Jaqynda Astanada «Meniń azabymdy toqtatyńyz!» atty halyqaralyq konferensııa ótip, onda em qonbaıtyn pasıentter úshin aýrýǵa qarsy turatyn terapııanyń qoljetimdilik problemalary týrasynda keńinen oılar aıtylyp, qarar qabyldandy.
Elimizde árbir 15 mınýtta bir adamǵa onkologııalyq dıagnoz qoıylyp, sonyń jartysyna jýyǵy emdelýi múmkin emes, dám-tuz taýsylar shaqqa jaqyndaǵanda anyqtalyp jatady eken. Qazaq balasy «Aıtyp kelgen ajal» deıtin, betiniń ári qaraǵanyn bilgen naýqas úshin sol aýrý atynyń ózi osal jaý emes, al oǵan jandy qınaǵan dert aýyrtpalyǵy qosylǵanda shyǵarda jany basqa jaqyndarynyń da erekshe qınalatyny túsinikti. Osy bir aýyr kúnderde barlyǵynyń qıyndyǵyn jeńildeter bir ǵana nárse bar, ol – aýrýdyń janǵa batqanyn sezdirmeıtin, saý adam úshin esirtki atalatyn, al naýqas úshin azapty azaıtatyn dáriler. Emdelýshilerdiń teń jartysy ózderiniń aýrýlaryn adam tózgisiz nemese jan túrshigerlik dep baǵalaıdy, deıdi mamandar.
Eýrazııalyq medısınalyq assosıasııanyń vıse-prezıdenti Nadejda Petýhova: «О́kinishke qaraı, áli kúnge deıin esirtki dárini qoldanǵan pasıent nashaqorǵa aınalyp ketedi degen mıf kúshin joımaı otyr. Búgingi kúni álem boıynsha aýrý basatyn osyndaı dárilerdiń 37 túri bolsa, bizdiń elimizde onsyz da janyn qoıarǵa jer tappaı jatqan adamdy qınaıtyn ekpe túri men plastyr ǵana qoldanylyp, tabletkadaǵy túrin paıdalaný múmkin bolmaýda. Al jyl saıyn aýrý qatary artpasa, kemip otyrǵan joq, onyń ústine, qaterli isik dertinen basqa, aýrý basatyn dárilerdi qajetsinetin ózge de syrqat túrleriniń barlyǵy belgili. Sondyqtan da bul dárilerdi qınalǵan jan úshin qoljetimdi etý kezek kúttirmeıtin is» dese, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) elimizdegi ofısiniń basshysy Melıta Výınovıch óz sózinde álemde pallıatıvti kómekke zárý 40 mln adamnyń barlyǵyn, jyldan-jylǵa aýrýlardyń sany artyp, onyń ishinde qaterli dertke shaldyqqan balalar sany ulǵaıa túskenin alǵa tartqan.
Qazaqstandyq pallıatıvti kómek assosıasııasynyń prezıdenti, «Qaterli dertke birge qarsymyz» atty qaıyrymdylyq qorynyń atqarýshy dırektory Gúlnar Kýnırova DDU tarapynan jasalǵan usynym, ádisterdiń bizdiń el úshin kele bermeıtinin tilge tıek etti. О́ıtkeni, olardyń málimetteri pallıatıvti kómek berýdiń joǵary deńgeıine jetken elderden alynǵan. Bizdiń elimizde mundaı dárilik preparattardy satýǵa yqylasty dárihanalardyń da sany az. Bul jumyspen aınalysýdaǵy tolyp jatqan qujattar, qylmystyq jaýapqa tartylý syndy qatań sharalar olardy qulshynta qoımaıdy. Buǵan qosa, bizdiń balalar men aýyl turǵyndarynyń aýrýyn jeńildetý máselesi de ashyq tur. О́kinishke qaraı, biz byltyrǵy konferensııada qordalanǵan máselelerdi sheshetin vedomstvoaralyq top qurý qajet dep uıǵaryp edik, biraq ol júzege aspady, degen qynjylysyn jetkizdi.
Konferensııaǵa qatysýshylar jansyzdandyrý problemasynyń búginde memlekettik organdar deńgeıinde qaralǵanyn jáne bul rette birqatar qadamdar jasalǵanyn da aıtty. Máselen, elimizde pallıatıvti kómektiń Ulttyq standarttary qabyldanyp, sozylmaly aýrý belgilerin emdeýdiń klınıkalyq hattamasy bekitilgen, baqylanatyn preparattar boıynsha normatıvti-quqyqtyq bazaǵa ózgerister engizilýde. Pallıatıvti kómektiń qazaqstandyq assosıasııasy (PKQA) músheleri jáne seriktesteriniń kúshimen kóptegen oqytý semınarlary men trenıngter ótkizilip, medısına qyzmetkerleri men emdelýshilerdiń týystaryna arnalǵan ádistemelik ádebıetter shyǵarý qolǵa alynǵan.
Alaıda, memlekettik organdar men úkimettik emes uıymdar jan-jaqty kúsh salyp jatsa da, zamanaýı aýyrtpaıtyn preparattar men sozylmaly aýrý belgilerin tıimdi emdeý myńdaǵan qazaqstandyq emdelýshiler úshin qoljetimsiz bolyp qalyp otyr. Sondyqtan da osy máseleni sheshý úshin barlyq taraptardyń qatysýymen keshendi amaldardy qarastyrýdyń qajettigi sózsiz, dedi konferensııaǵa qatysýshylar. Sol retten aýrýǵa qarsy terapııanyń qoljetimdiligin arttyrý sharalarynyń josparynda ulttyq dárilik formýlıarda sozylmaly aýrý belgileri kezinde paıdalanylatyn opıoıdty analgetıkter men adıývattar tizimin keńeıtý, opıoıdtqa qajettilik esebiniń ádistemesin ózgertý jáne EBHK-ke Qazaqstan kvotasyn arttyrý, óte kúshti analgetıkterdiń peroraldy túrlerin tirkeý men óndirýge memlekettik qoldaý, tekserilgen álemdik tájirıbe negizinde aýrýdy emdeý hattamasyn qaıta qaraý, ózge de ózekti máselelerge basymdyq berdi.
Basqosýǵa Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń ókilderi, Parlament Májilisiniń depýtattary, IIM janyndaǵy esirtki bıznesimen kúres jáne esirtki aınalymyn baqylaý komıtetiniń úkimettik emes uıymdardyń, farmasevtıkalyq kompanııalardyń ókilderi, onkologııalyq ortalyq, hospıs, meıirbıkelik kútim aýrýhanalarynyń basshylary, halyqaralyq sarapshylar men emdelýshilerdiń týystary da qatysty.
Sonymen, syrqaty aýyr emdelýshiler úshin opıoıdty preparattar men aýrýǵa qarsy terapııanyń qoljetimdiligine kedergilerdi joıý boıynsha is-qımyl josparyn daıyndaý jáne qabyldaý keńinen áńgime bolǵan konferensııanyń aıasynda sala dárigerleri úshin aýrýdy basqarý boıynsha Áýlıe Krıstofer hospısiniń negizin qalaýshy dáriger-onkolog Ejı Iаrosh trenıng te ótkizdi.
Konferensııany uıymdastyrýshy Pallıatıvti kómektiń qazaqstandyq assosıasııasy (KAPP), Ulttyq qaterli isik ınstıtýty – Jahandyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń (AQSh) járdemdesýimen elimizdegi Onkologııa jáne radıologııa Qazaq ulttyq ǵylymı-zertteý ınstıtýty ekenin aıta ketken jón bolar.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»