Otandyq bıznesti qalaı ońaltamyz?

«Uly Dala eli» forýmynda osy másele keńinen sóz boldy

Keshe Astana qalasynda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń bastamasymen «Uly Dala eli» otandyq taýar óndirýshilerdiń ekinshi forýmy ótti. Shara aıasynda «Qazaqstannyń úzdik taýary» kórme-baıqaýy da uıymdastyrylýda. Burnaǵy kúni bastalǵan shara búgin de jalǵasatyn bolady. Onda óńirlik kórme-baıqaýlarda jeńip shyqqan 145 otandyq kompanııanyń ónimderi kópshilik nazaryna usynylǵan. Aldymen elimizdiń jeti júzge jýyq kásipkeri jáne sala mamandary qatysqan shara jaıynda áńgimelesek.

«NADLoC» qyzmeti «Atamekenge» qajet

Bıyl ekinshi márte uıymdas­tyrylǵan otandyq bıznes ókilderiniń basqosýynda Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baıandama jasady. Ol sózinde «NADLoC» jergilikti qamtýdy damytý ulttyq agenttigi» AQ-tyń keıingi toǵyz aıdyń málimetterin jetkizdi. «Ulttyq agenttik derekterine súıensek, sońǵy úsh toqsanda naryqta jergilikti úles 58,3 paıyzdy quraǵan. Jalpy, naryqta satylǵan taýarlar, qyzmet kórsetý túrleriniń úlesi 1 trln 596 mlrd teńge boldy. Biraq muny ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrsaq, qazaq­standyq taýardyń úlesi 7,7 paıyzǵa tómendegeni baıqalady. Onyń basty sebebi – teńge baǵamynyń ózgerýi, ımport­tyq shıkizat kóleminiń shamamen 35 paıyzǵa ósýi. Alaıda, Úkimet ta­rapynan otandyq taýar óndirýshilerge qoldaý kórsetilip jatyr. Naq­tyraq aıtsaq, ol ındýstrııalan­dyrý saıasaty, normatıvtik-quqyqtyq bazanyń jetildirilýi jáne uzaq merzimdi tapsyrys­tar», dedi mınıstr. «Uly Dala eli» forýmynda ult­tyq kásipkerler palatasynyń bas­qarma tóraǵasy Abylaı Myr­zahmetov keler jyldan bastap «NADLoC» ulttyq agenttiginiń qyz­meti resmı monıtorıng júr­gizip, bızneske qoljetimdiliktiń biryńǵaı bazasyn jasaý úshin «Atamekenge» tapsyrylatynyn aıtty. «Biz eksport jumysynyń bizge berilgenin qalaımyz. Inves­tısııalar «Kaznex Invest» qara­maǵynda qalady. Joǵaryda atal­ǵan qyzmetti alǵashqy toqsanda qabyl­dap alý josparymyzda bar», dedi ulttyq palata tóraǵasy. Ol ká­sipkerler palatasynyń Qytaı men Reseıge naqty jol karta­lary bar eksportty damytý tu­jyrymdamasyn ústimizdegi jyl­dyń jeltoqsanynda ázirleýge daıyn ekenin de áńgimeledi.

О́z ónimderimizdiń úlesin kóterý qajet

Forýmda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nur­jan Áltaev baıandama jasap, sheteldik jer qoınaýyn paıdalanýshylar otandyq ónimdi tutyn­ǵysy kelmeıtindigin aıtty. «In­vestısııalar jáne damý mınıs­trligi «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodekske ózgerister engizýdi josparlap otyr. Osy kodekstiń aıasynda jer qoı­naýyn paıdalanýshylardyń taýardy satyp alýdy retteý máse­lesi talqylanýda. Meniń oıym­­sha, olardyń orynsyz satyp alý­larynyń sońy ókinishpen aıaqtalýy múmkin. Sheteldikter otandyq ónimdi tutynbaı, óz elderiniń taýa­ryn paıdalanýǵa qushtar. Qazaq­standyq taýarlardy áreń satyp alady», dedi ol. Nurjan Áltaev máseleni sheshýdiń joly re­tinde «Jer qoınaýy jáne jer qoı­naýyn paıdalaný týraly» kodeks­ke óz­gerister engizý qajettigin atap ótti. Basqarma tóraǵasynyń orynbasary memlekettik organdardan naryq­taǵy otandyq taýardyń úlesin kóterý úshin tıisti shara­lar qolǵa alýdy talap etti. «Biz Inves­tısııalarlar jáne damý, Qar­jy mınıstrlikterinen memle­kettik satyp alýlarǵa aýdıt júrgizýdi suradyq. Sondaı-aq, atalmysh organdar otandyq ónimniń úlesin arttyrý maqsatynda naqty túsindirý jumystaryn jetildirýi qajet. Sebebi, kásipkerler otandyq taýar­dyń paıyzdyq úlesi joǵary dep aqparat beredi. Al teksergen kezde aqparat shyndyqqa janaspaıdy», dep túıindedi sózin N. Áltaev. Jıynda otandyq ónimderdi ótkizý, onyń satý alańyna shyǵa­rylýy basty áńgime arqaýyna aınaldy. «Satyp alý. Taýar ótkizý. Saýda. Eksport» paneldik sessııa­synda jergilikti úlesti arttyrý taqyryby keń talqylandy. El táýelsizdigin alǵaly ekonomıkanyń túrli salasynda otandyq taýar shy­ǵarýdyń úrdisi qalyptasyp, jolǵa qoıylǵany ras. Alaıda, otan­dyq óndirýshiler taýardy satý alańyna shyǵarǵan kezde tú­rli qıyndyqtarǵa tap bolyp ja­­tady. Kásipkerlerdiń syrtqy naryqqa shyǵýyna ne kedergi? Bız­neske qandaı qoldaý qajet? Qazaqstannyń barlyq ulttyq kom­panııalarynyń basshylary, bız­nes-qaýymdastyq ókilderi jáne kásip­kerler qatysqan pikirtalasta osy jáne ózge de máseleler talqy­landy.

Úzdik taýar óndirýshiler osynda

Endi kórme-baıqaýǵa oralsaq, «Qazaqstannyń úzdik taýary» sharasyna 150-deı kompanııa atsalysyp jatqanyn aıttyq. Olardyń qatarynda elimizdiń túkpir-túk­pirinen úzdik dep tanylǵan taýar óndirýshiler bar. Máselen, elektr quraldaryn óndiretin «Kelet» AQ, sport kıimderin tigetin «Zibro» sehy, aıaq kıim tigetin aqmolalyq «Samhat» fabrıkasy, Ońtústik Qazaqstan oblysynan kelgen «Nazar tekstıl» kilem toqý fab­rıkasy, «Batsý» kirpish zaýyty, rezına ónimderimen aınalysatyn «KazTES» ortalyǵy, ınjenerlik qyzmetter kórsetetin jáne taýarlar shyǵaratyn «Jahan-Atyraý» kompanııasy, «Lepsi» bal ónimderi, avtohımııa suıyqtyqtaryn shy­ǵaratyn aqtóbelik «Mixelite» zaýyty, júgeri ónimderin daıyndaıtyn «Raýmena» kompanııasy, ózge de túrli sala kásipkerleri «Kórme» zalynda. Aıtpaqshy, Qazaq­stan­da qurastyrylǵan «KIA» elek­tromobıli de kópshilik nazaryna usynylǵan. «Mundaı jıynnyń, kórmeniń áriptesterimizge paıdasy zor dep bilemin. Kókeıde júrgen kóp saýalǵa jaýap alýdamyz. Ásirese, zattarymyzdy ózge memleketterge eksporttaýda kezdesetin ke­der­gilerdiń aldyn alýdy úırený ús­tindemiz. Kásipkerlerge jasalatyn osyndaı qamqorlyq arta tússe, memleket qazynasyna túsetin qarajat ta eselenetin edi. Taǵy aıta keterim, qazaq­standyqtar sheteldik brendterge qyzyǵa bermeı, óz ónimderimizge suranysty kóbeıtýge kúsh salsa deımin. Kez kelgen damyǵan memleketter óz ónimderin jarnamalap, óz taýarlaryn ótkizip qana ilgeri qadam basqan. Biz de sol izben júretin bolsaq, jańylyspaımyz dep oılaımyn», deıdi «Jahan ınjenırıng» JShS dırektory Medet Qasymbekov. Aıta ketý kerek, «Qazaqstannyń úzdik taýary» kórme-baıqaýy mynadaı úsh atalym boıynsha ótkizilmek: «О́ndiristik maqsattaǵy úzdik taýarlar», «Halyq tutynatyn úzdik taýarlar», «Úzdik azyq-túlik taýarlary». Júldegerler ár atalym boıynsha birinshi, ekinshi jáne úshinshi dárejeli dıplomdarmen, tanym belgisimen marapattalatyn bolady. Jeńiske jetken kompanııalar tórt jyl boıy baıqaý belgisin jarnamalyq maqsatta qoldana alady.

Bul brendtiń orny bólek

«Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy, sonymen qatar, «Uly Dala eli» brendin paıdalaný quqy­ǵyn tabys etýge arnalǵan baıqaý jarııalaǵan. «Bul – tek qana otandyq taýar óndirýshilerge arnalǵan brend. Munyń artyqshylyǵy sol, brendti ıelengen kompanııaǵa taýarlaryn álem boıynsha ótkizýge járdemdesetin bolamyz. Bıyl tuńǵysh ret uıymdastyrylǵan baıqaýǵa qatysý úshin júz shaqty kásipker ótinim tastady. Olardyń qujattaryn jáne jumystaryn qaraý ústindemiz. Nátıjesi jeltoq­sannyń basynda belgili bolady», deıdi ulttyq palatanyń departament basshysy Jeńis Dýlatov. Mamandardyń aıtýynsha, sapaly ónimder men qyzmet túrlerin biryńǵaı qazaqstandyq brend aıasynda eksporttaý halyqaralyq arenada elimizdiń ımıdji men tany­maldylyǵyn arttyrýǵa kómek­tesedi. Al «Uly Dala eli» brendin ıelengen kásiporyn ónimderi men qyzmet túrleri arqyly ony qalyń kópshilikke abyroımen jetkizip, keıin estafetany belsendi kom­panııaǵa tabys etetin bolady. Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»