El Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna baılanysty Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi baspasóz qyzmetiniń uıymdastyrýymen ótken press-týr sheńberinde Astana qalasyndaǵy jetekshi medısınalyq klınıkalardyń jumysymen buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi tanysyp qaıtty.
Alǵashqy pýnkt – Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵy (TǴО́O) boldy. Ishke enisimen óte bir zamanaýı úlgidegi medısına mekemesine engenińizdi birden sezinesiz. Aq halattary óńderine jarasqan, jańa úlgidegi nebir qural jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen ǵylymı-óndiristik ortalyqta ózderiniń jumys isteıtinderine kóńilderi tolatyny júzderinen kóringen qyzmetkerler bastaýymen ortalyq tynysymen tanysýdy bastadyq.
Ortalyq jumysy Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha Úkimettiń 2008-2010 jyldar aralyǵyndaǵy qan qyzmetin damytý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp, nátıjesinde, el aımaqtarynda sońǵy zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan 10 jańa qan ortalyqtary salynyp paıdalanýǵa berilipti. Al Astanadaǵy ortalyq solardyń kóshbasshysy tárizdi. Zamanaýı quraldary jáne óndiristik qyzmette qoldanylatyn laboratorııalyq saraptaýlar men donorlyq qandy qaıta óńdeý tehnologııasynyń dárejesi AQSh pen Eýropa ortalyqtarynda qoldanylatyn standarttarǵa sáıkes keledi degen ortalyq qyzmetkerleri sonyń barlyǵy qalaı júrgiziletinin jaıyp saldy.
Jasyratyn nesi bar, bir kezde qan quıý ortalyǵynda aýrý donordan alynǵan qannan Ońtústik Qazaqstanda kóptegen balanyń zardap shekkeni umytylǵan joq. Sondyqtan da qoǵamdaǵy árbir adam úshin donor qanynyń 100 paıyz taza bolýy asa mańyzdy. Al bul rette ortalyqta naýqasqa qajetti donordan alynǵan qannyń qandaı bir ınfeksııadan ada bolýy, transfýzıondyq indetten taza bolýy úshin donorlyq qandy zerthanalyq skrınıngteý júıesi ábden jetildirilipti. 2013 jyldan bastap zańdyq negizde bul tekserý endi eki kezeńde, ıaǵnı mindetti tártip boıynsha eki ádispen (IFT+PTR) júrgiziledi eken. Osy eki ádistiń súzgisinen ábden ótken qannyń tap-taza ekendigine esh shúbá keltirýge bolmaıdy degen soń, ol quraldardy da baryp kórdik.
Jalpy, ortalyq jumysy ábden jetilgen, árbir donorǵa shtrıh-kod berilip, eger joǵaryda aıtylǵan skrınıngteý kezinde sál bir shúbá týsa, ol qan birden alynyp tastalyp, shtrıh-kod boıynsha donor da tizimnen shyǵarylyp tastalady eken. Kóńildegi kúptilikti seıiltken qondyrǵylar jumysyn kózimizben kórdik jáne bir qýanarlyǵy, mundaı jańa tehnologııalyq apparattarmen barlyq oblys ortalyqtary qamtamasyz etilipti.
Júrgizilgen túbegeıli ózgerister qan qyzmetiniń jańa qazaqstandyq modelin qurýǵa múmkindik berdi. Bizdiń ortalyqta qannyń qajetti qory jetkilikti, biraq, keıbir qan quramyndaǵy bólshekterdi bólip alyp, mysaly, trombosıtterdi, erıtrosıtterdi bólip alyp saqtaǵanda olardyń plazmadaı emes, saqtalý merzimi tym qysqa, 5-8 kún shamasynda ǵana, sondyqtan erikti donorlyqty damyta túsý mańyzyn joǵaltpaıdy deıdi ortalyqtaǵylar.
Jýrnalıster jumysymen tanysqan endigi bir klınıka – Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy boldy. Neırohırýrgııa salasyndaǵy medısınalyq ınnovasııalardyń kóshbasshysy, aldyńǵy qatarly ǵylymı jáne klınıkalyq osynaý zamanaýı ortalyqta jyl saıyn ortalyq júıke júıesiniń aıtarlyqtaı kúrdeli patologııasy bar pasıentterine 2 300-den asa operasııa jasalady eken jáne bul san jyl ótken saıyn arta túsýde kórinedi. Bir jylda 4 myńǵa jýyq pasıentke kómek beretin ortalyqta professor Serik Aqsholaqovtyń ózi bastap birneshe operasııanyń júrý barysyn tanystyrdy.
Ota jasaý ústelinde áıel adam jatyr. Omyrtqadan qaterli isikke shaldyqqan onyń meteastazǵa ushyraǵan omyrtqasy alynyp tastalyp, ornyna tıtannan jasalǵan omyrtqa ımplanty salynýda. Endi budan keıin naýqastyń hımııaterapııa alyp, aýrýynan aıyǵýyna jol ashylady. Buryn mundaı dıagnoz bolsa, ómirden kúder úziletin deıdi Serik Qýandyquly.
Operasııalardyń deni endovaskýlıarlyq jolmen júrip, odan keıin pasıenttiń aıaqqa turyp ketýi de jedeldetildi. Kishi ınvazııalyq ádisterdi qoldaný arqyly patologııalyq ózgeriske ushyraǵan qan tamyrlaryna enýmen talaı adamnyń ınsýltke ushyraýynyń aldy alyndy degen ortalyqta aıta berseń jańalyqty jaqsy ister óte kóp, jáne ony atqaratyn bilikti mamandar qataryna qarap kóz súıinip, kóńil tolady eken.
Jýrnalıster Kóz aýrýlary ınstıtýty men Ulttyq ǵylymı ortalyq jumysymen de tanysty.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»