Qaryndasym – qarlyǵashym

Qaryndasym – qarlyǵashym

Janyńdy salyp azapqa Saǵynysh jaılar bir kez bar. Qaryndas degen  qazaqta Qulaqqa tátti bir sóz bar. Qaryndas degen sol sózden Saýmal bir samal esedi. Qaryndas degen sol sózden Kórkeıip kóńil ósedi. Qaryndas dese, teginde, Janyńdy  jaılaý jaz qylar, Júrektiń jyly tórinde Jibekteı jumsaq naz turar. Qaryndas dese – qazaqtyń Eske alam erke qyzdaryn. Ystyǵy-aı sol bir ǵajaptyń Eritken kóńil yzǵaryn! Qaryndas dese – kózimniń Aldyna keste tartylar. Qaryndas dese – sezimniń Bolmaıdy kezi sarqylar. Qaryndas degen sol sózdiń Altynnan artyq narqy bar. Qaryndasty kókke kótergen Halqymnyń ardaq salty bar. Qaryndas, shirkin, jigitti Batyr da qylar, nar qylar. Mazdatyp alaý úmitti Qaryndas úshin sharq urar. Tabanyńa shoq tıse, Shyrqyraıtyn qaryndas. «Tar qoltyqtan oq tıse, Súıep shyǵar qaryndas». Qaryndas dese – kóńildiń Shertiler kúıli pernesi. Qaryndas dese – ómirdiń Jaınaıdy jarqyn sáýlesi. Aǵalap erip sońyńnan, Anańnan beter aımalar. Aıyń bop týar ońyńnan Qaryndas sezim qaıda bar?! Qorǵanbek  AMANJOL.

Ásel men Nazıgúl

Keden qyzmeti qyz-kelin­shek­terge laıyq ekenin, názik jandy­lar­dyń qashanda óz isine ózgeshe uqyptylyqpen qaraıty­nyn osy qyzdarymyzdyń jumys barysy­nan da baıqaýǵa bolady. Búginde qyzmettiń san túri bar. Áıtse de Keden qyzmetiniń jaıy bir basqa. Olaı deıtinim, ol ult baılyǵyn ta­lan-tarajǵa salýǵa jol bermeıtin ótkel syndy. Iá, búginde bul qyzmettiń aýyrtpa­ly­ǵyn er-jigittermen qatar ar­qalap júr­gen kedenshi qyz­dary­myz da az emes. So­lar­dyń qatarynda Ásel Toqtasova men Nazıgúl Maqsut­han da bar. Áýelde Ásel Toqtasova óz ju­mysyn Astana qalasy boıynsha ke­dendik baqylaý departamentiniń keń­­se bólimi mamanynan bastaǵan bolsa, búginde «Áýejaı-Astana» keden beketiniń bas mamany bolyp otyr. «Áýejaı-Astana» keden be­ketiniń halyqaralyq áýe reısterin tirkeý bólimshesiniń bas mamany, keden qyzmetiniń kapıtany Ásel­diń esimi búginde kóptiń aýzynda júr. О́ıt­keni, ol zańnyń ala jibin atta­maq bolǵandardy, kontraban­da­lyq ta­sy­mal­dy tusady. Jas ta bolsa alǵyrlyǵymen daralanatyn qyz­dyń asar belesteri alda ekeni anyq. – Memleketimizdiń bas qala­sy­na qatynaıtyn jolaýshylar nó­piri kóp. Sonyń ishinde qaı­sybiri zańdy belden basqysy keledi, ony anyqtap bilýge psı­ho­logııalyq tanym kerek. О́z ba­sym jolaýshy­nyń senimsizdik uıalatatyn is-qı­mylyna qarap, bir nárseden jal­ta­ryp turǵanyn sezemin. Birde meniń aýysymdyq kezegimde 19 myń 300 dollardy Dýbaıǵa áket­pek bolǵan bir áıel ustaldy. Aýyz­sha túrde ózimen birge 3 myń AQSh dollary bar ekenin aıtty (zańdy túrde 10 myń AQSh dol­lary­na deıin somany kedendik deklarasııadan ótkizbeýge bolady), biraq onyń túri kúdik týdyrǵan. Arnaıy kedendik qaraý bólme­sin­de onyń qol júginen, kıimderiniń arasynan kóp shetel valıýtasy shyq­ty. Sodan «nege kedendik deklarasııadan ótkizbedińiz?» degenimde, «asyǵys boldym» de­di. Bundaı zańsyzdyqqa baı­lanysty oǵan qatysty QR QK-niń 209 babymen qyl­mystyq is qozǵaldy – de­di Ásel áńgime bary­syn­da. Jumys jaıymen osy­laı­sha syr bólisken Ásel azamattardyń zańnyń ta­laptaryn bile tura, osy­laı qaraýlyq tanytaty­nyn aıt­ty. Bundaı áre­ket­terge tos­qaýyl qoıyp, al­dyn ala­tyn kedenshi qyz­dary­myz­dyń eń­begi eleý­li. Ol talaı márte elorda áýejaıynda zańsyz valıýta tasy­maldarynyń derekterin anyqtap, QR QM Kedendik baqylaý komıteti tóraǵasy Q.Kár­bozovtyń alǵysyn alyp, «Keden qyzmetiniń úzdigi» alqasyn ıelengenin aıtsaq ta jetkilikti. Táýe­lsiz elimizdiń qaısar qyzy Áseldiń ba­ǵyndyrar shyń­dary taýsylmasyn demekpiz. “Áýejaı-Astana” ke­den beketiniń jas ma­man­dary­nyń biri Nazıgúl Maq­sut­han týǵan eline Qytaı Halyq Respýblıkasynan oralǵan. Alma­t­y­­­da zań akademııasyn támamda­ǵan soń, Almaty oblysynyń «Dos­tyq» keden beketine qyzmetke or­na­lasqan. Nazıgúl týǵan jeriniń, eliniń baılyǵyn qorǵaýǵa qashanda sergek qaraıdy. Sondyqtan da ol kásibin jetildirýden eshqashan ja­lyqqan emes. Ujymda ótetin túrli sharalarǵa da atsalysyp, tipten “Qara jorǵa” bıin naqyshyna keltire bılep, kóptiń yqylasyna bólengeni óz aldyna bir áńgime. – Men Qazaqstan-Qytaı memleketteri arasyndaǵy «Dostyq» keden beketiniń saýdadan tys aına­lymdy resimdeý bóliminde qyzmet ettim. Aıtpaǵym, ózime tálimger bol­ǵan Ǵalym Baıserkenovke alǵy­sym sheksiz. Olaı deıtinim, óz isine zor jaýapkershilikpen qaraıtyn ol kisiden úırengenim kóp. Iá, men de qyzmetime zor súıis­penshilikpen qaraımyn. О́ıtkeni, keden qyzmeti salǵyrttyqty, nem­qu­raı­­dylyqty keshirmeıdi, – deıdi Nazıgúl. Kedenshi – memleket kelbeti, she­telden kelgen meıman keden qyz­met­kerine qarap, memlekettiń dá­re­jesin ańǵarary anyq. Sondyq­tan astana­lyq keden departamenti­niń qyz­met­kerlerine artylar júk jeńil emes. Ásel men Nazıgúldeı jigeri ta­sy­ǵan qyzdarymyzdyń elimiz­diń eko­­no­mıkalyq tuǵyrynda tur­­ǵany qýan­tarlyq. Kópke úlgi bola bilgen qyzdarymyzdyń eńbegi ónimdi bol­ǵaı! Ásel TÚSIPBEKQYZY, Astana qalasy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń baspasóz qyzmetkeri.

Segizbaı + Aqshaı=...16 ul-qyz, 40 nemere, 13 shóbere

Taban astynda tapsyrma aldym. Taqy­ryp: «Kóp balaly ana!». Biraq... «kóp bala» degen qarapaıym túsiniktiń qanshamen eseptelip, qanshamen shektelýi (eger shektelse) kerek ekenin taban astynda bile almadym. Ásirese, qazaq sııaqty balajan halyq úshin. Qazir el Úkimeti jeti ul-qyz týǵan anany ardaqty ana dep – altyn, alty bala týyp, ósirgen shesheni – kúmis medalmen marapattap otyr. Al bes bala tapqan áıel medal almasa da «kóp balaly» ana qa­tarynda atalady. Ondaı bes bala kez kelgen qazaqtyń úıiniń shańyn aspanǵa shy­ǵaryp, oınap júr. Qaıta burynǵy talap joǵarylaý edi, mysaly altyn medal­dy on ul-qyz týyp, aman-esen ósirgen ana ǵa­na ala alatyn. Segiz, toǵyz ul-qyz týǵan apa­­larymyz Olımpıada oıyndarynyń al­tyn medaline qol sozym jetpeı qalǵan talantty sportshydaı armanda qalatyn. Shirkin, on bir, on eki bala tapqan jáne ony aman-esen ósirip otyr­ǵan ata-anany tapsam redaktor bir qýanyp qalar edi-aý dep te oılap qoıam. Aqyry oılanyp oty­ryp Jambyl aýdany ákiminiń orynbasary Úmit­ken Naı­manovaǵa telefon shalyp: «Asa aýy­ly­nan onshaqty bala týyp, aman-esen ósi­rip otyrǵan ata-anany «taýyp» bere alasyz ba?» dep ótindim. Úmit­ken úmitimdi aqtady. Aqtaǵanda qandaı já­ne... on alty ul-qyz týyp, olardy din aman ósirip, ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyryp otyrǵan Segizbaı kókem men Aqshaı apamdy taýyp berdi. Aqshaı Ergebaıqyzy 1936 jyly Baı­zaq aýdany, Keńes aýylynda dúnıege kelipti. Bastaýyshtan ári qaraı oqı alma­ǵan. Al táńir qosqan jary Segizbaı Rys­qulbekov – Jambyl aýdanyndaǵy Pıoner aýylynda 1936 jyly týǵan. Ekeýi taǵ­dyr­dyń jazýy­men 1953 jyly úılenip, otaý qurady. Ol kezde zaman qazirgideı keń emes. Jas ta, kári de aǵaryp tań atqannan qa­raıyp kesh batqanǵa deıin bel jazbaı kolhozdyń qara jumysynda qumyrs­qasha qybyrlap júredi. Aqshaıdyń enshisine de sol tustaǵy aýyl áıelderiniń mańdaıyna jazylǵan qyzylsha ósirý, qyzylsha jınaý buıyrdy. Áıel eken, ana eken degen iltıpat joq. Kommýnıstik partııa – basshy, qyzylsha­shylar brıgadıri – uranshy. Segizbaıǵa turmysqa shyqqannan keıin tuńǵysh qyzy dúnıege keldi. Segizbaı kóke men Aqshaı apa: «Otbasymyzda tek qana meıram bolsyn», dep onyń atyn Meıram­gúl qoıdy. 1954 jyly dúnıege kelgen sol Meıramgúlińizdiń jasy 57-ge kelip, búgin­de zeınetke shyqqan, nemere súıgen báı­bi­she bolyp otyr. Tórkininen de uza­maı Jam­byl aýdanynyń Jasórken aýyly­nyń azamatymen turmys qurdy. Meıramgúl qyz byldyrlaı bastaǵanda dúnıege ińgálap Sársekúl keldi. Sársekúl de búginde zeınetke shyqqan. Sonaý 1956 jyly dúnıe esigin ashqan ol qazir 55 jasta. Aqshaı anasy týyp-ósken aýylǵa, ıaǵnı naǵashy jurtyna kelin bolyp túsken. Eki qyzdan keıin ómirge uldyń tuńǵyshy – Talǵarbaı keldi, ańqyldap. Ańqyldap demekshi, Segizbaı kókemiz ben Aqshaı apa­myz­dan týǵan ul-qyzdyń bári tárbıeli, qaq-soǵy joq, naǵyz «Shirkin, Segizbaı men Aqshaıdyń ul-qyzdarynyń tárbıesi-aı!» deıtin úlgili otbasynan. Talǵarbaı osyndaǵy Pıoner óndiris­tik kooperatıviniń traktoryn aıdady. Keńes ókimetiniń kezinde «ozat mehanızator» dep maqtaýshy edi, qazir «jarysa­tyn» eshkim joq, árkim óz sharýasyn kóńi­li qalaǵanynsha isteıdi. Oqyrmandar da baıqap otyrǵan shyǵar, Meıramgúl, Sár­se­kúl jáne Talǵarbaıdyń týǵan jyldary­nyń arasy eki jyldan aınalady. Mine, osydan keıin Aqshaı apamyz araǵa úsh jyl salyp, ıaǵnı 1961 jyly dúnıege Seıitqalıdy ákeldi. Seıitqalı da saıdyń tasyndaı bolyp ósti. Ol búginde Pıoner aýylyndaǵy dárigerlik ambýla­torııa­nyń jedel járdem máshınesin júr­gizedi. Basy aýyryp, baltyry syzdaǵan jandarǵa kómek qolyn birinshi sozatyn dárigerlerdiń qolqanaty dese de bolǵan­daı. Seıitqalıdan bir jyldan keıin ómir­ge «baqyryp» Baqytqalı keldi. Talǵarbaı aǵasy sııaqty Baqytqalı da mehanızator. Baqytqalıdan keıin aralary bir jastan bolyp ómir esigin Sábıt pen Jumaǵalı ashty. Sábıt qazir Aısha bıbi aýylynda jeke menshiktiń malyn baǵyp júrse (ishinde óziniń tapqan-taıanǵany da bar), Sábıt Taraz sekildi «tártipti» qalada polıseı bolyp qyzmet isteıdi. Eki qyzdan keıin tórt ul tapqan Aqshaı apamyz «endigisi qyz bolady» dep joryǵan. Qatelespepti. Judyryqtaı qyz­dyń atyn Jumagúl qoıdy bári. Búginde ol Jambyl aýdanynyń Qumshaǵyl aýylyn­daǵy mektepte jumys isteıdi. Jumagúl­den keıin ómirge 1968 jyly – Gúlsara, 1969 jyly – Gúlshara, 1970 jyly – Talǵat keldi. Bular da til-kózden saqta­syn, talshybyqtaı bolyp ósti. «Jumys taýyp ber», dep mindet qylyp ta otyrǵan joq. Gúlsara – Taraz qalasyndaǵy medı­sınalyq kolledjde jumysshy, Gúlshara – Taraz qalalyq aýrýhanasynda meıirbıke bolyp, al Talǵat túrli jumystarǵa jaldanyp, jan baǵyp júr. «Jumys joq» dep, jáýteńdep júrgennen bul da jaqsy. Sonymen, 11 ul-qyz boldy ma! Ara­laryna 1 jyl (kóbine), 2 jyl jáne 3 jyl salyp 11 ul-qyzdy týyp tastaǵan apamyz, Talǵattan keıin biraz «demalýdy» oılap­ty. Biraq ol «demalysy» nebári 4 jylǵa jetip, 1974 jyly dúnıege Lázzat degen sulýdy syılaǵan. Ol búginde Taraz qala­synda turady. Oblystyq teri aýrýhana­syn­da dáriger bolyp qyzmet atqaryp júr. Tórt jyldyq «demalystan» qýattanǵan apamyz 1975 jyly Baqytjandy týdy. Ba­qyt­jannan eki jyldan keıin Tımýr dú­nıege keldi. Búginde Baqytjan qarapaıym ju­mys­shy, al Tımýr ózi kúshimen medı­sı­na­lyq ınstıtýtqa túsip, Baızaq aýdanyn­daǵy aýrýhanada dáriger bolyp qyzmet etýde. Aıtpaqshy, Lázzat ta meıirbıke mamandy­ǵyn óz kúshimen bitirip alǵan. Tımýrdan bir jyldan keıin, 1978 jyly Ǵabıt jatty besikte. Ol da til-kózden aman ósti. Qazir aýylynda, ata-anasynyń qolynda tu­ra­dy. Taraz qalasyndaǵy ob­lys­tyq bilim bas­qarmasynda qaraýyl bolyp jumys isteıdi. Mine, Segizbaı kókemiz ben Aqshaı apa­myzdyń ul-qyzdaryn sanap otyryp, sút kenjesine, ıaǵnı 16-shy qyzǵa da kelip jettik. «16» sanynyń – Qazaq halqy úshin erek­­she qasıeti bar. Mysaly, 16 jeltoq­sa­n­­­da – qazaq jastary keńestik ımperııaǵa qarsy­lyq kórsetti, 16 jeltoqsanda – Qa­zaq eli táýelsizdigin jarııalady. Sol sııaq­ty, Segizbaı kókemiz ben Aqshaı apamyz­dyń erekshe jaqsy kóretin sút kenjesi, ıaǵnı 16-shy qyzy Jámıla 1981 jy­ly Segizbaı kókemiz – 51, Aqshaı apa­myz – 45 jas­qa kelgende dúnıe tabal­dyryǵynan attady. Mine, aq bataly bir shańyraqtan, aq nekeli bir ata-anadan... 16 ul-qyz! Bul endi sensasııa! Bul endi baqyt! «Atadan altaý týǵannyń júreginiń bastary altyn menen bý bolar, atadan jalǵyz týǵannyń júreginiń bastary sary da jalqyn sý bolar, jalǵyzdyq seni qaıteıin!» dep, kezinde kúńirene jyrlaǵan Aqtamberdi jyraý armandaǵan «altyn menen býdan» da asqan baılyq bul! Biraq bir tańǵalarlyǵy, eger maǵan kóp balaly ana týraly maqala daıyndaı qal dep taban astynda tapsyrma berilmese jáne Jambyl aýdandyq ákimdigine telefon shalyp ótinishimdi bildirmesem ormandaı bolyp otyrǵan osy bir osharly jandar týraly eshkim estimegendeı, eshkim bilmegendeı eken. Árıne, aýyl ákimdiginiń esebinde turady, aýyl-aımaǵy olardyń 16 ul-qyz ósirip, ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyryp otyrǵanyn biledi, sosyn Keńes ókimeti men táýelsiz Qazaq eliniń altyn medaldaryn alǵandarynan da habardar. Iá, «Altyn alqaǵa» qosymsha tólenetin 8,5 myń teńgesin ýaqtyly alyp turaty­nyn da estigen. Biraq... Aýyldyń irgesindegi kólge kóńil kó­terýge oblystan ty­nym tappaı kelip jatatyn «aq jaǵaly» sheneýnikter ja­ǵy Pıoner aýylynda osyn­daı otbasy turyp ja­tyr degen habardan múl­de beıhabar eken. Segizbaı kókemiz momyn adam dedik, Aqshaı apa­myz da qaq-soǵy joq jan. «Men óıttim, men sóıttim» dep, 16 bala týǵanyn mindet qylyp, basshylardyń mıyn «ashytpaıdy». Olar da bir, aýyl­daǵy bir-eki balasy bar qarapaıym ot­basy da bir. Bul da Segizbaı kókemiz ben Aqshaı apamyzdyń kisilik kelbetterin tolyqtyra túsetin erekshe qasıet. Aıtpaqshy, Segizbaı kókemiz ben Aqshaı apamyz 16 ul-qyzdan 40 nemere, 13 shóbere súıip otyr. Árıne, ul-qyzdary ata-analary­na tartsa bul san áli óse túsetini anyq. – Budan jamanymyzda da toıǵa barǵan­byz. Shúkir, el aman, jurt tynysh. Keıbireýler qusap, aspandaǵy aıdy áper demeımiz, «oramal ton bolmaıdy, jol bolady» dep, áıteýir, meıramdarda anaý-mynaý­laryn syı­lap turady. El tynysh bolmasa oǵan da zar bolar-ek qoı, aınalaıyn-aý, óziń oılashy, ishinen irip, syrtynan búlinip jatqan eldegiler qara sýdy tynysh ishýge zar bolyp otyrǵan joq pa?! – deıdi Aqshaı apaı. Al seksenniń birine kelgen Segizbaı aǵanyń da densaýlyǵy syr bere bastapty. Bala-shaǵasy, nemere-shóberesi osyǵan alań­dap otyr. Oblys ákimi Qanat Bo­zymbaev azamattyq tanytyp 16 bala týyp, aman-esen ósirip otyrǵan qart ata-ananyń ot­basymen tanysyp, batasyn alyp (ja­qynda oblys ákiminiń úıindegi kelin de egiz tapty dep estidik) otbasylyq kólik pe, álde jeke úı me, áıteýir bir úlken járdem berse eken deıdi. Áıtpese, aq­peıil Aqshaı apamyz da, sabyrly kókemiz Segizbaı da eliniń tynyshtyǵyn, otbasy – oshaq qasynyń amandyǵyn tilep otyrǵan óte momyn jandar. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy, Jambyl aýdany, Pıoner aýyly.

Bala  tapqandiki  emes, baqqandiki

Áshim Ermuratova týraly al­ǵash estigende «ómirde ondaı adam­dar bar ma?» degen tańda­nys aralas sóz tústi aýzymyzǵa. Qyzyl­orda qalasynyń turǵyny jetimder úıindegi alty balany baýy­ryna basyp, ystyq uıasyna ákelip, ana­lyq meıirimin tógip, tasbaýyr ós­ken balalardyń kó­ńi­lindegi kir­bińdi ketiripti. Otbasy baqytynan aıyrylǵan balalarǵa erte jasta joǵaltqanyn taýyp beripti. Ras, alty balanyń barlyǵy turaqtaǵan joq. Moldahmet atty jetkinshek qansha tárbıelese de jetimder úıin­degi ádetinen aınymaǵan. Na­mazǵa da jyǵyp kóripti. Oǵan da boı bermegen. Aqyrynda psıholog-mamandar Áshimge balany qaı­ta jetimder úıine ótkizý kerek degen keńes bergen. Al qalǵan balalar Abdýáshim Seribaevtyń shańy­ra­ǵynda qalǵan. Áshimniń bir emes, bes balany qatar baýyryna basýǵa ne túrtki bolypty? Ol týraly keıipkeri­mizdiń ózi aıtsyn. – Ákem Tıyshbaı qyryqqa tol­ǵanynda úlken anamyz jal­ǵyz uly­­men birge qaıtys bola­dy. Sóı­tip, ákem japadan jal­ǵyz qalady. Úı­lenýge qulqy bol­maıdy. Biraq ózi­nen keıingi inisiniń balasyn asyrap alypty. О́mir ózen emes pe? Bir ornynda turmaıdy. Kóńil­diń kiri ketedi. Balasy ekeýi atqa mingesip, el aralap júrgende eki qyzy bar kempirdi jolyqtyrady. Tursy­naı kámelet jasyna endi tolǵan eken de, Umsynaı áli kishkentaı qyz bolsa kerek. Sodan ákemiz álgi kempirdi qyzdarymen qosyp, qoly­na alady. Tursynaı oqý bitirip kel­gennen keıin 17 jasynda bizdiń ákemizge tur­mysqa shyǵady. Sodan qatarynan segiz balany dúnıege ákeledi. Ákemniń asyrap alǵan ba­lasymen toǵyz edik, keıin tuńǵysh nemeresin baýy­ryna basyp, óz attaryna jaz­dyrtyp aldy. Sóıtip, on aǵaıyn­dy bolyp óstik. Bizdiń áýlettiń uǵy­mynda bala asyrap alý – yrysqa kenelý bolyp esepteledi. О́z bala­larym aıaqtandy. Úlken ulym úı­len­se de, birazǵa deıin nemere súı­medik. Sosyn, bala asy­rap alý kerek degen oıǵa keldim. Jubaıym men balalaryma aıtyp edim, olar birden qoldady. Al­­ǵashynda 10 ba­la­ny qatar asy­rap alǵym kelgen. Biraq oǵan bizdiń úı tarshylyq jasaıdy eken. Sodan alty balaǵa qujat daıyndap, 2009 jyldyń qyrkúıek aıynda bala­lardy úıge ákeldik, – deıdi Áshim Ermuratova. Ádette bala asyrap alýshy­lar jas náresteni alady. Esi kirmegen, oń-solyn tanyp bilmegen balany alyp, attaryna jazdyr­typ, óz ba­la­sy esebinde kóredi. Áshim Er­mu­ratovanyń jaǵdaıy oǵan múlde uq­sa­maıdy. Baýyry­na basqan Araı­lym Qambarbek pen Gúlmıra Nazarbaı 1992 jyl­dyń túlekteri. Olar bul úıge kelgende 17 jasta bolatyn. Iаǵnı, esi kirgen, azamat bo­lyp qalǵan qyz­d­ar edi. Al Olesıa Esı­na 1999 jyly týǵan. Rýslan Se­ıit­murat ta osy jyly dúnıe esi­gin ashyp­ty. Rýslannyń inisi Arman 2000 jyly ómirge kelgen. Bul týraly Áshim bylaı deıdi: «Negizi bala asyrap alýshylar ná­res­telerdi alady. О́ıtkeni, tárbıe­leýge yń­ǵaıly. Jas bala talshy­byq sııaq­ty emes pe? Qalaı ıseń, solaı ósedi. Men oılana kelip, olaı etpeýge bel baıladym. Qaıta jas­ta­ıynan qaǵajý kórip, taǵdyr­dyń tepkisine túsken balalardy baýyryma alyp, olarǵa otbasy­lyq ómirdiń qandaı ekenin túsin­dirip, uǵyndyrǵym keldi. Qudaı­ǵa shúkir, ol oıym iske asty. Ba­la­larym qazir óz balamnan kem emes. Ony aıtasyz, úlken eki qyz birinen keıin biri turmysqa shyqty», – deıdi. Jańylys estidik pe dep qaıta suradyq. Gúl­mıra byltyr 17 qara­sha kúni qut­ty uıasyna qonypty. Onyń izin ala bıylǵy 28 qańtarda Araılym da aq bosaǵa attap, kelin bolyp­ty. Qýanyshty jáıt emes pe?! Taǵdyr-táleıine Áshim­deı qamqor ana kezigip, óz otanynan uzatylý da bir baqyt qoı. Áshim Olesıany janynan tasta­maıdy eken. Qaıda barsa da ja­nyn­da júredi. Olesıa da soǵan úı­ren­gen. Ájelep erip júredi. Baıa­ǵy­da áje­miz toı-tomalaqqa bara jat­sa, etegine oralyp, ja­ny­nan bir eli qalmaı qoıatynbyz. Olesıa da sondaı. Rýslan men Arman bir atanyń balasy. Bir atanyń balasy bolsa da, ekeýiniń minezi eki túrli. Rýslan tuıyqtaý. Al Arman erjúrek. Soǵan oraı ekeýiniń tilin tabýdyń jóni de eki bólek –   deıdi Áshim Ermuratova. Uzatylǵan eki qyz kórpe tigý, kıiz basý, keste jasaý sekildi tur­mysta kerekti dúnıeniń barlyǵyn úıren­gen. Ájeleri olardyń da bar­ǵan jerinde qor bolmaýyn oı­laıdy. Endigi armany qalǵan úsh balany aıaqtan­dyrý. Úıli-ba­ran­dy etip, solardan nemere súıý­di oı­laıdy. Eki qyzyn uzat­qannan keıin taǵy bala asyrap alýdy oı­laǵan. Oǵan ázir múm­kindik bolmaı tur eken. Degenmen, aldaǵy ýaqyt­ta úıin keńeıtip, ana qam­qor­lyǵy­nan ada qalǵan ba­la­lardy baýy­ryna basýdy arman­daıdy. Erjan BAITILES, Qyzylorda oblysy.

Mýzeı-apa

Seksennen asqan Ámına Tursynbaevany Kókshe tóńiregi «Býrabaı tarıhynyń tamyrshysy» dep te ataıdy. О́zimiz de talaı-talaı áńgimesin tyńdap, ulaǵat jınaǵanbyz. Ásirese, Shýche aýdanyna Býrabaı aty berilgen kúni gazetimizde «Atyńnan aınalaıyn, beý, Býrabaı!» degen alaqaı maqalamyz jarııalanǵaly beri baılanysymyz nyǵaıyp, báıek bolyp turady. Jýyrda taǵy habarlasqanbyz. – Meniń ómirimniń maqsaty – Býrabaıda handyq quryp, táýelsiz­digimizdiń irgesin qalaǵan Abylaı hannyń ómirinen, qyzmetinen ula­ǵatty derekter jınap, halyqqa taratý, – deıdi ol. Jantalasyp júrip Abylaı murajaıyn ashqanym da sondyqtan deı kelip, bul turǵyda atqarylar is-sha­ra­lar­dy áńgimelep ket­ken apa­myz­dyń súıikti taqy­ry­bynyń biri Uly Otan soǵysy jyl­dary Bý­r­a­baı­ǵa qo­nystanyp, eleý­­li eń­bekteri­men ta­nyl­­ǵ­an qy­ryq­­tan as­tam akademık pen úl­ken ǵa­­lym­dardyń ómi­ri­ne qatys­ty jáıt­­ter. Bul Býra­baı­­dyń tarı­hyn­da aı­ryqsha oqıǵalarǵa toly kezeń edi. Soǵys jyldary Ámına apa­myz Býrabaıdaǵy atasynyń qo­lyn­da tur­ǵan. Ákesi Dáýlet sha­ǵyn qymyz fermasyn ustap, 1941 jyldyń 23 shildesinen bastap osynda kóship kelgen betke ustar ǵalymdarǵa qymyz ben sút jetkizip otyrypty. Ataqty akademık V.Vernadskıımen kezdesken tusy da osy. Ámına Dáýletqyzynyń aı­týyn­­sha, belgili paleontolog ǵa­lym A.Borısıaktiń usynysymen «akade­mık­terdiń qazaqstandyq to­by» qu­ry­lyp, oǵan mıkrobıolog, qurmetti akademık N.Gamaleıa jetekshilik etken. Hatshylyǵyna iri ekonomıst ǵalym S.Strýmılın saılanypty. Qazaqstandyq toptyń quramynda iri hımık N.Zelınskıı, fızık-geograf jáne bıolog L.Berg, gıdrobıologııa ǵylymynyń negizin salýshy S.Zernov, orman fızıo­lo­gııasynyń bilgiri L.Ivanov, áıgili keńes botanıkteri A.Rıhter, V.Sýkachev jáne basqa 30 ǵalym bo­lyp­ty. Olar ǵylymı ortalyqtardan, zerthanalardan, tájirıbelik kásip­oryn­dar­dan qol úzip qalǵanymen Býrabaıda ǵajaıyp izdenisterimen, janqııar eńbekterimen tanylǵan kórinedi. Máselen, V.Vernadskıı «Jer bıos­ferasynyń hımııalyq quryly­my» ata­la­tyn eki tom­dyq áıgili eń­begin aıaqtap, shyn má­ninde noosfera uǵy­myn evolıý­sııa­nyń joǵary deńgeıi­ne kóterdi. «Qazaqstandyq toptyń» ǵy­ly­mı jańalyqtary ásker men halyq sha­rýashylyǵynda shuǵyl qolda­nys­qa engizilip jatty. Ámına apa­myz­dyń murajaıynda akademık S.Bernsh­teın­niń basshylyǵymen ke­­me­lerdiń turǵan jerin radıopelengpen anyq­taý quraly daıynda­lyp, ol shtýr­man­dyq esepti 10 esege jetildirgendigi týraly aqparat­tar jınaqtalǵan. Son­daı-aq, 1943 jy­ly avıasııa qu­ramalary jańa shtýr­mandyq tablısalarmen ja­raq­ta­nyp, ushaqtar qoz­ǵalysynyń dáldi­gi qamtamasyz etildi. Akademık N.Zelınskıı mu­naı óner­­­kási­bindegi shıkizat resýrs­ta­ryn tıimdi paıda­lanýdyń utymdy tá­sil­derin engizse, akademııanyń mú­she-kor­­res­pondenti V.Vologdın qor­ǵa­nys kásiporyn­daryndaǵy elektro­teh­­nı­kalyq sa­la­ny qundy usynys­tary­men da­myt­ty. Sondaı-aq, bý­ra­b­aı­­lyq ǵa­lymdar «Ozyq ǵylym úshin» tank kolonnasyn jasaqtaýǵa belsene qatysqanyn da aıta ketý lazym. – Máskeýlik ǵalymdardyń sala­lyq eńbekteriniń jıyntyǵy 70 tom­dy quraıdy, – deıdi Ámı­na Tur­sy­n­baeva. Munda kitap­hanany 35 jyl basqarǵan Aleksandra Vı­no­kýrova­nyń eńbegi orasan. «Qaı­­ta qurý» kezeńinde ólketaný muraja­ıy men kitaphana ózge qıyn­shylyq­tar azdaı, órtke shal­dyq­qan. Qundy dú­nıe­lerdiń saq­tal­ǵanyn toptasty­ryp, jańa mura­j­aıǵa or­na­lastyrý da ońaıǵa soq­paǵany bel­­gi­li. Biraq, mundaǵy Vladımır Vernadskıı bó­li­mi jańa ádebıet­ter­men, syı­ǵa tar­tylǵan qol­jazba­lar­men, basqa da eks­po­nat­tarmen baıytylyp keledi. Jasy ul­ǵaı­ǵa­nyna qaramastan, úne­­mi jadyrap jú­retin ulttyq kıimdegi apamyzdyń qajyr-qaıraty­na tań qalmasqa bolmaıdy. Segiz bólim­nen turatyn qymbat jádiger­ler hal­qymyzdyń uzyn-sonar ta­rı­hynan syr shertedi. Osynyń bar­lyǵy Ámı­na Dáýletqyzynyń zor talǵamymen, eńbekqorlyǵymen da­ıyn­dalǵan. Tip­­­­­­t­i, 2006 jyly eki aıaǵyn birdeı jaralap alǵan kezde de súıgen isinen jańylǵan joq. Eki jarym aı tósek­ke tańylǵanyna qaramastan, kó­mek­shi­lerine «maza bermeı» qoıǵa­nyn bi­le­miz. Múge­dek­ter arbasymen jú­rip-aq mura­jaı qonaqtaryna tálimdi áńgimeler tıegin aǵyzatyn. Ámına apamyz 2008 jyly Býrabaıda ótken akademık Vladımır Vernadskııdiń 145 jyldyǵyna arnalǵan V halyq­aral­yq konferensııada baıandama ja­sap, arnaıy dıplommen atap ótil­di. Áli de murajaıdy basqaryp, urpaq tárbıesine belsene aralasyp júrgen apamyzǵa qaıratyńyzdan tanbańyz degimiz keledi. Baqbergen AMALBEK. Aqmola oblysy, Býrabaı aýdany.

Aqtas – Ardaqty analar aýyly

Sozaq arqyly Arqaǵa bir taban jaqyn jatqan Báıdibek aýdanynyń jeri bir kórmege óńsizdeý sııaqty. Tabıǵaty qatal, jaıqalyp turǵan jasyl jelegi joq. Ataqty Arystandy Qarabastyń doly jeli­niń aqyryp ótetin tusy osy. Ishin tartyp, ulyp soqqanda bet qaratpaıdy-aý. Áýlıeli jeri kóp. Shymkentten shý dep shyqqanda qaıqań astynan Bala bógen ózeni boıyndaǵy “Domalaq ana” beıiti kózge sha­ly­nar. Eńký-eńký jer shalyp baryp shyǵys­qa tartsańyz, Báıdibek babanyń kúmbezinen shyǵasyz. Týra jol taý qýalap, bulaq jaǵa­lap “Bes anaǵa” jetkizedi. Al, ońǵa buryl­sa­ńyz, Qos tura taýyn bókterlep baryp, Aqtas aýylynyń ústinen entelep baryp túsesiz. Batyr Analar aýyly osy. Shaǵyn aýyl­da eki-úsh júz otbasy bar. Saı saǵalap, bulaq jaǵalap otyrǵan. Keńes Odaǵy kezinde osy aýyldyń júzdegen anasy “Batyr Ana” ata­ǵyn alypty. Sonaý Ortalyqtan, Más­keý­den shápkesi qısaıyp, fotoapparaty moınynda salaqtap talaı jýrnalıst kelipti osy aýyl­ǵa. Sóıtip, úırektiń balapandaryndaı shú­pir­legen balalardy jınap, áke-sheshesin orta­ǵa otyrǵyzyp sýretke tartypty. Eki ezýi jaıalyqtaı bolyp, máz bolyp ketedi deıdi. Shaharda turatyn jaqyn-jamaǵaıyn aýylǵa kelgende “senderdiń sýretterińdi ortalyq gazetterden kórdik” dep súıinshi surap keler eken. Osy aýylǵa bizdiń de jolymyz tústi. Áýeli tabıǵaty tańǵal­dyrǵan. Qolat-qolat taý. Irgede Qoshqa­arata ózeni kúrkirep aǵyp jatyr. Taýdan bólingen jetim bulaqtar aýyldy qıyp óte­di. Keremeti ol emes eken. Tepseń toly bala. Shaǵyn aýyldyń árbir úıinen shúpirlep shyǵyp jatqan búldir­shinder. Kóz tımesin dedik. Jýrnalıst, aǵedil ini Muhtar Atabekov “bul aýyldaǵy eń az bala týǵan bizdiń anamyz bolý kerek” dep qal­jyń­daıdy. Muhtar da osy aýyldyń týmasy. Ana­sy Saltanat 10 balany dúnıege ákelgen ardaqty jan. Muhtardyń sóziniń jany bar. Anaý úı dep bir úıdi kórsetedi de balalaryn sanaı bastaıdy. Onnan kemi joq. Álipbaeva Alymhan, Ádilbaeva Juma­kúl, Baıjumanova Altynkúl, Ádilova Kúl­shaı, Oryntaeva Qaldygúl, Orynbaeva Gú­laı­sha... osylaı bolyp óriledi. Bári Batyr analar. Baıshymyrova Appaq anamyz 13 ul-qyz ósirip jatyr. Kátekova Úrlash ákpemiz 16 qursaq kótergen eken, onyń on úshi jer basyp júr. Bir qyzyǵy jáne bir súısinerligi, osy ana­lardyń shańyraǵyna túsken kelinder de kóp balaly bolǵandy mereı kóredi. Kóbiniń 6-7 bala-shaǵasy bar. Jerge qaraıtyn jasta emes, Allataǵala berip jatsa, shúkirshilik dep otyr. Bul aýyl maldy. Jer yńǵaıy solaı. Azdap egin salady. Nesibelerine jarap tur. “Shanshar” teatrynda oınap júrgen Nurjan Tólendıevtiń aıtatyny bar.  “Aýyl degen jaqsy ǵoı. Et bar, sút bar. Qarnyń ashsa, qaımaqqa nan bylǵap jeı­siń”, dep. Sol aıtqandaı, qazaqtyń sol jaqsy aýylynyń biri osy. Adamdarynyń qabaǵy ashyq, qo­lyn­daǵy jarty nanyn qonaǵymen bólisýge ázir. Úlkeni keńpeıil, kishisi kishipeıil. Jo­lynan jyǵylmaıdy. Syqyńdap bále qý­maı­dy. Qoıyn qurttap, aıranyn shaıqap iship otyrǵan momaqan aýyl. Sondyqtan da Allataǵalanyń meıiri aıyryqsha túsken shyǵar. Bala-ómirdiń jalǵasy, keleshegińniń kámil kepili, kóńildiń kúıin shertetin dýman bazary, shattyqtyń jarshysy. Solaı oılaǵanbyz. Úrlash apamyzben tildeskenbiz. Kózi ashyq. Kúnde teledıdardan Qazaqstannyń jańalyqtaryn tyńdap otyratyn keıýana osy kúnine myń qaıtara shúkirshilik etedi. – Búgingi zaman-eńbek qylǵannyń zamany. Sony balalarǵa udaıy aıtyp oty­ra­myz. Kórshi elderdiń jaǵdaıyn kó­rip otyrmyz. Aq ordasyn shaýyp alǵan jurt bereke, birlikti qaıdan tabady. Elge tutqa azamattaryn tyńdamaǵan el kepıetke ushy­raıdy. Qazaq ultynyń aty álemde ulyqta­lyp jatyr. Elimiz durys jolmen kele ja­tyr. Soǵan shúkirshilik. Taıaǵyn shoshańda­typ, aýzynan túkirigi shashyrap, balasynan jas qyzdy alǵysy keletin shoshaqaı shal­dar kóbeıip barady. Apyr-aý, esteri joq osylardyń. Qa­lam ustaǵan aǵa­ıyn­syńdar, álgindeı­lerdiń masqarasyn shy­­ǵar­maısyńdar ma? Táýbe, joqshy­lyq kó­rip otyrǵan jaǵ­daıymyz joq. Qoı ústine boz­torǵaı ju­myrtqalaǵan zaman. Analar qur­metin kó­rip jatyr. Basqa ne kerek. Osyny jaz, qaraǵym. Berekeli aýyldyń batyr anasy áńgi­me­sin osylaı qaıyrdy. Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy.

Baılyǵym da, bazarym da  qyzdarym

deıdi jeti qyz tárbıelep ósirgen ardaqty ana Kúlásh Sadyqova

Segiz qyrly, bir syrly azamat, besaspap óner ıesi, ha­lyq arasynan shyqqan kesek talant, bir aýyz sózge saısaq, naǵyz «samorodok», marqum Saǵıt Sadyqovtyń esimi Aq Jaıyq atyrabyna keńinen tanymal. О́zgesin aıt­paǵanda, Saǵıt aǵamyz ben Kúlásh jeńgemiz jeti qyz, bir ul tár­bıelep ósirgen ónegeli otbasy ıeleri. Ha­lyq­aralyq áıel­der kúni qarsańynda respýblıkanyń shalǵaı aýdan­dary­nyń biri – Qaztalovta, tula boıy tuńǵyshy Svetamen birge turatyn zeınetker-anaǵa arnaıy baryp jolyqqan edik. – Kúlásh apa, seksenniń seńgirinen asqan sátińizde sizdi kárilikke boı aldyra qoımaǵan sergek qalpyńyzda kórip otyrǵanyma qýanyshtymyn. Múmkin bul qyz­daryńyzdyń tilegi men sizdi mápelep, kú­t­ip-baǵýynyń da arqasy shyǵar. – Oǵan sóz bar ma, qara­ǵym. Búginde perzent­terim­niń bári de ómir­den óz oryndary men ba­qyt­ta­ryn tapty. Qazir olar elimizdiń ár túkpirinde hal-ja­ıymdy bilip, únemi habarlasyp turady. – «Qyz – óris, qyz – tilekshi, qyz – ómirdiń qyzǵaldaǵy» dep jatady. O bastan qalyp­tas­qan osy tirkester men uǵymdarǵa qatysty oıyńyzdy da aıta ketseńiz. – Qyzdyń óris bolatyn sebebi – ol irgeńdi keńeıtedi. Alysty jaqyn qylýǵa dáneker bolady. О́z ýaqyty kelgende quda bolyp, qudaǵı bolyp syılasý da ómirdiń bir baqyty men qyzyǵy dep bilemin. «Astyń dámin keltirgen – tuz áýlıe, alysty jaqyn qylǵan – qyz áýlıe» dep tekten-tek aıtylmasa kerek. – Endi myna bir suraqqa jaýap berińizshi. Qyzdar birinen soń biri dúnıege kelip jatqanda oǵan Saǵıt aǵamyz: Taǵy da qyz ba? – dep qabaǵyn shytqan joq pa? – Joq, mundaı jaǵdaı múldem bolǵan emes. Ol qyzdaryn óte jaqsy kórdi. О́mirden óz oryndaryn taýyp ketýi úshin áke­lik boryshy men paryzyn bir kisideı atqar­dy. Olarǵa tıisti baǵyt-baǵdar berip, jón siltedi. Ári Al­matyǵa, joǵary oqý oryn­daryna qyzdaryn ózi ertip bardy. Sonyń arqasy shyǵar, qyz­da­rynyń bári de joǵary bilim alyp, qalaǵan maman­dyq­ta­ryn ıgerip shyqty. Qyzdary­myz­dyń bári de ákelerin óte jaqsy kórdi. – Saǵıt aǵamyz óziniń artynan bir muragerdiń dúnıege kelgenin qalaıtynyn sizge qulaqqaǵys qylǵan joq pa? – Muny, múmkin ishteı oılaǵan da shyǵar. Pende ǵoı. Buǵan kózim anyq jetpeıdi. Alaıda bul oıyn maǵan sezdirgen de, tipti bir aýyz emeýrin tanytqan da emes. Sonysyna osy kúnge deıin qaıran qalýmen kelemin. Kenje qyzymyz Veneradan keıin jeti jylǵa deıin qursaq kótermedim. Osyn­daı uzaq ýaqyttan soń ulymyz dúnıege keldi. Ony ákesi óziniń esimine, uıqastyryp Saǵı dep qoıdy. Kim biledi, bul da múmkin qyzdarymyzdyń: bir inimiz bolsa eken degen tilekteriniń qabyl bolǵany shyǵar degen oı da keledi keıde. – Apa, áńgimeńizge raqmet. Ásem de aqyldy qyzdar ósirip, tárbıelegen sizge amandyq tileımin. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany. Sýrette: altyn alqa ıegeri, ardaqty ana Kúlásh Sadyqova

«Qazaqtyń órenin de, ónerin de qulaı súıdik»

