Qoǵamdyq keńester: memleket pen qoǵam arasyndaǵy dıalog

 «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 99-qadamyn iske asyrý aıasynda «Qoǵamdyq keńester týraly» Zań qabyldandy. Mádenıet jáne sport mınıstrligi atalǵan Zańdy iske asyrýda úılestirýshi bolyp tabylady. Osyǵan oraı, biz Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Marat Almasuly Ázilhanovty áńgimege tartyp, qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetin uıymdastyrý jóninde keńirek túsindirip aıtyp berýin ótingen edik. – Marat Almasuly, áýeli qu­ryl­ǵan Qoǵamdyq ke­ńes­terdiń negizgi róline toq­talyp ótseńiz? – Turǵyndar aldyndaǵy esep berýge mindetti memleketti qalyptastyrý maqsatynda 2015 jylǵy 2 qarashada «Qoǵamdyq keńester týraly» QR Zańy qabyl­dandy. Atalǵan Zań elimizdiń quqyqtyq bazasy úshin jańalyq bolyp tabylady. Osynaý Zań turǵyndar aldynda esep beretin memleketti qalyptastyrý, barlyq deńgeıdegi memlekettik organdardyń sheshim qabyldaýyna qoǵamdyq ınstıtýttar men azamattardyń qatysýyn qamtamasyz etý jónindegi memle­kettik saıasatty iske asyrý qural­darynyń biri bolyp tabylatyn jańa qoǵamdyq ınstıtýt – qoǵamdyq keńester uǵymy engizdi. Zańnama qoǵamdyq keńesterge bıýdjettik baǵdarlamalar jobalary men olardyń oryndalýy týraly esepterdi, óńirlerdiń damý baǵdarlamalary men mem­lekettik jáne salalyq baǵdar­lamalar, strategııalyq josparlar, azamattardyń quqyǵy, erkindigi men mindetterine qatysty nor­matıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn talqylaý sekildi birqatar ókilettikter júkteıdi. Qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti arqyly qoǵam men memleket ara­synda keri baılanys tetigi qalyptastyrylyp, qoǵamdyq baq­y­laý uıymdastyrylmaq jáne memlekettik organdar qyzmetiniń móldirligi qamtamasyz etiledi. – Olaı bolsa, qoǵamdyq ke­ńesterdi qalyptastyrý tetigine toqtalyp ótseńiz? Iаǵnı, Qoǵam­dyq keńes qyzmetiniń erek­shelikterin eskere kelgende, osy keńester quramyna qan­sha jurtshylyq ókilderi, sonyń ishinde úkimettik emes uıym­dardyń qansha ókili engizildi? – Zańnamaǵa sáıkes qoǵamdyq keńester eki deńgeıde, ıaǵnı res­pýblıkalyq jáne jergilikti deń­geılerde qurylmaqshy. Res­pýblıkalyq deńgeıde qurylǵan qoǵamdyq keńesterge elimizdiń Qor­ǵanys mınıstrliginen ózge barlyq mınıstrlikterde quryl­ǵan qoǵamdyq keńester jatady. Jergilikti deńgeıde qoǵam­dyq keńester oblystardyń, As­tana, Almaty qalalarynyń, sondaı-aq, aýdandar men qala­lardyń ákim­dikteri janynan qurylǵan. Aýyl, kent, aýyldyq okrýg, aýdandyq mańyzy bar qala deń­geıindegi Qoǵamdyq keńestiń fýnksııalary jergilikti qoǵamdastyq jınalysyna júkteledi. Jalpy alǵanda, respýblıka boıynsha 225 qoǵamdyq keńes­ter qurylsa, sonyń ishinde 12 keńes – ortalyq deńgeıde, 16-sy – oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń, 197 keńes – qalalar men aýdandar deńgeıinde qurylǵan. Zańnamada qoǵamdyq keńes­terdi konkýrs ótkizý arqyly qalyp­tas­tyrý mehanızmi qarastyrylǵan. Qoǵamdyq keńestegi jurtshylyq ókilderiniń sany onyń múshe­leriniń jalpy sanynyń keminde úshten ekisin quraýǵa tıis. Jurt­shylyq ókilderine konkýrsqa qatysý úshin óziniń kásibı nemese qoǵamdyq qyzmeti men ómirbaıany týraly málimetterin belgilengen merzimde ótkizý sekildi eń tómengi deńgeıdegi talaptar qoıyldy. Qoǵamdyq keńesterdiń sapalyq quramyna júrgizilgen taldaý ná­tıjesi jalpy respýblıka boıyn­sha azamattyq qoǵam ókilderi bo­ıyn­sha kórsetkishtiń zańnama talaptaryna sáıkestigin kórsetti. Máselen, respýblıkalyq deń­geıdegi keńesterdiń quramyna 158 jurtshylyq ókilderi kirgizilgen. Bul kórsetkish barlyq keńes mú­sheleriniń jalpy sanynyń 70%-yn qurap otyr, sonyń ishinde úkimettik emes uıymdardyń 93 ókili qamtylǵan. QR Parlamentiniń depýtattary Nurlan Orazalın, Georgıı Kım, Birǵanym Áıtimova, Qýa­nysh Sultanov, Gúljan Qara­ǵusova, Artýr Platonov, Bek­bolat Tileýhan, belgili qoǵam qaı­ratkerleri Anatolıı Bashmakov, Myrzataı Joldasbekov, Ken­jeǵalı Saǵadıev, Mels Eleýsizov, Zınaıda Fedotova, sondaı-aq, úkimettik emes uıymdar basshy­lary Nurlan Erimbetov, Eń­lik Nurǵalıeva, Oralbaı Áb­dikárimov, Marat Bashımov, Ele­na Dmıtrıenko, Olga Ryl já­ne taǵy basqalar qoǵamdyq ke­ńesterdiń músheleri bolyp tabylady. Oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń deńgeıindegi qoǵam­dyq keńesterdiń quramyna 350 azamattyq qoǵam ókilderi kirgizilgen, bul keńes músheleriniń jalpy sanynyń 77%-yn qurap otyr, sonyń ishinde – 134 ÚEU-nyń ókilderi qamtylǵan. Olardyń qatarynda Altynaı Kóbeeva, Arýjan Saın, Natalıa Vshıvseva, Qaırat Imanalıev, Oleg Chernyshov sekildi elimizdegi yqpaldy ÚEU-lar jetekshileri bar. Sondaı-aq, qoǵamdyq keńesterdiń quramyna saıası partııalardyń oblystyq fılıaldarynyń kósh­basshylary, bıznes-qury­lym je­tekshileri, kásipodaq uıym­da­rynyń ókilderi men BAQ, etno­mádenı ortalyqtarynyń, bilim berý, mádenıet, densaýlyq saqtaý salalarynyń qyzmetkerleri kir­gizilgen. Qoǵamdyq keńesterdiń qalalar men aýdandar deńgeıindegi qura­myna azamattyq qoǵamnyń 2 myń­­nan astam ókilderi kirgen, bul keńes músheleriniń jalpy sany­nyń 70%-yn quraıdy. Belgili qoǵam qaıratkerleri, úki­mettik emes uıymdar men bız­nes-qurylymdardyń basshylary qoǵamdyq keńesterdiń tóraǵalary bolyp bekitildi. Bul jańa Zańnyń engizilgen normalarǵa sáıkes oryndalǵan tujyrymdamalyq talaptarynyń biri bolyp tabylady. Qazirgi tańda qoǵamdyq keńes­terdiń qyzmetin uıymdastyrý kezeńi aıaqtalǵan, ıaǵnı keńesterdiń qyzmeti óz betinshe júrgizilýde. Osylaısha olardyń basty mindeti qoǵamdyq baqylaý júrgizý bolyp otyr. – Marat Almasuly, qoǵam­dyq keńester qyzmetiniń táji­rıbesinde qoǵamdyq baqylaýdyń qandaı túrleri paıdalanylýy múmkin? – Aıta keter jaıt, «Qoǵam­dyq keńester týraly» Zań qabyl­danǵanǵa deıin de qoǵamdyq baqylaýdyń memlekettik qyzmet kórsetý sapasyna monıtorıng júr­gizý, memlekettik organ­dar qyz­metiniń tıimdiligin, mem­leket­tik qyzmet standarttaryn buqaralyq talqylaý arqyly baǵalaýdy qalyptastyrý sekildi jekelegen túrleri kommersııalyq emes uıymdardy tartý arqyly júrgizilgen. Al Jańa Zań qoǵamdyq ba­qylaý fýnksııasyn qoǵamdyq tyńdaýlardy uıymdastyrý, qoǵamdyq saraptama júrgizý, qo­ǵamdyq monıtorıngteýdi is­ke asyrý, qoǵamdyq keńes oty­­rystarynda memlekettik or­gandardyń jumys nátıjeleri týraly esep­terin tyńdaý sekildi 4 te­tigin belgileý arqyly keńeı­tip otyr. Búginde qoǵamdyq keńester azamattardyń quqyǵy, erkindigi men mindetterine qatysty mem­lekettik organdar qabyldaıtyn normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryna qoǵamdyq saraptamany belsendi júrgizýde. Iаǵnı, Qoǵamdyq keńestiń qorytyndy tujyrymy bolmasa, atalǵan aktiler ádilet organdarynda tir­kelmeıdi. Eń mańyzdysy, qazirgi tańda jańa Zań kúshine engennen soń, qoǵamdyq keńesterdiń usy­nym­daryn qaraýǵa memlekettik organdar mindetti bolyp tabylady. Memlekettik organdar bar­­­­­­­­­­lyq usynymdar boıynsha ne­likten qabyldandy nemese qa­byldanǵan joq, sondaı-aq, basqa da usynymdary boıynsha naqty dálelder keltirilgen jaýaptar berýi qajet. Birinshi toqsanda aımaqtarda qoǵamdyq keńester óńirlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq damý nátıjeleri men jaqyn keleshekke qoıylatyn mindetteri týraly ákimderdiń esepterin tyńdady. Ekinshi toqsanda mınıstrlerdiń tıisti qoǵamdyq keńester aldyn­daǵy esepteri tyńdalady dep kútilýde. Zańnyń taǵy da bir jańalyǵy – Úkimet qoǵamdyq tyńdaýlardy daıyndaý jáne ótkizý tártibin bel­giledi. Atalǵan másele boıyn­sha Úkimettiń arnaıy qaý­ly­sy qabyldandy. Qoǵamdyq tyń­daý­larda salanyń nemese aı­maq­tyń kókeıkesti qoǵamdyq ma­ńyzdy máseleleri talqylaýǵa shyǵarylatyn bolady. Qoǵamdyq baqylaý tur­ǵyn­dardyń qalalardy, oblys­tardy, aýdandar men aýyldardy basqarýyna múmkindik beredi, atap aıtqanda, ózekti máselelerdi kóterýine, qoǵamdyq tyńdaýlarǵa, qoǵamdyq monıtorıngteýge qatysa otyryp máselelerdi sheshýge yqpal etýge jáne óńirlerdi damytý men turǵyndardyń maqsatty toptarynyń máselelerin sheshý úshin memlekettik organdar qa­byldaıtyn sheshimderge saraptama júrgizý isine aralasýyna múmkindik beredi. – Endi «Qoǵamdyq keńester týraly» Zańdy tıimdi iske asyrý boıynsha jumystardy uıym­dastyrýdy qalaı josparlap jatqandaryńyz jóninde qysqasha aıtyp ótseńiz? – Parlament Májilisinde «Qoǵamdyq keńester týraly» Zańdy iske asyrýdy monıtorıngteý boıynsha komıssııa quryldy. Onyń quramyna Zańdy ázirlegen Májilis depýtattary Nurlan Ábdirov, Qýanysh Sultanov, Serik Seıdýmanov, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jáne BUU Damý baǵdarlamasy, Eýroodaq, EQYU-nyń Astanadaǵy ókildigi, qazaqstandyq ÚEU ókil­deri kirgizilgen. Bul oraıda birlesken ynty­maqty jumystar kelesi baǵyttarda júrgizilmek. Birinshiden, qoǵamdyq keńes­terdiń tóraǵalarymen já­ne múshelerimen qoǵamdyq monı­torıngteýdiń quraldaryn engizý boıynsha udaıy jumys júrgiziledi. Osy maqsatta jýyq arada elimizdiń barlyq óńirlerinde BUU damý jónindegi baǵdarlamasymen Eýro­odaqpen birlesken semınar-trenıngter uıymdastyrmaqpyz. Atal­ǵan sharalarǵa trenerler retinde biz qazaqstandyq ÚEU-nyń ókilderin – qoǵamdyq monıtorıngteý salasyndaǵy sarapshylaryn shaqyrdyq. Sondaı-aq, Eýroodaqpen birlese otyryp qoǵamdyq keńesterdiń qyz­metin uıymdastyrý boıynsha ádistemelik qural ázirlenýde. Osylaısha, biz qazaqstandyq ÚEU men halyqaralyq ÚEU-nyń resýrstaryn paıdalanyp otyrmyz dep ábden aıta alamyz. Ekinshiden, qoǵamdyq keńes­ter qyzmetiniń ashyqtyǵy men shynaıylyǵyn arttyrýdy maq­sat etýdemiz. Iаǵnı, qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti týraly, keńes músheleriniń, qoǵamdyq baqylaý salasyndaǵy halyqaralyq jáne qazaqstandyq sarapshylardyń sóılegen sózderin BAQ-ta jarııalaýdy keńinen uıymdastyrmaqpyz. Úshinshiden, biz memlekettik organdar men jurtshylyq ókilderi úshin praktıkalyq usynymdar ázirleý oraıynda qoǵamdyq keńes­terdiń qyzmetine monıtorıng pen taldaý júrgizý jumystaryn jaq­sartýdamyz. Osylaısha, biz halyqaralyq jáne qazaqstandyq sarapshylardyń, BAQ, memlekettik organdardyń, depýtattardyń resýrstaryn tarta otyryp keshendi jumys júrgizýdi jolǵa qoıdyq. Al yntymaqtasa atqarǵan mundaı jumystar qoǵamdyq keńesterdiń qoǵamdyq baqylaýdyń tıimdi quraly bolýyna septigin tıgizip, memlekettik saıasatty iske asyrý isine azamattardyń belsene qaty­sýyn qam­tamasyz etedi dep sene­min. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan».