«Egemenniń» Oral qalasyndaǵy tilshi qosynyna baspasóz ardageri, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, seksenniń seńgirine shyqqan el aǵasy Qýanyshqalı Ǵusmanov keldi. Amandyq-saýlyq surasqan soń kelgen sharýasyn aıtty. Portfelin ashyp, ishinen kompıýterge basylǵan bir paraq qaǵazdy alyp usyndy.
Munda Bórli aýdanynyń bir top turǵyndary hatty tup-týra gazetimizdiń basshylaryna jazypty. Sol kisilerdiń ózine joldamadyńyzdar ma?» degen saýalymdy eleń qylmaı: «Siz oblystaǵy «Egemenniń» ókili emessiz be? Sondyqtan, hatty ózińizge amanat etip tapsyramyz. Nemese osy hattyń jelisinde materıal ázirleseńiz oǵan da rızamyz» dep aqsaqal tabandap otyryp aldy. Amal joq, aǵa býyn áriptestiń aıtqanymen kelisýge týra keldi. Hattyń mazmuny bylaı.
Elimizdegi jer, sý men eldi mekenderdiń qaı-qaısysynyń da halyq qoıǵan ejelgi ataýlary bar ekeni belgili. Sonyń biri –Shyńǵyrlaý ózeni. Bul ózen Shyńǵyrlaý aýdanynyń shyǵys bóligindegi Melovaıa taýynan bastalyp, teńiz betinen 10-15 metr bıiktikte aǵatyn Jaıyq ózenine quıady. Ári eki aýdannyń aýmaǵy arqyly ótedi. Osy eki arada Bórli aýdanynyń Aqsý, Kentúbek, Pýgachev, Bórli, Býmakól aýyldyq okrýgteri ornalasqan. Osy hatqa qol qoıyp otyrǵan aǵa býyn azamattardyń bári Shyńǵyrlaý ózeniniń boıynda dúnıege kelip, onyń sýyna shomylyp óskender.
Aıtaıyn degenimiz, ejelden Shyńǵyrlaý dep atalǵan ózen búginde Ýtva dep burmalanyp aıtylyp júr. Ári dál osylaı qate jazylyp júr. Shyńǵyrlaý aýdany aýmaǵynda Shyńǵyrlaý ózeni dep o bastaǵy tól ataýy boıynsha durys atalsa, Bórli aýdanyna kelgende Ýtva bolyp ózgerip shyǵa keledi. Sonda bir ózende eki ataý bolǵany ma? Bul tarıhı shyndyq pen qısynǵa múldem sáıkespeıdi. Elimizdiń táýelsizdik alǵanyna bıyl jıyrma bes jyl tolyp otyr. Keńestik kezeńdegi totalıtarlyq rejımde oryn alǵan ústirttikterdi endi ózimiz túzetýimiz qajet emes pe? Bul úshin bizdiń qolymyzdy eshkim qaǵyp otyrǵan joq. Kelimsekterdiń kesirinen ózgergen eldi mekender men jer, sý ataýlarynyń tól maǵynasyn qaıtadan ornyqtyrý – bárimizdiń ortaq paryzymyz.
Bul tujyrymnyń Ýtva dep qate atalyp júrgen Shyńǵyrlaý ózenine de tikeleı qatysy bar. Tipti, sonaý alpysynshy jyldarǵa deıin elimizdiń geografııalyq-ákimshilik kartasynda ózen ataýy Shyńǵyrlaý dep durys jazylǵanyn da kózimiz kórdi. Odan bergi kezeńde nendeı túlen túrtip ketkeni biz úshin belgisiz kúıinde qalyp otyr. Osy másele jóninde jergilikti atqarýshy jáne saılanbaly organdar basshylarynyń atyna birneshe dúrkin hat ta jazǵanbyz. Biraq, budan eshqandaı nátıje bolar emes.
Bizdiń qolymyzda 2010 jylǵy 19 aqpanda jiberilgen sol kezdegi QR UǴA Geografııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, toponımıka tobynyń jetekshisi, Úkimet janyndaǵy onomastıka komıssııasynyń múshesi Slamqul Ábdirahmanovtyń haty da bar. О́ıtkeni, biz sol kezde QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Til komıtetine Shyńǵyrlaý ózeniniń tól ataýyn qaıtarý jóninde hat joldaǵanbyz. Bul sol hatqa baılanysty jazylǵan jaýap edi. Munda atalǵan ınstıtýt shyǵarǵan 32 tomdyq «Qazaqstan Respýblıkasynyń geografııalyq ataýlary katalogynyń» on ekinshi tomynda bul ózenniń Ýtva degen jańsaq ataýy túzetilip, Shyńǵyrlaý dep berilgeni aıtylǵan.
Budan keıingi shyǵyp jatqan kartalar men jer, sý ataýlaryna qatysty basqa da ǵylymı eńbekterde tek halyq bergen tól ataý jazylatyny málimdelgen. Hat ıesi óz jaýabyn bul máseleni jergilikti oryndaýshy oryndar men aýdan turǵyndary qadaǵalap otyrýy qajettigin kórsetken. Amal qansha, Abaı atamyz aıtqandaı, «baıaǵy jartas, bir jartas» degen hal-kúıdi áli de bastan keship kelemiz. Biz Shyńǵyrlaý ózeniniń ejelgi ataýyn qaıtaratyn ýaqyt áldeqashan jetti dep bilemiz.
Mine, bir top tyl jáne eńbek ardagerleri, aýdannyń qurmetti azamattary qol qoıǵan hat osylaı túıindelipti. Bizdiń basqa aıtarymyz joq. «Egemenge» elden kelgende aıtaıyn degenimiz osy másele edi. Osy hat ózińizge amanat, dedi eline júrer sátte Qýanyshqalı Ǵusmanov aqsaqal. Álbette, amanatqa qııanat jasaýǵa bolmaıdy. Sondyqtan, eldikti kóksegen jerdiń atyn eldiń hatyna balaǵan el aǵalarynyń tilegin gazetimizge joldaǵandy jón kórdik.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy,
Bórli aýdany