Shıeliniń shubaty myń da bir dertke shıpa

Ata qazaq salǵan jolmen júrsek, salt-sanasyn saqtasaq, jón-joralǵysyn ustansaq, dástúrin dáriptesek, adaspaıtynymyz anyq. Ári-beriden soń bar ǵoı, sol babalar ishken asty tutynsaq, eshbir aýrýdyń almaıtyny anyq. Taza tabıǵı, ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz taǵamdardy tutynǵan ǵoı bizdiń atalarymyz. Mysaly, shubatty alaıyq. Búginde Qyzylorda oblysynyń ár aýdanynda túıe baǵyp otyrǵan adamdar bar. Endi osy shubatty satylymǵa shyǵaryp, paıda tabýǵa bola ma? Árıne, bolady. Degenmen, onyń saqtaý merzimin uzartyp, dúkenderde satý úshin búgingi zamanǵa yńǵaılaý qajet. Ol úshin arnaıy seh kerek. Al mundaı seh jaqynda Shıeli aýdanynda ashyldy. Kásiporyndy iske qosqan – Sabyr Ermahanov. Shubatty óńdeý ornynyń jobalyq quny 45 mıllıon teńgeni quraıdy eken. Shıelilik kásipker qajetti qarajatty esh jerden nesıe almaı, óz qaltasynan shyǵarǵan. Sehta alǵashqy kezekte táýligine 400 lıtr túıe sútin óńdeý josparlanǵan. Munda turaqty 5 adam jańa jumys ornymen qamtyldy. Arnaıy ydysqa quıylyp, óńdelip shubat álden-aq jurtshylyqtyń suranysyna ıe bola bastady. Bul jobaǵa qyzy­ǵýshylyǵym Almaty qalasyna jumys saparymen barǵanymda Sydyq esimdi kásip­kerdiń jumys barysymen tanysqan kezden bastaldy. Sodan beri, mine, 5 jyl ótti, atakásip óniminiń biri – shubattyń qu­nar­lylyǵyn arttyryp, jańa deńgeıge kóterý, onyń saqtalý merzimin arttyrý tehnologııasymen shuǵyldanyp júrmin. Bıznes-jospar jasaǵanymmen, talaı kedergilerge kezdestim, qansha qınalsam da, óz jobamdy júzege asyrǵanyma qýanyshtymyn, deıdi kásipker. Istiń jónin tarata aıtar bolsaq, onyń mánisi mynandaı: burynnan kele jatqan qarapaıym qazaqy tásil boıynsha ashytqan shubat ári ketse eki-úsh kúnge ǵana shydaıdy, al Sabyrdyń qazirgi jobasy boıynsha arnaıy plastmassa shólmekke quıylǵan shubat tolyq bir aı jaramdy bolady, aınymaıdy. О́ıtkeni, túıe sútin ashytatyn ashytqynyń quramy ǵalymdarmen birlese jumys isteý arqyly júzege asyrylyp otyr. – Bıologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń kafedra meń­gerýshisi Ásııa Serikbaeva óz shá­kirtterimen birge úlken izdenisti jumys júrgizdi. Nátıjesinde 5 komponentten turatyn jańa ashytqy qoldanysqa endi. Aldaǵy josparlarymyzdy saraladyq, endi shubattyń buzylmaı saq­talý merzimin 3 aıǵa uzartýdy maqsat etip qoıdyq. Sonda óz ónimderimizdi elimizdiń túgel aımaǵyna taratýmen qatar, shetelderge jetkizýge múmkindik týar edi, – deıdi  Sabyr Ermahanov. О́nimniń sapaly da taýarlyq sıpaty jaqsy bolýy úshin onda qyzmet jasaıtyn mamandardyń da biligi men tájirıbesi bolýy shart. Bul oraıda kásipkerdiń jas mamandardy tájirıbe almasýdan, arnaıy kýrstardan ótýin qarjylandyryp, úlken mán berip kele jatqandyǵy súısindiredi. Máselen, Mádına Tórebaeva men Baıan Dúısenbek­qyzy joǵary bilimderimen qosa arnaıy kýrs­tardan ótip, shubat óńdeý isine mamandanǵan jastar. Sol sekildi operator Nurlybaı da oqý-tájirıbesinen ótken azamat. Osynda eńbek etetin Baqtygúl Qurmanbaeva men Maqsat esimdi jigit te sapaly qyzmet jasaýǵa daıyn. Oıǵa túıgenderin júzege asyra bastaǵandyqtary olardyń alǵashqy eńbek kúninen aıqyn baıqalyp, óńdelgen túıe sútinen dám tatqan aýdan ardagerleri rızashylyǵyn bildirisip jatty. Shıeli aýdanynda ındý­trııalyq kartaǵa saı ónim óndirý men óńdeý oryndaryn ashatyn kásipkerlerge aýdan ortalyǵy mańynan arnaıy ındýstrııalyq aımaq retinde 50 gektar jer bólingen. Sonyń alǵashqylarynyń biri retinde kásipker Sabyr Ermahanovqa 5 gektar jer berilip, atalǵan shubat óńdeý sehy ashylǵan. Bul jerde osy sekildi áli de kóptegen kásiporyndar iske qosylady. Shubat óńdeý sehynyń eki­qabatty ǵımaraty jańadan salynyp, oǵan elektr jelisi tartylyp, bólek transformator ornatyldy. Taza aýyz sý qubyry da jetkizilgen. Shetelderden aldyrylǵan qondyrǵylary da sapaly. Naqty aıtqanda, sapaly ónim óndirýge barlyq jaǵdaıy saqadaı saı deýge bolady. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan» Qyzylorda oblysy, Shıeli aýdany