Ahıko – jasampaz rýhtyń beınesi

Jańashyl baǵytta jumys istep júrgen rejısserler qazaq teatr ónerinde kóp emes. Al azdyń biri dep Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, rejısser Ashat Maemırovtyń esimin nyq senimmen ataýǵa bolady. «Qara shekpen», «Qoshtasqym kelmeıdi» sııaqty qoıylymdary sahnanyń sursha boıaýlarynan jalyǵyp, jany jańa kórkemdik keńistikti ańsaıtynynyń dálelindeı sezilgen edi. Jaqynda osy spektaklderiniń qataryn «Aqtastaǵy Ahıko» pesasy tolyqtyrdy. Bul týraly «Egemen Qazaqstan» gazetinde keńinen tolǵap jazyldy. Eýropa, Reseı úshin tańqalarlyq qubylys bolmasa da, qazaq teatr keńistiginde tuńǵysh ret kózi tiri keıipker ózi týraly  qoıylymǵa kýá boldy. Osylaısha, teatr ónerinde derekti drama janryndaǵy spektakldiń paıda bolýyna Ashat Maemırov tarydaı bolsa da óz úlesin qosty. Al tamuqtyń otyn keshe júrip, adam tózgisiz azaptan aman shyǵyp, Qazaqstandy Otanym dep tanyǵan Ahıko Tesýro týraly jaqynda ǵana Japonııaǵa barǵan saparynda Prezıdent N.Nazarbaev japon depýtattaryna tebirene turyp baıandap bergen edi... – Ashat myrza, Prezıdentimiz jýyrda ja­pon parlamentarııi aldynda M.Áýezov atyn­daǵy akademııalyq drama teatrynda siz sahnalaǵan «Aqtastaǵy Ahıko» pesasy tý­raly aıtyp, bul oqıǵany eki halyq­tyń ara­syndaǵy ja­ra­symdylyq pen syı­las­tyq­tyń úlgisi etti. Ja­pon tutqyny týra­ly qoı­ǵan spektaklińizdi Ja­ponııanyń eń úlken mem­lekettik telearnalary men aqparat qu­ral­dary da súıinshileı jarnamalady. Aı­ty­ńyzshy, qandaı kúıde otyrsyz? – «Aqtastaǵy Ahıko» – shyǵar­ma­shylyq, kórkemdik te­bi­re­nisten týǵan dúnıe bolǵan­dyq­tan ózime ys­tyq ekeni ras. Spektakldiń  jelisi derekti negizderden, tarıhı faktilerden quralǵan. Sondyqtan taǵdyry san márte qylkópirden ótse de, rýhyn joǵaltpaǵan Ahıko Tesýronyń adamı bolmysy – jaqsylyq pen jalǵandyq, jaýyzdyq pen meıirimdilik sekildi uǵymdardyń tereńine boılatady. Ulty japon bolsa da, Qazaqstan to­py­raǵyn erekshe qasterleıtin, uly dalanyń qadir-qa­sıetine jete alatyn Ahıko Tesýronyń ómir jo­ly men qıly taǵdyry meni alabóten tolqytty. Japon men qazaqtyń bolmysy, minezi uqsas, ómir súrý fılosofııasynda da, dúnıetanymynda da bir jaqyndyq bary seziledi. Qazaq jerin meken etip, bar taǵdyryn baılanystyrǵan japon azamatynyń ómirin osy uqsastyqpen qabystyra beınelegimiz keldi. Baıqasaq, otyzynshy jyldary Alash arystary da Japonııa sııaqty ulttyq memleket qurýdy murat tutty, biraq qaqpanyna túsirgen qyzyl ımperııanyń otarshylary olarǵa «japon tyńshysy» degen aıyp taqty. Kerisinshe, qorlyq kórse de, saý adamnyń sanasyna syımaıtyn zulymdyqtyń túr-túrimen betpe-bet kelse de, japon tutqynynyń qazaq halqyna baýyr basyp ketýin, baıtaq dalanyń meıirimine molynan qanyp, sýsyndap óskenin kórsetýge tyrystyq. Sahnanyń kórkem shyndyǵymen kómkerilip ómir­ge kelgen týyndynyń Japonııa jerine ja­saǵan sapary kezinde Elbasynyń aýzymen úlken minberde aıtylǵany men úshin kútpegen oqıǵa boldy. Tosyn jaǵdaıǵa qýandym. Alǵash «Aqtastaǵy Ahıko» spektakli sahnaǵa shyqqan kúnderi Japonııanyń aldyńǵy qatarly telearnalary, al kelesi kúni basqa da aqparat quraldary habarlar taratqan edi. Kóp ýaqyt ótpeı jatyp Prezıdentimiz Tokıo tórinde turyp, Japonııa Parlamenti depýtattarynyń aldynda sóılegen sózinde kóptegen japondyqtardyń taǵdyry Qazaqstanmen birge órilgenin eske salyp, lagerden bosatylǵan soń Qazaqstanda qalǵan Ahıko Tesýronyń tarıhyn baıandady. Jerles­teriniń tarıhynan habardar bolǵan japon úkimeti ony tarıhı Otanyna shaqyryp, «ulttyq batyr» retinde tanyp, azamattyq berip, úı-jaımen qamtamasyz etip, qurmet kórsetse de, Ahıko báribir Qazaqstanǵa qaıta oralyp, áli kúnge otbasymen Qazaq elinde baıandy ǵumyr keship jatqanyn aıtty. Urpaqqa adamgershilik pen izgilikti ǵana amanattap ketken asyl sózdiń qazynasy Abaıdyń ustanymǵa aınaldyrǵysy kelgen «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» qaǵıdasyn qazaǵynyń qapysyz oryndaǵany, al Ahıkonyń júregine sińirip ómir súrgeniniń uly mysaly osy emes pe? Ult pen ulysty esh jatsynbaı baýyryna basa alatyn keńpeıil qazaq halqynyń jeruıyq mekeninen japon azamattary da baqyt tapty. Ahıko sekildi zulmat ajdahasynyń aýzynan aman qalyp, qazaq jerinde baqytyn tapqan barlyq azamattar úshin Qazaqstan bıik rýhtyń, jasampazdyqtyń altyn besigi. – Qoıylym barysynda Ahıkomen birge otyzynshy jyldardyń aıaǵynda qýǵynǵa ushyraǵan Alash arystarynyń da kórkem beınesine kýá boldyq. Bul keıipkerler drama jazylǵan kezde arqaý boldy ma? – Ulttyq ıdeıa úshin basyn báıgege tigip, Alashtyń muńyn muńdap, joǵyn joqtaǵan úrkerdeı arystar toby túgelge derlik jalǵan jalamen «halyq jaýy» atalyp, stalındik ákimshil-ámirshil júıeniń qurbandary bolsa, olardyń jarlary, ul-qyzdary da ozbyr qoǵamnan jazyqsyz japa shekti. Olardyń arasynda «Karlagtyń» temir qapasynda otyr­ǵan qaıratkerlerimiz boldy. Qıyndyqqa jasy­ma­ǵan, adamı rýh myqtylyǵyn joǵaltpaǵan aıaý­ly arystardyń ómiri bozbala Ahıkonyń kóz aldynda ótedi. Aqıyq aqyn Sákenniń ákesi Seı­folla Ospanov, Janaıdar Sádýaqasovtyń ákesi Sádýaqas Jalmaqanov paıǵambar jasynan asqan shaqtarynda shyn máninde «Karlagtyń» te­mir toryna qamalyp, «halyq jaýynyń» ákeleri bol­ǵandyǵy úshin jazyqsyz atylyp ketken ary­star. Al Alash aqyny retinde kórinetin Ahmet – ulttyq múdde men eldik maqsatty tý et­ken, otandyq mádenıetimizdiń ilgerileýine ba­ryn­sha atsalysqan, stalındik totalıtarlyq re­jı­mn­iń qýdalaýyna ushyraǵan A.Baıtursynuly, M.Jumabaev, J.Aımaýytov, Sh.Qudaıberdiuly, S.Seıfýllın, B.Maılın, I.Jansúgirov syndy qazaq zııalylarynyń prototıpi. Atalmysh qoıylymda kóptegen kórkemdik sahnalyq quraldar arqyly aqtańdaq jyldardyń aqıqatyn aıtýǵa, kórermender júregine jol taba bilýge tyrystyq. – Premera kezinde keıbir kórermenniń qan qysymy kóterilip, «Jedel járdem» shaqyrylypty. Spektakl qýatynyń kúshti bolǵany ǵoı?.. – Karlagtyń sumdyǵy, zulmat zamannyń shyndyǵy sanasyna, júregine áser etken bolar, sońǵy eki premerada da sondaı jaǵdaı oryn aldy. 15-16 jastaǵy bozbalanyń alǵash ret adam tózgisiz azappen betpe-bet kelip, onymen kúresýi, azapty keship júrip ony jeńip shyǵýy kez kelgen adamnyń júregin shymyrlatyp, janaryna jas úıirip, kóńilin tolqytady. Aıtýly akterimiz D.Aqmolda sahna tórinde shynaıylyqpen Ahıkonyń muń-zaryn jetkizgen kezde, buǵyp jatqan eń qýatty seziminiń ózi bulqynyp, lyqsyp shyqqan bolar. – Spektaklden baıqaǵanymyz, M.Áýezov tea­trynyń akterleri de sahnada japon ulty­nyń dástúrine saı bııazy qozǵalyp, sóıleý má­ne­rin, júrip-turýyn, tipti, únine deıin meń­ge­rýge tyrysqandary baıqaldy. Ásirese, aktrı­sa Zarına Kármenova naqtyraq keıiptedi. Spek­takl­ge japondar keńesshilik jasaǵan-aý, shama­sy... – Spektakldiń ázirligi bastalmaı turyp Ja­ponııanyń Qazaqstandaǵy elshiliginde 3-hatshy bolyp qyzmet isteıtin, qazaq tiline sýdaı Marıko Sýnokake hanym japon etıketine qa­ty­sty bilýge tıis dúnıeniń bárin túsindirip, aıtyp oty­rdy. Pesaǵa qajet japon ánderi men mýzy­ka­ny suryptaýǵa kómektesti. Áıeldiń minezi qan­daı, er adamnyń minezi qandaı bolýy kerek, osy­ǵan­ deıin táptishtep, egjeı-tegjeıli túsindirip ber­di. О́zi Japonııada oqyp júrgende jekpe-jek óner­imen aınalysqan eken. Sol sebepti qylyshty qa­laı kezenýden kımononyń beldiginiń qalaı taǵy­latynyna deıin ózi kelip kórsetti. Munyń bar­lyǵy teatr artısterine úlken baǵdar boldy. Osy janashyrlyǵy men kómegi úshin Marıkoǵa úlken alǵysymdy aıtqym keledi. – «Aqtastaǵy Ahıko» pesasynyń avtory Mádına Omarovanyń shyǵarmashylyǵymen burynnan tanyssyz ba? Búginde 15-ke jýyq pesa jazǵan Mádınanyń dramatýrgııalyq qarymyn qalaı baǵalaısyz? –Mádına – az sózben-aq keıipkerdiń oıyn jetkizetin ózine tán sýretkerlik stıli bar jazýshy retinde maǵan burynnan tanys edi. Ásirese, keıipkerdiń ishki psıhologııalyq ıirimderin, ishki qaqtyǵysyn jaqsy jetkizedi. Keıipkerdiń boıynan mıstıka kóre alatyny, metofızıkalyq tásilderge boı uryp júrgeni ańǵarylatyn. Osyny óziniń dramatýrgııalyq jumystarynda da qoldana bastady. Rejısser Alma Kákisheva «Jolaýshy», «Jalt etken bir sáýle» degen qos birdeı dúnıesin Batys Qazaqstan oblystyq drama teatrynda sahnalady, al Ákemteatr sekildi ónerdiń úlken qarashańyraǵynda tyrnaqaldy týyn­dysynyń qoıylýy – zor jetistik. Re­jı­s­ser retinde Mádınamen shyǵarmashylyq tú­sinistikpen, senimmen jumys isteı aldyq dep oılaımyn. Kelispegen sátterimiz de kóp boldy. Biraq, birimiz rejısser, birimiz dramatýrg re­tin­­de, ekeýmiz de qym-qıǵash qaınaǵan jumys ishin­de shyǵarmashylyq bir bıikti baǵyndyrǵan sııaq­tymyz. Aldaǵy ýaqytta da Mádınadan úlken úmit kútemin. – Ashat, ónerdi qadirleıtin Prezıdentimiz rýhy bıik Ahıko týraly úlken minberden aıtyp jatyr. Elbasymyzdy teatrǵa arnaıy shaqyryp, kórsetý oıyńyzda joq pa? – 24 qarasha kúni M.Áýezov atyndaǵy drama teatrynyń Qaraǵandy óńirine gastroldik sapary bastalady. Aqtasta turatyn Ahıko Tesýronyń jasy búginde 86-da. Almatyǵa arnaıy shaqyryp, ózi týraly spektakldi kór­setkimiz kelip-aq edi, bi­raq jasy kelip qalǵan adam úshin ondaı sapar ońaı emes. Al endi Ahıko ata­­myzdy Qaraǵandy teatryna sha­qyryp, kór­setý oıymyzda bar degen habardy teatr bas­shylyǵy jetkizip otyr. «Aqtastaǵy Ahıko» spek­takliniń 1 jeltoqsan – Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti kúni qarsańynda Astanada qoıylatyny belgili bolyp otyr. Sebebi, osy kúnderi M.Áýezov teatry Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnaǵan jumysyn  elorda kórermenine usynbaq. Astana halqynyń aldynda shyǵarmashylyq esep berý saparyndaǵy qoıylymǵa Ahıko Tesýro mindetti túrde kelip qatysady dep úmittenemiz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan»