Jol jaǵdaıy jaqsara túspek

Ekonomıkanyń kúre tamyry jol ekeni dáleldengen aqıqat. Jol sondaı-aq, halyq­tyń qarym-qatynasy men barys-kelisiniń arqasynda damıtyn áleýmettik-mádenı baılanystardyń altyn arqaýy bolyp tabylady. Búgingideı órkenıetti zamanda týrıstik áleýetti arttyrýǵa áser etetin fak­­tor ekeni de sózsiz. Sonyń ishinde, jer kólemi boıynsha álemde toǵyzynshy oryn ala­tyn Qazaqstan úshin avtomobıl jolda­ry­nyń mańyzy zor. Shúkir, táýel­sizdik alǵan­nan bergi jol máselesiniń sheshi­lýi jaman emes. Bir ǵana «Batys Eýropa – Batys Qy­taı» halyqaralyq kólik dáliziniń ózi nege turady. Al, keńestik kezeńniń jetpis jy­­­lynda Oıylǵa deıin tas jol barmap edi, qazir as­falt ańqyp jatyr. Buǵan elimizdiń qaı óńi­­rinen de naqty mysaldar keltirýge bolady. Aqtóbe – toǵyz joldyń torabynda ornalasqan oblys. О́ńirdegi jalpy paıdalaný avtomobıl joldarynyń uzyndyǵy 6 553 shaqyrymdy quraıdy. Sonyń 1894 shaqyrymy respýblıkalyq, 1057 shaqyrymy oblystyq jáne 3602 shaqyrymy aýdandyq mańyzy bar joldar. Sońǵy jyldary kólik ınfraqurylymyn damytý strategııasynyń arqasynda oblys­ta magıstraldy avtomobıl joldaryn salý jáne qaıta jańartýda serpin baıqalýda. Qazirgi tańda halyqaralyq kólik júıesine birigý úrdisin jedeldetý jáne elimizdiń tranzıttik áleýetin damytý maqsatynda, respýblıkanyń barlyq oblystarynda kólik keshenin qaıta qurý boıynsha qarqyndy jumystar júrgizilýde. Oblys aýmaǵy arqyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» qurlyqaralyq kólik dálizi ótedi, tarmaqtalǵan kólik joldarynyń jelileri elimizdiń ońtústigine, soltústigine, Reseıdiń kórshiles óńirlerine jáne halyqaralyq tas joldarǵa shyǵady. – Sońǵy on eki jylda halyqaralyq jáne respýblıkalyq mańyzdaǵy 1894 shaqyrym joldyń 1053,0 shaqyrymy nemese 55 paıyzy jóndeldi. 2016 jyly 110 shaqyrym avtojoldy ortasha jóndeýden ótkizý jos­parlanyp otyr. Elimizdiń respýblıkalyq jáne halyqaralyq mańyzdaǵy joldarynyń kólik ınfraqurylymyn damytý Elbasynyń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýynda aıqyndalǵan mindetterdi iske asyrýǵa baǵyttalatyn bolady. «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda «Aqtóbe – Atyraý» respýblıkalyq mańyzdaǵy avtomobıl jolynyń óńir aýmaǵymen ótetin 319 shaqyrymyn qaıta jańartý kútilýde. Bul joldyń bizge tıesili teliminde qurylys-montaj jumystary bıyl bastalady. Bul mańyzdy jobanyń iske asyrylýy 2020 jylǵa deıin eseptelgen. Bıylǵa Baıǵanın aýdany aýmaǵyndaǵy 5 shaqyrymyn qaıta jańartý josparlanýda. Bul maqsatqa 1 200,0 mln.teńge qarastyrylǵan, – deıdi oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń basshysy Asqar Esjanov. Onyń aıtýynsha, oblystyń kólik ınfra­qurylymyn damytýdyń basym baǵyty Asta­nany elimizdiń batys aımaqtarymen qo­satyn – «Ortalyq-Batys» jobasy bolyp tabylady. Qazirgi tańda osy jobanyń «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz-Shalqar – Qandyaǵash» baǵytyndaǵy jol qurylysynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlengen. «Ortalyq-Batys» jobasynyń júzege asyrylýy ónerkásip pen týrızmniń damýy, ortalyqtyń batys óńirlerimen baılanysýy úshin mańyzy óte zor. Osy baǵytta respýblıkalyq mańyz­daǵy tas joldyń úsh aýdannyń aýyl­dyq eldi mekenderin jaqsy kólik qatyna­symen qamtamasyz etip, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa, kólik qatyna­syndaǵy kóldeneń shyǵyndardy tómen­detýge serpin beredi dep kútilýde. Sondaı-aq, oblystyń shekaralas aýdandarynyń joldaryn ońaltý mańyzdylyǵyn atap ótý qajet, olardyń ishinde «Aqtóbe – Jamanqala (Orsk)» joly bar. Jergilikti atqarýshy organdar Avtomobıl joldary komıteti, «QazAvtoJol» ulttyq operatorymen birlese otyryp 2017 jyly avtojoldy qaıta jańartýdy jobalaýǵa qarajat bólýdi oılastyrýda. Halyqaralyq kólik dálizderin jáne respýblıkalyq mańyzdaǵy joldardy qaıta jańartý aımaqtyń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa, Qytaıdan Reseı Federasııasyna jáne Eýropalyq odaq elderi baǵytynda avto­mobıl kóligimen júkterdi jetkizý ýaqy­tyn 1,5-2 ese qysqartýǵa múmkindik beredi. О́tken jyly respýblıkalyq jáne halyqaralyq mańyzdaǵy joldardyń 80 shaqyrymy ortasha jóndeldi, oblystyq mańyzdaǵy 13 shaqyrym jol qaıta jaraq­tandyryldy, aýdandyq mańyzdaǵy 80 shaqyrym jol ortasha jóndeýden ótti. Aqtóbe qalasyndaǵy uzyndyǵy 34 shaqyrym bolatyn 22 kóshe kúrdeli jóndeldi. Búgingi tańda jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldarynyń 50 paıyzy qanaǵattanǵysyz jaǵdaıda bolyp otyr. Ekonomıkalyq jaǵdaıdyń kúrdeliligine qaramastan, bıyl jergilikti joldar jelileriniń damýyna qarajat bólinýiniń ońtaıly dınamıkasy baıqalady. Ústimizdegi jyly oblystyń avtomobıl joldaryn damytýǵa respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetterden 7 100,0 mıllıon teńge bólindi. Oblystyq, aýdandyq mańyzdaǵy joldar jáne aýyldyq eldi mekender kóshelerin kúrdeli jáne ortasha jóndeýge oblystyq bıýdjetten bólinetin qarjy ótken jylmen salystyrǵanda 1,0 mıllıard teńgeden artty. – Jergilikti avtomobıl joldary jeli­leriniń kólik ınfraqurylymyn damytýdyń eń mańyzdy nysandarynyń biri – «Aqtóbe qalasynyń ońtústik aınalma jolyn» qaıta jańartý jobasy. Bul jobanyń iske asyrylýy «Samara – Shym­kent», «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» jáne «Aqtóbe – Orsk» respýblıkalyq mańyz­­daǵy tas joldardy qosyp, «Batys Eýro­pa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáli­zine shyǵýdy, Aqtóbe qalasyn tolyqtaı tranzıt­tik aınalyp ótýdi qamtamasyz etedi. «Sama­ra – Shymkent» tas jolynan «Aqtóbe – Atyraý» tas jolyna deıingi birinshi teli­minde 2014 jyly qurylys-montaj jumys­tary bastaldy. Ekinshi telimi Elek ózeni arqyly ótetin kópir qurylysyna tehnıka­lyq-ekonomıkalyq negizdeme ázirle­nýde, bo­lashaqta osy jol teliminin Ult­tyq qor ese­binen qarjylandyrý úshin «QazAvtoJol» UK» AQ balansyna berý josparlanýda, – deıdi Asqar Qýanyshuly sóz arasynda. Bıyl «Shubarqudyq-Oıyl-Qobda-Tuz-Tóbe» avtojolynyń 267-307 shaqyrym telimi qaıta qurýdan keıin paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde. Sondaı-aq, «Shubar­qu­dyq – Oıyl – Qobda – Tuz-Tóbe» avto­kólik jolynyń 304-334 shaqyrym telimi, «Aqtóbe-Bolgarka-Shubarqudyq» jolynyń 02-16,5 shaqyrym telimi, «Hromtaý – Badamsha» baǵytynyń 17-30 shaqyrym telimi, «Embi – Jem» jolynyń 0-5 shaqy­ry­my, Shalqar jáne Yrǵyz aýdandarynda kópirlerdi jóndeý jáne Yrǵyz ben Badamsha aýyldarynyń kóshelerin ortasha jóndeýden ótkizý kózdelýde. Bıyl jergilikti mańyzdaǵy 68,3 shaqyrym jol jóndeledi. Bıylǵy jyly Aqtóbe qalasynyń jáne oǵan qatysty aýyldyq okrýgterdiń 20-dan astam kóshesine jóndeý jumystary júrgiziledi. Elbasy ortalyq pen óńirlerdi baılanys­tyratyn kúre joldardy salýdyń úlken ekonomıkalyq tıimdiligi bar ekenin udaıy aıtyp keledi. Bul baǵytta júzege asyrylyp jatqan jobalar jol qatynasynyń jaqsara túsetinine sendiredi. Árıne, keıbireýler keıbir jaǵdaıy nashar joldardy alǵa tartýy da múmkin. Alaıda barlyǵy bir kúnde sheshile almaıtynyn da oılaý qajet. Álemdik qarjy daǵdarysy jaǵdaıynda jol máselesin oń sheshýge qadam jasap jatqan elimizdiń alǵan baǵyty túzý ekeni kórinip-aq tur emes pe. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy