Nursultan NAZARBAEV: «Jaýapkershilikti ózime alamyn jáne ókilettiligimdi paıdalana otyryp, Jarlyǵymmen polıgondy jabyq dep jarııalaımyn»

Máskeýde TASS agenttiginde Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylýynyń  25 jyldyǵyna arnalǵan kitaptyń tusaýkeseri bolyp ótti «Nursultan Nazarbaev 1991 jyl­dyń tamyzynda qabyldaǵan Semeı ıadro­lyq synaq polıgonyn jabý týraly sheshim aıtarlyqtaı kúrdeli, óte jaýap­kershilikti jáne batyl sheshim edi. Ol jańa dáýir – ıadrosyz álemge qaraı ilgerileý dáýirin ashty. Bul batyl bastama búkil álem boıynsha qal­ǵan tórt synaq polıgonynyń qyzmeti toq­ta­tylýyna alǵyshart jasady. Sol kez­den beri búkil álemdegi kóptegen iri saıa­satkerler jappaı qyryp-joıatyn qarý túrlerin synaýǵa tyıym salýdyń asa mańyzdy ekenin jaqsy sezindi», – dedi tusaýkeserde sóılegen sózinde osy sharanyń moderatory, TASS bas dırek­torynyń birinshi orynbasary Mıhaıl Gýsman. Ol jınalǵan jýrnalısterge «Dú­nıeni ózgertken sóz» («Slova, kotorye ızmenılı mır») serııasymen shyqqan jańa kitapty tanystyrdy. Ony Máskeýdegi «Mann, Ivanov jáne Ferber» baspasy basyp shyǵarǵan. Eńbek Semeı polıgonynyń jabylýyna arnalǵan arnaıy maqalamen, sondaı-aq, Prezıdent N.Nazarbaevtyń osydan bes jyl buryn, atalǵan datanyń 20 jyldyǵyna baılanysty sóılegen sózimen ashylǵan. Qazaqstannyń Reseı Isterindegi ýaqytsha senimdi ókili Marat Syzdyqov kitaptyń shyǵýyna túsinikteme bere kelip, Qazaqstan Prezıdentiniń Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly qabyldaǵan sheshiminiń tarıhı mańyzy týraly sóz qozǵady: «Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týraly 1991 jyldyń 29 tamyzyndaǵy Jarlyǵy ony álemdik aýqymdaǵy saıasatker etken basty sheshim­deriniń biri bolyp tabylady. Jahandyq ıadrolyq qarýsyzdaný tarıhyndaǵy jańa dáýir týra osy kúnnen bastalǵan bolatyn. Búginde dúnıe júzi Prezıdent Nazarbaevtyń bas­tamalarynyń arqasynda Qazaqstandy ıadrosyz álem qurýdaǵy kóshbasshy dep tanıdy». Dıplomat kelesi kezekte Qazaqstan Respýblıkasynyń ıadrolyq synaqtarǵa tolyqtaı tyıym salýdy, ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin nyǵaıtýdy, sondaı-aq, Prezıdent N.Nazarbaevtyń ótken jyldyń qyrkúıek aıynda BUU Bas Assambleıasynyń 70-shi sessııasynda aıtylǵan jáne ústimizdegi jyldyń kókteminde Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte jarııa etilip, taratylǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesindegi elimizdiń dáıektilikti kózdeıtin jańa antııadrolyq bastamalary týraly egjeı-tegjeıli áńgimelep berdi. «Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasy boıynsha 2006 jyly Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý týraly kelisimge qol qoıylsa, 2015 jyldyń 7 jeltoqsanynda ótken BUU Bas Assambleıasynyń májilisinde Qazaqstannyń bastamashylyǵymen Iаdrosyz álem úshin jalpyǵa ortaq dek­larasııasyna da qol qoıyldy. Sondaı-aq, el basshylyǵy tarapynan ıadrosyz álem qurý jónindegi «ATOM» halyqaralyq jobasy júzege asyrylýda. Ústimizdegi jyldyń naýryz aıyndaǵy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Qazaqstan Prezıdenti dúnıejúzine soǵystar men ıadrolyq qarýdan azat álem qurý jolynda naqty qadamdar usynatyn «Álem.HHI ǵasyr» dep atalatyn monýmentaldy jobany jarııa etti», – dep atap kórsetti M.Syzdyqov. Reseı memlekettik gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń prezıdenti Efım Pıvo­vardyń pikirinshe, Qazaqstan Kóshbas­shysy óziniń jeke jigerli sheshimimen Semeı polıgonyn jaba otyryp, osy asa kúrdeli máselege núkte qoıa bildi. «Tarıhshy retinde aıtatyn bolsam, Nursultan Nazarbaevty tarıhı aýqymdaǵy tulǵa dep qabyldaýǵa bolatyny talassyz. Ol sózimen ǵana emes, sondaı-aq, isimen de óz halqyna já­ne búkil adamzatqa úlken paıdasyn tıgizip kele jatyr. Jáne búgin­de ol óziniń syndarly qyzme­tin jahan­dyq deńgeıde, sonymen birge, bizdiń óńirimizdiń aıasynda da jalǵas­tyrýda. Qazirgi tańda senimdi júzege asyrylyp otyrǵan onyń Eýrazııalyq ıntegrasııa ıdeıasynyń da mańyzy zor ekenin erekshe atap ótkim keledi», – dedi E.Pıvovar. О́ziniń sózinde osy kitapty basyp shyǵarýshy Igor Mann «Mann, Ivanov jáne Ferber» baspasy osy jobany qolǵa ala otyryp, búginde ıadrolyq qater týraly umytýǵa bolmaıtynyn, ol týraly qýatty ún kóterýdiń kerektigin qaperge alǵanyn atap kórsetti. Osyǵan oraı ol Arıstoteldiń «Sóz soǵys shaqyryp qana qoımaı, sondaı-aq, ony toqtata da alady», degen sózin mysalǵa keltirdi. «Kitap arnaýǵa bolatyn mańyzdy datalar sonshalyqty kóp te emes. Polıgon jabylýynyń 25 jyldyǵy – naq osyndaı data. Jáne de men úshin bul túbegeıli jeke basymnyń datasy, óıtkeni, bala kezimde-aq men ıadrolyq soǵys týraly kóz aldyma elestetip, adam shoshyrlyq sátterdi basymnan ótkeretinmin. Osy oraıda men Semeı polıgonynyń aýzyna qum quıylǵannan keıin planetamyzdaǵy basqa da polıgondardyń únsiz qalǵanyn asa joǵary baǵalaımyn», – dedi baspager. Baspasóz máslıhatyn aıaqtaı kele, Mıhaıl Gýsman kitaptyń kelesi bir mań­yz­dy data qarsańynda shyǵyp otyrǵa­ny­nyń nyshandyq máni bar ekenin aıtyp ótti: «Biz óte qurmet tutatyn óte mańyzdy taǵy bir data bar. Bul jerde áńgime Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń týǵan kúni týraly bolyp otyr. Bul adam asa kórnekti mem­leket jáne saıası qaıratker retinde Reseıde óte úlken qurmetke ıe. Meniń kóz­qarasymsha, kitaptyń shyǵýy men týǵan kúnniń tuspa-tus kelýinde ózindik bir nyshandyq mán bar». «Dúnıeni ózgertken sóz» serııa­symen shyqqan jańa kitap kóne dáýirdegi jáne bertindegi Konfýsıı men Bısmark, Napoleon men Cherchıll, Djavaharlal Nerý men Bernard Shoý, Iýlıı Sezar men Mao Szedýn, Martın Lıýter Kıng pen Nelson Mandela, Andreı Saharov pen Stıv Djobs sekildi basqa da kóptegen 45 tanymal tulǵanyń sózderi men pikirlerinen jınaqtalǵan. Sáýlebek BIRJAN