa qatysty tapsyrmasyn oryn­daýǵa baılanysty qandaı sharalar qolǵa alynyp jatqany týraly aıtyp berdi. Osy oraıda Berdibek Saparbaev 2013 jyly uzyndyǵy 628 shaqyrym bolatyn «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizi teliminiń salynyp, paıdalanýǵa berilgendigin eske saldy. Kólik ınfraqurylymyn da­mytýǵa baılanysty aýqymdy jobalar oblysta 2016 jyly da júzege asyrylatyn bolady. Máselen, «Nurly Jol» mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» avtojolynyń bizdiń oblys arqyly ótetin 319 shaqyrymy qaıta salynady. Joldyń osy bóligindegi qurylys-montaj ju­mystary bıyl bastalady. Joba 2020 jylǵa deıin aıaqtalady. 2016 jyly Baıǵanın aýdany avtojoldarynyń 5 shaqyrymy qaıta salynady, oǵan 1,2 mıllıard teńge qarastyrylyp otyr. – Basym jobalardyń qataryn­da Astana men Arqalyq, Torǵaı, Yrǵyz, Shalqar, Qandyaǵashty jalǵaıtyn, odan ári Aqtaý teńiz portyna shyǵaratyn «Ortalyq – Batys» jobasy bar. Qazirgi ýaqytta jobanyń tehnıkalyq-eko­nomıkalyq negizdemesi daıyn. Onyń júzege asyrylýy bizdiń oblys úshin mańyzdy, óıtkeni, joba aıasynda oblystaǵy úsh aýdannyń eldi mekenderinde kólik qatynasy paıda bolady, bul óz kezeginde shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna yqpal etetin bolady, – dedi Berdibek Saparbaev. Taǵy bir mańyzdy joba – «Aq­tóbe – Orsk» tas jolynyń qaı­ta salynýy. Ondaǵy qurylys jumystary 2017 jyly bastalady dep kútilýde. Oblysta quny 2,5 mlrd. teńge bolatyn shaǵyn fermalar qurý jóninde qanatqaqty jobalar júzege asyrylatyn bolady. Aımaq basshysy «100 naqty qadam» Ult Josparynyń oblys­ta oryndalý barysynyń aralyq qorytyndysyn jarııalaǵan bolatyn. Ult Josparynyń 60-61 qadamdary aıasynda oblys ákimdigi sút jáne sút ónimderi, sonymen birge, et óndirisin damy­týǵa strategııalyq ınves­torlar tartý jóninde sharalar qolǵa alyp jatyr. Naqtyraq aıtsaq, 2016 jyldyń qańtar aıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Qostanaı oblystary jáne transulttyq «InalcaEurasia» kompanııasy arasynda jalpy somasy 100 mln. eýro bolatyn mal sharýashylyǵyndaǵy aımaq­aralyq kooperasııa jóninde ke­lisimge qol qoıyldy. Berdibek Saparbaevtyń aıtýynsha, qýattylyǵy 44 myń malǵa eseptelgen bordaqylaý alańyn ashý jáne jumys istep turǵan et kombınatynyń qýattylyǵyn 20 myń tonnaǵa deıin arttyrý jóninde kelisimderge qol jetkizildi. Quny 8,2 mlrd. teńge bolatyn, jylyna 1280 bas saýyn sıyrdan 11680 tonna sút óndiretin eksportqa baǵyttalǵan aýqymdy «Milker» JShS jobasyn júzege asyrý bastaldy. 2015 jyldyń jeltoqsan aıynda qýattylyǵy jylyna 7200 ton­na, quny 1,9 mlrd. teńge bolatyn «Molochnye ıstorıı» JShS-niń et kombınaty qoldanysqa berildi. – Jalpy, bıyl et óńdeý kó­lemin 20 myń tonnadan 28 myń tonnaǵa, sút óndirisi kólemin 146 myń tonnadan 162 myń tonnaǵa, al sýarmaly jer aýdanyn 12 myń gektardan 18,6 myń gektarǵa kóbeıtý kózdelip otyr. Sonymen birge, somasy 2,5 mlrd. teńge bolatyn, 1200 jumys orny ashylatyn shaǵyn fermalar qurý jóninde qanatqaqty joba iske asyrylmaq, – dep qorytyndylady Berdibek Saparbaev. Irannyń aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýdaǵy jetekshi kom­panııalarynyń biri «Djahad-e-Sabz» Aqtóbe oblysy aýmaǵynda aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııa salýdy kózdeıdi. Bul týraly «Aqtóbe aqparat» ortalyǵynda ótken baspasóz máslıhatynda Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev habarlady. Aımaq basshysynyń aıtýynsha, «Djahad-e-Sabz» kompa­nııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Hamıdı Esfahanı Moj­tava Alırıza jergilikti bılikten astyq daqyldaryn egýge 100 myń gektar jer bólýge yqpal etýin suraǵan. Sheteldikter tek ósim­dik sharýashylyǵymen aınalysyp qana qoımaı, jerdiń qunarlylyǵyn jaqsartý jumys­tarymen de aınalyspaq. – Búgingi tańda Iran kompanııasyna 2016 jyly 10 myń gek­­­tar jer bólý jóninde keli­simge qol jetkizildi. Barlyq aýyl­sharýashylyq jumystary jergilikti sharýalarmen birlese otyryp, júrgizilmek. 2017 jyly ınvestorlarǵa taǵy 100 myń gektar jer bólinedi, – dep atap ótti Berdibek Saparbaev. Irandyq «Agro Aı Grýpp» JShS Aqtóbe oblysynda qoı sharýashylyǵymen aınalysqysy keledi. Investor Aqtóbe obly­sy­nyń basshylyǵyna qoı sharýa­shylyǵyn damytý ári olardyń sany men ónimdiligin arttyrý maqsatynda uzaq merzimdi iskerlik jáne ǵylymı yntymaqtastyq jóninde kelisimge kelý týraly usynys bildirdi. Kelisim Iran bıznesmenderiniń Aqtóbe oblysyna kelesi saparyna deıin ázir bolady dep kútilýde. Sonymen qatar, «Agro Aı Grýpp» JShS bolashaqta bizdiń óńirde aýdany 40 myń gektar jylyjaı, 10 myń bas iri qara men 100 myń bas usaq mal ósiretin mal sharýashylyǵy fermasyn salý múmkindikterin qarastyrýda. – Saýda-ekonomıkalyq qaty­nas­ty kúsheıtý jáne eksport kólemin arttyrý maqsatynda aqtó­belik jáne ırandyq bıznes qaýymdastyqtyń ókilderimen tyǵyz baılanys ornatýǵa qyzy­ǵý­shylyq tanytamyz, – dedi Ber­dibek Saparbaev. Berdibek Saparbaevtyń aıtýyna qaraǵanda, eksporttyq taýarlar óndirý jáne Qazaqstannyń álemdik naryqqa shyǵýy úshin ónerkásip sektoryna transulttyq kompanııalardy jumyldyrý jó­ninde sharalar qolǵa alynýda. Osyǵan baılanysty aımaqta birqatar ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý josparlanyp otyr. Olardyń qatarynda jylyna 1 mln. tonna sement jáne 500 myń tonna toltyrǵysh óndiretin ınvestısııa kólemi 150 mln. dollar bolatyn sement zaýyty bar. Qazirgi ýaqytta «Hýasın sement» korporasııasynyń jobalaýshylary sement zaýyty qurylysy jobasyn ázirlep jatyr. – Avstralııanyń «Qazaqstan Potash Korporeıshn» kompanııasy ınvestısııa kólemi 595, 2 mln. dollar bolatyn qýattylyǵy jylyna 800 myń tonna kalıı tyńaıtqyshy óndirisin qolǵa almaqshy. Birik­ken Arab Ámirlikteriniń «Pand­jaGolden Oazıs Djeneral Treıdıng L.L.S» kompanııasy qýattylyǵy jylyna 3 myń tonna nıkel oksıdi konsentraty men 123 tonna kobalt oksıdi konsentratyn óndiretin nıkel zaýytyna 125 mln. dollar ınvestısııa quıýǵa nıettenip otyr, – dep atap ótti oblys ákimi. Investorlar aýdany 30 gektar jer telimin alyp, jobanyń bıznes-josparyn ázirlep qoıdy. Aldaǵy ýaqytta joba qolǵa alyna bastaıdy. Bul jobalar aıasynda 1600 jańa jumys orny ashylady dep kútilýde. Aýmaq basshysy qarjy daǵdarysy jaǵdaıynda da óńirdiń órkendeý múmkindigin aıqyn sezindirdi.

Áleýmettik dúken ashyldy

Onyń ashylý saltanatyna oblys ákimi Berdibek Saparbaev qatysyp, «Nur-Aqtóbe» shaǵyn aýdanynyń turǵyndaryn merekemen quttyqtap, Memleket bas­shysynyń tapsyrmalaryn oryndaýda óńiraralyq kooperasııa jáne halyqty qoljetimdi baǵadaǵy azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda jergilikti bılik tara­pynan atqarylyp jatqan sharalarǵa toqtaldy. Aqtóbelikter sońǵy eki apta ishinde ońtústik óńirlerdiń qa­ty­sýymen uıymdastyrylǵan jár­meńkelerge qatysyp, baǵasy arzan azyq-túlikke qol jetkizýde. Qyzylorda jáne Jambyl oblys­tarynyń aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshileri kókónis, kúrish, jarma, balyq jáne basqa ónimderdi naryq qunynan 15-20 paıyz arzan baǵamen satýda. Ústimizdegi jylǵy 26 naý­ryz­da «Qonys» sport saraıyn­da Ońtústik Qazaqstannyń ónim óndi­rýshileriniń qatysýmen iri jármeńke ótkizildi. So­nymen qatar, ońtústik aı­maq­­­taǵy úsh oblystyń taýar óndirý­shilerimen suranysqa ıe halyq tutynatyn taýarlary, kıim-keshek, kilemderdi tómen baǵamen satyp alýǵa múmkindik jasaıtyn kórme uıymdastyryldy. – «Aqtóbe» áleýmettik-kásip­kerlik korporasııa­sy ońtús­tik óńirlerden ákelinetin jáne jer­gilikti jerden shyǵatyn ónim­der oblys ortalyǵyndaǵy 10 kommýnaldyq bazar men saýda núktelerinde satylady. Biz osyndaı saýda núkteleriniń sanyn kóbeıtýdi josparlap otyrmyz. Solardyń biri osy aýdanda qazirden bastap óz jumysyn bastady. «Nur-Aqtóbeni» tańdaýymyz beker emes. Munda memlekettik baǵdarlamamen salynǵan 11 úıde 15 myńǵa jýyq adam turady. Shaǵyn aýdan kólemi áli de ke­ńe­ıetin bolady, – dep atap ótti oblys ákimi turǵyndar aldynda sóılegen sózinde. Aımaq basshysy sondaı-aq, jergilikti bıliktiń halyqqa ke­shendi qyzmet kórsetetin aýla klýbtary men ortalyqtaryn ashýdy damytý týraly josparlarymen bólisti. Berdibek Saparbaev aýmaǵy 180 sharshy metrdi quraı­tyn dúkendi qarap shyǵyp, taýar túrlerimen jáne olardyń baǵalarymen tanysty. Bul jerde «Ramazan» JShS, «Aıs» JShS sekildi jergilikti óndirýshilerdiń ónimderimen qatar, kooperasııa aıasynda ońtústik óńirlerden jetkizilgen aýylsharýashylyq ónimderi de molynan usynylýda.

Ilgerileýge iz ashar izdenister

Shalqar aýdany – aýyl sharýashy­lyǵymen aınalysatyn, sonyń ishinde mal sharýashylyǵy damyǵan óńir. Aýdan jeri keń, tabıǵaty da tórt túlik mal ósirýge qolaıly. Mun­da jyl sanap sala tabysty bola túsýde. О́tken jyly aýdanda ón­dirilgen aýylsharýashylyq ónimderiniń kólemi 9,7 mıllıard teńgeni qurady. Bul rette et jáne sút óndirisi, sáıkesinshe 9 jáne 12,5 myń tonnaǵa artqanyn aıtý oryndy bolmaq. 60 tonnadan astam et Reseıge eksportqa shyǵaryldy. Mu­­nyń ózi Elbasy N.Nazarbaev alǵa qoıǵan et eksportyn arttyrý tapsyrmasyn oryndaýdaǵy ıgi istiń irgetasy qalanǵanynyń aıqyn kó­rinisi boldy. Bıyl da munda mal sharýa­shy­lyǵy sektory yrǵaqty damý kórsetedi dep kútilýde. Oǵan byl­tyr aýdanda tórt túlik mal sanynyń anaǵurlym ósýi alǵy­shart jasap otyr. Máselen, iri qara sany 4,6 paıyzǵa nemese 31,4 myńǵa artty, jylqy 11,9 paıyzǵa nemese 20 myńǵa, túıe sany 2,7 paıyzǵa nemese 10,5 myńǵa kóbeıdi, qoı-eshki 0,1 paıyzǵa nemese 89,7 myńǵa artty. Mun­daı nátıjege salalyq «Altyn asyq», «Sybaǵa» jáne «Qulan» memlekettik baǵdarlamalary aıasynda qol jetkizilip otyr. Sonymen birge, asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytý úshin asyl tuqymdy túlik túrleri satyp alynýda. 2014 jyly 150 mıllıon teńge sýbsıdııa alynsa, bul kórsetkish ótken jyly 169 mıllıon teńgege jetken. Qazirgi tańda aýdandaǵy aýyl­sharýa­­shylyq qurylymdary jergilikti ha­lyqty sút ónim­derimen tolyqtaı qam­tamasyz etip otyr, al et ónimderi tutyný mólsherinen eki ese artyǵymen óndirilýde. Sońǵy jyldary et jáne sút óńdeıtin sehtar salynyp, paıdalanýǵa berilýde. Bul salanyń tıimdiligin burynǵydan da arttyrýda. Bul jumys bıyl da jalǵasyn tabatyn bolady. Aýdan aýmaǵynda jeriniń qunarlyly­ǵynyń tómendigine, aýa raıy ereksheligine baılanys­ty kókónis ósirý kenje qalǵan bolatyn. Baqsha ónimderiniń 75 paıyzy ózge aýdandardan jetkiziledi. Jergilikti bılik jylyjaı salyp, sýarmaly egis alqabyn kóbeıtý esebinen jergilikti kók­ónis úlesin kóbeıtpek nıette. – Bıyl Shalqar aýdanynyń orta­ly­ǵynda qııar men qyzanaq ósiretin eki jylyjaı qurylysy qolǵa alynady. О́ndiris qýatty­lyǵy – jylyna 12 tonna. Sonymen birge, sýarmaly jer kólemin 151 gektardan 340 gektarǵa keńeıtý josparlanyp otyr. 2016 jyly aýdanda jergilikti kók­­­ónis úlesin 45-48 paıyzǵa jetkizemiz, – deıdi Shalqar aýdanynyń ákimi Erbol Dańaǵulov. Aýdan ákimi atap ótkenindeı, jalpy quny 25 mıllıon teńge bolatyn eki jy­lyjaı qurylysy ınvestısııalyq joba bolyp esepteledi. Jalpy alǵanda, 2015 jyly Shalqar aýdanynyń negizgi kapıtaly 27,2 mlrd.teńgeden asty. Bul qarjynyń aıtarlyqtaı bóligi temirjol ınfraqurylymyn damytýǵa baǵyttaldy. Investısııalar esebinen aýdanda 20 kásip­kerlik nysan qoldanysqa berildi. Aýdanda iri ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý­dyń úlgili úrdisi qalyptasýda. Mun­­­da bolashaqta temir kenin óńdeıtin metallýrgııalyq keshen qurylysy bastalady. Kishiqum aýyl­­­­dyq okrýginde júzege asyry­latyn joba memleket­tik ın­dýs­trııalyq-ın­novasııalyq damý baǵ­­dar­lamasyna enip otyr. «AktobeSteelProduction» JShS geologııalyq barlaý ju­mystaryna kirisip ketti. Jobany júzege asyrý merzimi 4 jyl­ǵa eseptelgen. 2015 jyly jalpy qu­ny 350 mıllıon teńge bolatyn geo­lo­­gııalyq barlaý jáne ken paıdalaný jumystary júrgiziledi, tehnologııalyq proseske 150 mıllıon teńge bólinedi dep kútilýde. Jobanyń jalpy quny 30 mıllıard teńge bolady. Kásiporyn jylyna 8 mıllıon tonna temir konsentratyn óndiredi. Temir rýdalaryn óńdeý jónindegi keshen qurylysy barysynda 353 jumys orny, qoldanysqa berilgen soń myńǵa jýyq jumys orny ashylady dep kútilýde.  Shalqar aýdany. Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Aqtóbe oblysyndaǵy tilshisi Satybaldy Sáýirbaı.