Qurǵaq porttyń qýaty

«Bizdiń ekonomıka mólsherin arttyrýymyz, ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý baǵdarlamasyn jetildirýimiz múmkin, alaıda júk tasymalynsyz ilgerileý bolmaıdy...» Nursultan NAZARBAEV. «Álemdi aqsha bıleıdi» degen qaǵıdat bar. Naqtyraǵy, adamdar osy túsinikke se­nip ómir súredi. Adamzat kún­tiz­­besindegi sońǵy elý jylda álemge munaı óndirý men shı­kizat satýdan túsken aqsha ústem­dik etti. Jahanda jerdiń kúre­tamyryn oryp jiberip, jyl­tyratyp qara maı aǵyzǵan óńir­diń juldyzy jandy. Munaı burǵysy bar memleket pen menshik ıesi «jarty qudaı­dyń» keıpine endi. Jańa zaman­daǵy joıqyn bılik pen jan­talasa jaýlasýdyń da sebebi – munaıly óńirlerge degen umtylystan bastaldy. Jer qyrtysyndaǵy tabıǵı baılyq qorynyń kólemi kóp­tegen elderdiń uıqysyn buza­tyn Qazaqstan da álemdegi mu­naıly derjavalardyń jýan ishine endi. Bizdiń sońǵy 20 jyldaǵy «qoı ústine boz­torǵaı jumyrtqalaǵan» kezeń­degi qamsyz tirshiligimizdi mu­naı­­dan túsken qarjy qam­­ta­ma­syz etip keldi. Tek dúnıe­júzilik ekonomıkalyq daǵ­darystyń ekinshi tolqyny álemniń ári qaraıǵy damýynda munaı ónerkásibiniń tolyqqandy «qutqarýshy» bola almaıtynyn uqtyrǵandaı. Demek, dúnıejúzi úshin jańa energetıkalyq evolıýsııa kezeńi esik qaqty... Álemdik ekonomıkany sa­ýyq­tyrý men túrlendirýdiń myń san joldary izdestirilýde. Ár el, ár memleket ózinshe jol qarastyrý ústinde. Ǵylymy men tehnologııasy damyǵan elder sýtekti otyn kózin óndirýge ki­ri­s­se, taǵy bir baǵytta tabıǵı túrden alynatyn energııa óndirý damyp keledi. Bul óndirisi men ekonomıkasy aldyńǵy qatarda damyǵan elder úshin oń jambasqa keletin ádis ekeni anyq. Al damýshy elder úshin shaǵyn óndiris kózderi arqyly qalyptasqan naryqtan óz úlesin qarpyp qalý qıyndyq týdyratyny taǵy ras. Demek, úshinshi baǵyt retinde ishki múmkindikterdi qarastyrý qajettigi týady. Al Qazaqstannyń jaǵdaıynda bul baǵytty damytýdyń daıyn jobasy bar. Máselen, elimizdiń tranzıttik áleýetiniń shek­siz múmkindikterin tıimdi paıdalaný bizge az jyldar­dan keıin-aq munaıdan túsken tabysqa para-par bolatyn qarjy-qarajatqa qol jetki­zý­ge múmkindik beredi eken. Eýropa men Azııa arasyn jal­ǵaı­tyn negizgi joldardyń túı­isken tusynda otyrǵan el úshin «velosıped» oılap tabýdyń qajeti joq ta... Almaty oblysy, Panfılov aýdanynyń aımaǵynda arnaıy ekonomıkalyq aýmaq qurylyp, jumysyn bastaǵaly birshama ýaqyt boldy. Bul arnaıy aýmaqtyń basty mindeti – elimizdiń Eýrazııa aımaǵyndaǵy eksporttyq-tranzıttik áleý­etin qalyptastyryp, art­­ty­rý bolyp tabylady. Qa­zir Shy­ǵys­taǵy alyp el – Qy­taı­­men shekarada Eýr­azııa­lyq qurlyqtaǵy mańyz­dy eki aýqymdy joba júzege asy­rylýda. Biri «Qorǵas – Shy­ǵys qaqpasy» arnaıy eko­no­mıkalyq aýmaǵyn qu­rý men keshendi damytý» dep ata­l­sa, ekinshisi «Qorǵas» halyq­aralyq shekara ynymaq­tasty­ǵy ortalyǵyn qurý» jobasy. Jobany osydan bes jyldaı buryn Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń ózi iske qosqan bolatyn. - Qytaı bizdiń iri serik­te­simiz jáne elderimiz aras­yn­daǵy taýar aınalymy udaıy ósý­men keledi. Bul joba­nyń iske qosylýyn biz qytaı­lyq áriptesterimizben birge uzaq kúttik. Ol Eýropa men Azııa arasyndaǵy mańyz­dy kólik haby bolady. Tutas­taı alǵanda, «Qorǵas» ha­lyq­­­­aralyq shekaralyq yn­ty­maq­­tastyq ortalyǵy Qazaq­stan­nyń ıgiligine qyzmet ete­tin bolady. Bizdiń ekonomıka mólsherin arttyrýymyz, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasyn jetil­di­rýimiz múmkin, alaıda júk tasymalynsyz ilgerileý bolmaıdy, – degen edi sol kezde Elbasy. Búgingi tańda eki joba da qaǵaz júzindegi nysannan naq­ty tabys kózine aınalǵan stra­te­gııalyq ortalyqqa aınalyp otyr. Jalpy, elimizdiń jaǵyrapııalyq ornalasýy álemniń logıstıkalyq kartasynan oıyp turyp oryn alýǵa múmkindik beredi. Ekinshi ja­ǵy­nan alǵanda, shyǵystaǵy qoń­symyzdyń ekonomıkalyq qýaty men óndiristik lıderligi arqasynda qurlyqtardyń nazary Qazaqstanǵa da jyly qarap tur. Ásirese, Eýropa elderi Qytaıda jasalǵan ónim túrlerine qol jetkizýge múddeli. Buǵan deıin teńiz aılaqtary arqyly sý jolymen nemese áýe tasymal­y- ­m­en jetkiziletin júk kólemi   úshin jańa jol ashyldy. Mysalǵa, Qytaı­dyń batys qaqpasynan attan­ǵan júk sý joly arqyly Eýropa­nyń ortalyǵyna jetkenshe 40 táýlikke deıin ýaqyt joǵaltady eken. Nemese dál osy júkti ushaq arqyly tasymaldaý sý jolyna qaraǵanda 10 esege qymbatqa túsetin kóri­ne­di. Al Qorǵastaǵy qurǵaq port jobasynyń iske qosylýy kári qurlyqqa baǵyttalǵan júk kerýenin 15 kún ishinde jetkizýge múmkindik beredi. Qytaı eliniń resmı statı­s­tı­ka­lyq málimetterine júgin­sek, Beıjiń men Eýroodaq baǵytyndaǵy konteınerlik júk kólikteriniń sany 2020 jylǵa qaraı jylyna 5000  birlikke nemese shamamen 500 myń DFE-ge jetetin bolady. Bul jerdegi DFE degeni­miz – júk tasymaldaıtyn kólik quraldarynyń syıymdylyǵyn ólsheýdiń shart­ty birligi, jıyrma fýnt­tyq ekvıvalent. Bıylǵy jyl­dyń aıaǵyna deıin shamamen 95 myń DFE-ge ótkizý kútilýde. Salystyrý úshin qarańyz, 2011 jyly temir jolmen 1100 DFE tasymaldanǵan. Bul – osy Shyǵys qaqpa ar­qyly jóneltilgen júk. Aıt­paq­shy, kórshilerdiń esebi boıynsha, Lıanıýngannan Sankt-Peterborǵa deıingi te­mir jol tranzıtiniń jalpy ýaqyty 10 -13 kúnge deıin, al Lıanıýngannan Ystanbulǵa deıin 20-23 kúnge deıingi merzimde oryndalǵan. Jáne Shyǵys Qytaıdan Eýropaǵa deıingi temir jol tasymalyna ketken ýaqyt 14-15 táýlikti quraǵan. Qorǵastaǵy júk tasymalyn qam­tamasyz etetin «Khorgos Gateway» kompanııasynyń bas dırektory Karl Geısen bylaı deıdi: – Biz ózimizdiń alǵashqy operasııalarymyzdy bastaǵan sátten beri 70 myńnan astam júk tasymaldaıtyn kólik qu­ral­daryn jónelttik. 2020 jyl­ǵa qaraı biz konteıner aına­lymyn 540 myń DFE-ge deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz. Bul óte mańyzdy, óıtkeni, Qazaqstan álemniń logıstıkalyq kartasynyń dál ortalyǵynda dál osyndaı kórsetkishti maqsat tutyp otyr... Qurǵaq porttyń kóp bó­li­gi temir jol júk termına­ly men logıstıkalyq aımaq­qa arnalǵan. Bul óńirde kóter­me saýda, ótkizý, saqtaý qoı­ma­­lary ornalasqandyǵyn atap ótti. Olar ulttyq, aı­maq­­tyq, halyqaralyq su­ra­nys­tardy qamtamasyz etedi. Indýstrııalyq aımaqta bir­qatar óndiris oryndary, aýyl sharýashylyǵy, tamaq óner­kásibi, jeńil ónerkásip, teri - bylǵary shıkizaty, mashınaqurastyrý men qu­ry­lǵy­laryn jasaý nysandary da ornalasatyn bolady. Qazirgi tańda qurǵaq porttyń ındýstrııalyq jáne logıstıkalyq óńiriniń qury­lysy aıaqtalýǵa jaqyn. Qytaı shekarasynda taǵy bir iri joba – «Qorǵas» halyqaralyq shekaralyq serik­testigi ortalyǵy kom­mer­­sııa­lyq kelisimderdiń jáne shekaralyq saýda opera­sııalarynyń alańyna aınalady, bıznes seriktestikti belsendi júrgizýge yqpal etedi. «Qorǵas» HShSO prezı­d­enti Qaharman Jazınniń aıtý­yn­sha, halyqaralyq shekara­lyq saýdany damytý, mádenı jáne ǵylymı tájirıbe almasý, oıyn-saýyq ınfraqurylymy qalypty damyp keledi. Osy­ǵan baılanysty ortalyq qury­lysynyń bas josparyna jáne tujyrymdamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýde. Sonymen qatar, HShSO aýma­ǵyna kirip-shyǵýdy ret­teý­­diń ádistemesi jasalyp, qol júkterin qabyldaý qyz­metin jaqsartý, ortalyqqa kelý­shilerdi biryńǵaı tólem júıe­simen qamtý kózdelýde. Jalpy, «Qorǵas» halyq­aralyq shekaralyq seriktestigi ortalyǵynyń qurylysy aıaqtalyp jatyr, nysandar paıdalanýǵa beriletin kún jaqyn. Ortalyq óz qyzmetine 2018 jyly tolyq kirisetin bolady. Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY