Cóz soıyl № 27

* Áziliń jarassa...

– Taǵy da qaıtalaımyn! Kalashnıkov avtomatyn satyp alyńyzdar!.. Qymbat emes!

"BARA BERGENShE,  PARA BER" Bul dáleldeýdi kerek et­peıtin naqyl eken. Apyr-aı, buryn qalaı oıyna kelmegen?! Áýpirimmen kirgizgen balasyn jańa bastyǵy jumystan qysqartyp tastaǵaly bul qansha ret baryp, sol mekemeniń tabal­dyryǵyn tozdyrdy. Qatar júrgen ózindeı mekeme basshysyna sózi ótpeı, qorlanyp bitken. Sóıtse, olardyń tili basqa, kilti – aqsha eken. Tek sol aqshasy qurǵyrdy qaıdan alsa eken? Taǵy kredıt almasa. О́zinde úıdiń bitpegen kredıti bar edi. Tapty! Zeınetker kempiriniń atyna alý kerek. Sóıtip, kópten beri uıqysy qashqan Jýsanbaı búgin bir tynysh uıyqtap, tús kórmesi bar ma... Túsinde Qarynbaı bastyq ıt bolyp ketipti de, bul kredıtke alǵan bir dorba aqshamen uryp qýyp júr eken deıdi. Qarynbaı bastyq qyńsylaý ornyna dorbaǵa umtylady... «Súıekpen urǵanǵa ıt qyńsylamaıdy» deıtin edi, aqshamen urǵanǵa jemqordyń eti aýyrmaıdy eken-aý... Apyr-aı, buryn qalaı oıyna kelmegen?! MYQTYNYŃ TÝYSY Jýsanbaı Jalpańbek dosy­nyń minezine túsinbeı-aq qoıdy... Sonaý jyldary jumysqa ornalasyp, jańa tanysqan kezi bolatyn. Jalpekeń qonaqqa sha­qyryp, bara qaldy. Qaq tórge aýdanǵa jańa kelgen prokýrordy otyrǵyzǵan eken. – Bul kisi bizge aǵaıyn bolyp keledi, altynshy atadan qo­sylamyz. Aralaspaı qalǵanymyz bolmasa, durys aǵaıynbyz, – dedi Jalpekeń týysyna eljireı qarap. «Apyr-aı, bir ákeniń balalary aralaspaı júrgende, alty atadan qosylar týysyn qurmetteý keremet qoı!» dep oılady bul. Jyldar ótti, prokýror aýys­ty. Jalpekeń taǵy qonaqqa sha­qyrdy. Jas prokýrordy tórge otyrǵyzǵan Jalpekeń: – Bul inimniń atalary marqum anamyzdyń ákelerimen belnemere eken. Jastar qaıdan bilsin, bilip otyryp úndemeýdi jón kórmedim. Qosh keldiń, inim, aǵaıyn bolyp aralasyp turaıyq, – dedi. Bul Jalpekeńniń kóregen­digine taǵy da tańǵalyp qaıtty. Bireý ósip, bireý óshken zaman ǵoı. Prokýror aýysty, onymen de Jalpekeńniń tórinde tanys­ty. Sóıtse, bólesine qatysty týystyqtary bar eken... Jaqynda aýdanǵa taǵy jańa prokýror kelmek. Jalpekeń úı kórsetýge ázirlenip jatqan shyǵar. Qaı týysy eken?! Bul da bir adamǵa bitken minez-aý! О́mirzaq AQBASOV Batys Qazaqstan oblysy ÝÁDE Bılikten úmitker Búırekbur, Saılaýshylardyń aldynda, Beti búlk etpesten búı dep tur: – Kedeıshilikti joıamyn, Keńsharlardyń tórt túlik malyn Qaıtadan toltyryp qoıamyn. Bıznesmenderdiń, sheteldikterdiń Artyq aqshalaryn – «Qaıyrymdylyq» qoryna laqtyramyn, Sóıtip, biraz eldi qaryq qylamyn. Aýyl baǵdarlamasyn iske asyramyn, Iаǵnı, bárińe de aıamaı asatamyn. Egistik alqapty О́zim jyrtyp beremin, Kerek-jaraqtardy Taýyp kelemin, Qarjy bolsa Bul buıym ba eken? Ury-qarylardy túgendep Temir torǵa qamaý, Qıyn ba eken? Aıtpaqshy, Men júrgen jerde Jemqorlyq bolmaıdy, Bári táýbege keledi, Kúni erteń halyq sony О́z kózderimen kóredi. О́zenderge kópir salynyp, El máz bolady, Úılerińde kógildir otyn, Gaz bolady. Menińshe, bul da Sizder úshin az bolady. Sondyqtan, aldaǵy ýaqytta Eńbekaqy, zeınet aqylaryńdy ósiremin, Qaladaǵy óndiris oshaqtaryn Aýylǵa kóshiremin... О́nimderińdi óńdep beremin, Qatynas joldaryńdy Jaman bolsa Jóndep beremin. Maǵan daýys berseńder jańylmaısyzdar, Baqyt pen baılyqtan arylmaısyzdar. *  *  * Saılanyp alǵan soń Álgi pátshaǵaryń – Elge kelmesten ketti, Beıkúná turmysymyzdy Kórmesten ketti. Ǵallam DANKENOV Atyraý oblysy Mundaı da bolady... Statıstıkalyq jańalyq: «Qazaq-ózbek birlesken qurylys kompanııasyna О́zbekstannan 30 ózbek, Qazaqstannan 20 ózbek mamany jumysqa tartyldy». *** Fızık kúıeýi bıolog áıelimen ursysyp jatyr: – Sen qatty denesiń! – Al sen mıkrobtar shoǵyrysyń! *** Qyrǵyzstan mádenıet mınıstrligi sol eldiń ánshilerine ándi aıqaılap aıtýǵa tyıym saldy. Bul shara olardyń  daýystary Alataýdan ári assa, qazaqtar jattap alyp, tartyp alady degen qaýipten týsa kerek. *** Taýǵa órmeleýden ataǵy álemge belgili alpınıst Jerar Omel Everest shyńyna alty ret shyqqan eken. Sol kisi jaryqtyq úıinde kúıip ketken shamdy aýystyramyn dep jatyp qulap, basy jaqtaýǵa tıip qaıtys bolǵan eken. BIZ  BILETIN GENERAL... Shildeniń shilińgir ystyǵynan qatalap shól basa qoıaıyn dep syrahanaǵa bas suǵyp edim, demalys kúni emes pe, elim qaraqurym eken. Túp qýystaǵy oryndyqqa taqap, jalǵyz otyrǵan aǵaıynǵa «bos pa eken?» dep edim, únsiz bas ızegen boldy. Kópirship kelgen saptyaıaq syrany simirip baryp qarsy otyrǵan aǵaıynǵa kóz tiktesem... mássaǵan, formadaǵy kisi – ge­neral maıor... Áskerde bol­ǵan­byz, generalǵa ǵana tán kıim, jaǵasyndaǵy jalpaq sary ja­pyraq, ıyǵyndaǵy nán bes tar­maqty juldyz kózime ottaı ba­syldy. Generalmen mynandaı jerde kezigemin dep kim oı­laǵan... E, bopty, zaman ózgerdi, qazir kim-kimmen kezikpeı jatyr... Ári-beriden soń general da pende, myna aptap ystyq ol kisini de osynda aıdap tyqqan bolar dep kúreń syrany simire otyryp generalmen tildesip te qoıamyz... Annan bir, mynnan bir áń­gime qozǵalyp otyr edi, general bireýinde: «Qýys úıde qýsy­rylyp otyra bergenshe osyn­da kep keń tynys alǵandy qalaı­myn!» dep qaldy.... Qaýashaǵyma «qýys úıi nesi? О́zi general!..» degen oısymaq oralyp, onysyn qaıta surap edim: «Baıaǵynyń eki bólmeli tas qapasynda eresek tórt jan tirshilik etkenimizge shırek ǵasyrdan asty!» dep túńilis bildirdi. Ishteı: «Oıpyr-aı, ózi general... múmkin emes, biz biletin general ataýly», – dep oılap: – Saıajaıyńyz myqty shyǵar? – dep qalyppyn. – Qaıdaǵy saıajaı, aty da, zaty da joq! – deıdi. Kózimdi ýqalap baryp gene­ralymnyń ústi-basyna qaıta úńilemin... aına qatesiz general kıimi... Ne kerek, qyzdy-qyzdymen áńgimelese kelip, bul kisiniń baılyq ataýlydan jurdaı ekenin bilip: «General basyńyzben!..» dep, «Biz biletin generaldar!..» dep árige ketip kósilip otyr­ǵanymda bir jupynylaý kıingen jigit kelip álgige: «Papa, qyzyp qalypsyz, úıge júrińiz!» dep generaldyń ishken syrasynyń qunyn áreń-páreń tólep alyp ketkeni... Ishteı: «Oıpyraı-á, múmkin emes, biz biletin generaldar!..» dep otyr edim, qatarlas otyrǵan azamat meniń janyma kelip jaıǵasyp: – Jańaǵynyń generaldyǵyna senip qalǵansyz-aý! – degeni. – Oý, kóke, kıimimen kelip otyr emes pe?! – deppin. – Ofıser ekeni ras, biraq general emes, jaı maıor, – dep ańtaryla qaraǵan maǵan: – Maıor sheninde júrip basynan jaraqat alyp erterek otstavkige ketipti... Sodan bas jaraqat aıyqpas dertke jalǵasyp, ózin «general-ma­ıor» shenine jetkizip alypty... – degeni. Bir sát únsiz qalyp baryp: «E, báse, biz biletin general ataýly!..» dep daýys kótere toqtappyn... Ersultan MAǴJAN Almaty oblysy Medısına týraly aıtsam!.. (Ájeıdiń áńki-táńki áńgimesi) Efım SMOLIN Qaraǵym, terapevke menen keıin kirip qalarsyń. Aldyńda eki kelinshek bar, kezek aldy da joq boldy... Dárigerge kirseń boldy, yldym-jyldym tez shyǵasyń... óıtkeni olardyń biletini mardymsyz... Aıyp etpe, qaı jeriń aýyryp kelip ediń? E, bas pa? Ne jep ediń? Baspen oınaýǵa bolmaıdy, onyń ishinde qatpar-qatpar mı ornalasqan! Ne em belgilep edi? Ine deısiń be? E, ıneni ana otyratyn tustan salǵan shyǵar? Bas qaıda, ol tus qaıda... bizdegiler óstip emdeıdi. Instıtýt bitirse de bas pen jambastyń arasy sala-qulash ekenin bilmeı shyǵady olar. Munda kózim aýyryp kelgen­min... Aýyratyndaı bóten birdeńke jemegen sııaqty edim... Kóz dárigeri sa­ýatsyz ba, otyrǵyzyp qoıyp bi­ti­­retinderi alystan áripterdi oqytý... Anaý kele jatqan dáriger baryp turǵan páleket! О́zi qulaq, ta­maq jáne muryn degen úsh qyzmetti birdeı atqarady! Birden úsh jerde jumys isteý degen qaı bir oń­ǵan is bitirsin... Oǵan qulaǵym yzyń­dap bolmaǵan soń kirip: «Bir qu­laǵymnan Pýgachevanyń, bireýinen Kırkorovtyń aıǵaıy ketpeıdi», desem: «Qulaǵyńyz din aman, tek ý-shýy kóp úıińizde qulaǵyńyzǵa maqta tyǵyp alyńyz», deıdi. Ne, meni asyqpaı sıpalap kórdi deısiń be? E, bizdi de jas kezi­miz­de sheshindirip turyp sıpalap kóretin... Al anturǵandar keı-keı­de sál-pál qol tıgizgen bolady da, odan soń kózińshe qoldaryn sabyndap turyp jýatyndaryn qaıtesiń! Al sen ana psıhopatta bolyp pa ediń? Birde, birnárse jep qoı­­ǵan bolýym kerek, júıkem juqaryp kelsem... otyrǵyzyp qoıyp tizem­nen per­gilesin kelip... sodan eki aı aý­rý­ha­naǵa attap basa almaı qalǵanym bar. Taǵy birde aıaǵym aýyryp, kıip júrgen otyz altynshy topylıym aıaǵymdy qysyp aýyrtyp kelsem... Negizi men otyz toǵyzynshy kıetinmin... Oǵan: «Úsh rázmer aryq­tatatyn dári jazyp ber desem», «Ol múmkin emes!» dep azar da bezer bolady. Al shetelde ondaı dári bar dep estımin. Biz­degi dárilerdi qalaı jasaıtynyn bilesiń be? Bizde aldymen dárini oılap tabady eken de, ony tyshqanǵa qoldanyp kóredi eken. Tyshqan ólmese – onda ol bizderge de buıyrady eken... О́tkende belim bastyrtpaı kelsem, keseldi nárse jemegen sııaq­ty ed­im... «Balańyzǵa belińizdi bastyrt­­sa­ńyz qulan taza turyp ketesiz»­, deı­di mysqyldap. Áı, ıt-aı, me­­niń ba­lamnyń jasy qy­ryq ekide, sal­­maǵy sentnerdiń o jaq, bu jaǵy eke­­ni­­nen habary joq-aý! Bundaıdy «jat­­qanyńnan turmaǵyr!» deýshi edi... E, áne terapevt keledi! «Sala­matsyń ba, Galına Stepanovna?!» Kórdiń be, salamyńdy da almaıdy! Ashýly, múmkin ol da birnárse jep qoıǵan bolýy kerek... Odan ári, báribir kiremin, bir aýrýymdy aıtamyn... Aýdarǵan Baqtybaı JUMADILDIN * Shymshyma shýmaqtar Súıeksińdi syrqat Dollardy ońdy-soldy burqyratqan, Talaıǵa aılyq bermeı shyrqyratqan... Jemqorlyq súıeksińdi syrqat boldy-aý, Syzdatyp tula boıdy syrqyratqan. «Plıýs» beske Syrty sulý, qyryq jamaý júregi, Alaqanmen aspan tirep júredi. Adam tilin bilgen emes «eki» alyp, Aqsha tilin «plıýs beske» biledi. Qý tirshilik Qý tirshilik «kók qaǵazǵa» aınaldy, Talaı jurttyń qol-aıaǵy baılandy, Sol «kók qaǵaz» kók júzine ushyrǵan, Kózin aq shel qaptap júrgen baılardy. «Uly» adam Tirisinde «jyn adamy» atandy, Qasqyr ıis «sum adam» da atandy. О́lgen soń uzaq joqtaý aıtylyp, «Ulaǵatty uly adam» atandy. «Mýsorǵa» tógildi Bir toı ótti dýman jyrly kóńildi, Aq dastarqan táttilerge kómildi. Barlyǵy da asta-tók, Jurt ketken soń tóbe bolyp «mýsorǵa» ákep tógildi. Súıenishi joqtar Qyl-kópir kóp súıenishi joqtarǵa, Úmit, kúdik qatar túser «kókparǵa». Qysqartý kóp bul zamanda, qaıtedi, Taban asty «qarly boran» soqqanda. Alma qurty Buıryqsyz jerden urttaısyń, Syılyqsyz jerden syrttaısyń. Úńgip jeýge kelgende, Almaǵa túsken qurttaısyń. Zal toltyrý ádisi Zal tolsyn dep jıynǵa, Stýdentterdi aıdap keldi. Leksııadan qıyn ba, Kózderi kúlip jaınap keldi. Ázirbaıjan QONARBAEV Mańǵystaý oblysy SOTTAǴY «SOLAQAI SО́Z» Sot júrip jatqanda aıyptaýshy kináliden: – Teatrǵa mas bolyp barǵanyńyzdy moıyndaısyz ba? – dep suraıdy. Sonda aıypker kúmiljı: – Moıyndaımyn... Saý bolsam teatrǵa jolap nem bar, – dep jaýap beripti. *  *  * – Aıyptalýshy myrza, siz buǵan deıin ruqsat etil­me­gen máńgilik qartaımaıtyn dári jasap ustalyp pa edińiz? – Iá. – Naqtylap aıtsańyz? – 1650, 1730 jáne 1861 jyldary... *  *  * Jas sot tájirıbeli qyzmetkerden aqyl surap otyr: – Sot isin qalaı júrgizsem eken? Bir jaǵy 20 myń dollar usynyp, qarsysy 30 myń bermekshi?.. – Qarsy jaqtyń 10 myń dollaryn qaıyryp ber de, sot sheshimin uıatyńa qaldyr... *  *  * Prokýror adam atqyshqa qaharlana zildenip: – Tapsyryspen adam atýǵa qalaı ǵana dátińiz barady! Adam ǵumyry sen úshin kók tıyn ǵurly bolmaǵany ma? Pende ataýlyny jek kóresiz-aý, sári? – Tipten olaı emes! Eger adamdar bolmasa men beıbaq jumyssyz qalyp, tentirep ketpes pe edim! Múıisti júrgizetin Berik SADYR