Dáýletbaevtar otbasynyń kelinderine kóńil tolady

Qazı aqsaqal men Maıra apaıdyń bir shań­y­raq astynda tútin tútetkenderine jarty ǵa­syr­dan asty. Byltyr altyn toılaryn Q­yzy­ljar meshitinde atap ótýdi uıǵarǵan. Ondaǵysy «aspa-tók dúnıe onsyz da jetip jatyr. Biz úshin ul-qyzdarymyz ben kelinderimizdi mu­syl­mandyq­qa, ata salt-dástúrimizge tárbıeleý­den asqan mártebe joq» degen nıetten týǵan. Olardyń bul qadamyna balalary meıramhanada nege ótkiz­bes­ke, erteń el ne aıtady degendeı qarsylyq ta­nytq­anymen, usynysty kelinder qýana qol­da­ǵan. Imandylyqty ómirlik murattaryna aı­nal­dyrǵan mereıtoı ıeleriniń júrekjardy qýa­nyshyna ár qıyrdaǵy orys, ýkraın, tatar quda-jekjattary da ortaqtas­qan. Kelinderi aıaq­tarynan tik turyp qyzmet etken. Qarııalar seksen­niń seńgirine shyqsa da, áli tyń. Qazekeń Almaty joǵary milısa mektebin, QazMÝ-diń zań fakýltetin bitirgen. Eńbek jolyn aýylda ýchaskelik ınspektor­lyqtan bastap, aýdandyq sottyń tóraǵalyǵyna deıin kóterilgen. Maıra apaı kóp jyl dúken­shilik, býhgalterlik qyzmet­ter atqar­ǵan. 6 ul-qyzdaryn qatarynan kem qyl­maı ósir­di, oqyt­ty. О́mirden kórgen-bilgeni kóp, toqy­ǵany mol ulaǵatty jandardyń Alla­sy – aýzyn­da, ımany – júreginde. Qazı aqsaqal soń­ǵy kezderi shejire jınaýǵa kóbirek den qoıyp júr. Maıra apaı shırek ǵasyrdan beri serik etken bes ýaqyt namazdan jańylǵan emes. Bú­ginde tamy­ryn tereńge jaıǵan máýeli báı­terek táriz­di. Nemereleriniń aldy shetelderde bilim alyp keldi. Al, kelinderi jaıly áńgime qozǵal­sa, qarııalar tebirene syr shertýden jalyqpaıdy. Tuńǵyshtary Ǵazez jeke kásipkerlikpen aınalysady. Kelinshegi Elzara – úsh balanyń anasy. Tal boıynan shyǵys áıelderine tán ıba­lyq qasıetter molynan kezdesedi. Eriniń ne aıt­paǵyn qas-qabaǵynan jazbaı tanıdy. Ata-ana­sy­na da syıly. Tatar, qazaq tilderinde áýe­let­kende adam janyn baýrap alady. Ǵazez basqa­ ulttan kelin túsiremin degende kóńilderinde «apyrym-aı, tilin de, dástúrin de bilmeımiz. Qalaı bolar eken?» degen kúdik uıalapty. Tabıǵatynan ashyq, aqjarqyn Elzaramen á degennen jarasym tapty. Qazı aǵanyń mýzykalyq aspaptarda sheber oınaıtyny, Maıra apaıdyń ánshiligi balalaryna da daryǵan. Ekinshi uldary Qapez – ishki ister polkovnıgi. Áke jolyn qýyp, búginde oblystyq ishki ister departamenti kadrlar basqarmasy bastyǵynyń orynbasary qyzmetin abyroımen atqaryp keledi. Kelinshegi Natalıa on saýsaǵy­nan óner tamǵan ismer. Kúni boıǵy aldanyshy – bir jastaǵy qyzy, ermegi – tigin máshinkesi. Qa­ıyn­enesiniń tálimimen quraq kórpeler jasaýdy, ulttyq oıýlarmen qalaı órnekteýdi ıgerip alǵan. Demalys sátterinde Qapez ekeýi gıtaraǵa qosylyp án aıtqandy unatady. Uly Darhandy qolynan jetelep qazaq mektebine apardy. О́zi de qazaqsha sóıleýge tóse­lip qaldy. Meshitte nekesin qıdyryp, ıslam dinin qabyldady. Naǵıma degen ádemi esimdi qalap aldy. Dilnázi dúnıege kelgende abysyn-ajyn­daryn jınap, shildehana, tusaý­ke­ser rásimderin ótkizdi. Ortanshy uldary Mereke de áke salǵan soqpaqpen júrip keledi. Oblystyq memlekettik avtoınspeksııanyń bólim bastyǵy, ishki ister podpolkovnıgi. Kelinshegi Gúlbarshyn­nyń júzi­nen ımandylyq nury tógilip tur. Mamlıýt aý­dandyq MAI-dyń bastyǵy, ishki ister ma­ıory Baqytjannyń kelinshegi Olganyń da qazaqtyń salt-dástúrin bir kisideı biletini baıqalady. Ol – ulttyq taǵamdar daıyndaýdyń kánigi sheberi. Kóshi-qon polısııasynda qyzmet atqaratyn Baýyrjan shańyraqtyń kenjesi bol­ǵan­dyqtan, kelinshegi Lılııa ata-anasyna erkeleý. О́nersúıer qaýym aǵaıyndy Dáýletbaev­tardy ishki ister departamenti janynan qu­rylǵan vokaldy ansambldiń belsendi músheleri retinde de jaqsy biledi. – Elzaramnyń áke-sheshesi Tájikstanda tur­ǵanda aralasýshy edik. Qyrymǵa kóshkeli qaty­nasymyz sıredi. Lılııam qazaqtyń tilin de, sa­l­tyn da jaqsy biletin ájesiniń baýyrynda ós­ken­d­ikten, bizge tez baýyr basyp ketti. Áke-she­she­leri Petropavlda turatyndyqtan, jıi ha­bar­lasyp turamyz. Sabantoıdy da, Naýryzdy da birge merekeleımiz. Kelinderimdi bir-birinen bólmeımin. Árqaısysynyń minez-qulqyna oraı aqyl-keńes berip, bilmegenin úıretip otyra­myn. Birde Elzara kelinim kelip tur, tuńǵysh nemere­ńizge at qoımaısyz ba dep. Bul da bilgendiktiń, kór­gendiktiń belgisi. Úlken kelini­m­izdiń tárbıe­simen basqa kelinderimiz de júrip keledi. О́zderi shetinen baýyrmal, elgezek. Aıt­qanyńdy eki etpeıdi. «Atalap», «apalap» jan­dary qalmaıdy, – deıdi Maıra ájeı erekshe meıirimmen. – Shyny kerek, bóten bosaǵany alǵash atta­ǵanda qobaljyǵanymyz ras. Qansha aıtqanmen, basqa ulttyń ortasyna kirigý ońaı emes qoı. Qalaı tastaı batyp, sýdaı sińip ketkenimizdi ózimiz de ańǵarmaı qaldyq. Allataǵalanyń ja­zýy­­men aqylyna kórki saı, «segiz qyrly, bir syr­ly» azamattarmen bas qosyp, turmys qur­ǵanymyzǵa esh ókinbeımiz. Kerisinshe, qazaq sekildi ǵajap halyqtyń san qyrly úlgi-ónege­lerin óz boıy­myz­ǵa qondyryp, balalary­myzdy da tárbıe­leý­demiz. Atamyz da, apamyz da bizdi kóp nársege úıretti. Olarǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq, – deıdi Dáýletbaevtar otbasy­nyń kelinderi bir aýyzdan. Qazaqtyń órenin de, ónerin de qulaı súıgen Dáýletbaevtar kelinderiniń bútin áýlettiń órisin keńeıtip, yntymaq-berekesin arttyryp otyrǵany súısintedi. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.

Top-menedjer hanym

Astananyń mádenı-rýhanı hám kommersııalyq quryly­mynda úshtaǵandanyp, elden erek oqshaý kórinetin «Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵy bar. Shetelderde,