Q.Toqaev: Bıznestiń damýyna tıimdi orta qalyptastyrý – basty mindetimiz

Jýyrda joǵarǵy palatada ótken Parlamenttik tyńdaý "Bıznestiń quqyqtary men múddelerin qorǵaýdy zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etý jáne «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy men memlekettiń osy saladaǵy is-qımyly" tóńireginde órbidi. Jıyn barysynda sharaǵa ar­naıy qatysqan Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev sóz sóı­lep, Memleket basshysynyń Qazaq­stan halqyna Joldaýynda bız­nes-ortanyń ahýalyn túbe­geı­li jaqsartý jáne onyń aıa­syn keńeıtý Qazaqstannyń Úshin­shi jańǵyrýynyń negizgi basym­dyq­tarynyń biri bolyp belgilengenin atap kórsetti. «Memleket pen kásipkerlerdiń múddelerin qatar eskere otyryp, bıznestiń damýyna tıimdi ári qolaıly orta qalyptastyrý – bizdiń basty mindetimiz bolyp tabylady», dedi Senat Tóraǵasy. Q.Toqaev aıtyp ótkendeı, damyǵan elderde memleket kásipkerlikke, tehnologııalardy usyný, tıisti eko­n­omıkalyq aqparat berý jáne ınnovasııalyq qyzmet túrlerin ynta­landyrý arqyly ǵana qol­daý kórsetedi. Bizdiń elde ón­diris pen joǵary tehnologııaly bız­nesti damytýǵa erekshe nazar aýdarylýǵa tıis. Memlekettik qol­daý dál osyndaı kásipkerlikke baǵyt­talýy kerek, sonyń ishinde olar­dy kvazımemlekettik sek­tor tarapynan tapsyryspen qamta­masyz etýdiń mańyzy asa zor. Q.Toqaev óz sózinde Úkimettiń Salyq kodeksin jeńildetip, kásip­kerlerge yńǵaıly ári qo­laıly etý qajet ekendigin aıtty. «Senat óz tarapynan bul jumysty zań­namalyq turǵyda qamtamasyz etýge daıyn», dedi ol. Sony­men qatar, palata Tóraǵasy zań­da qarastyrylǵan erekshe jaǵ­daı­larda ǵana múlikten kúshtep aıyrý kózdeletinin, sondyqtan, jeke menshikke qol suqpaýshylyq týraly Konstıtýsııa erejesin qatań saqtaý kerektigin qadap aıtty. «Eger quqyq buzýshy­lyq, sonyń ishinde qylmystyq is kásipkerlik qyzmetke qatysty bolmasa, onda jeke menshikke qol su­ǵyl­maýy tıis. Qylmysker ja­sa­­ǵan naqty qylmysy úshin ǵana jaýap berýi kerek. Onyń ıe­li­gindegi menshik, atap aıt­qan­­da, bıznesi men múlki bóten adam­­­dar­dyń arasynda bóliske salyn­­baǵany jón. Biz quqyqtyq mem­lekette ómir súrip jatyrmyz. Sondyqtan, bul máselede eshqandaı ekiushtylyqqa jol berilmeýge tıis», dedi Q.Toqaev. Senat Tóraǵasy Prezıdent Jol­daýyn iske asyrý aıasynda par­lamentshiler aldyna ekonomıka sala­syndaǵy qylmystarǵa qatys­ty qoldanylatyn jazalardy jeńil­detý, kásipkerlik ortadaǵy quqyq buzýshylyqtarǵa qatysty sank­sııa­lardy alyp tastaý boıyn­sha zań shyǵarý jumystaryn jal­ǵas­tyrý máselesin qoıdy. Bul kóp jaǵ­daılarda tym jalpylama túsin­di­rilip, kásipkerlerdiń qyz­metine zııan keltirip otyrǵan Qyl­mys­tyq kodekstiń jalǵan kásip­ker­lik týraly babyna da jańa kóz­qaraspen qaraýǵa qatysty. Q.Toqaev óz sózinde qoǵamda kásip­­­kerlikti nasıhattaý máse­le­sine erekshe nazar aýdardy. Ol aı­­typ ótkendeı, kásipkerlik negiz­derin oqytýdy stýdenttik shaqtan, tipti, mektep qabyrǵasynan bastap qalyptastyrý kerek. «Bıznes júr­gizýge qatysty tıisti bilim berý baǵ­darlamalary qajet. Jastardyń kásipkerlikpen aına­lysýyna tos­qaýyl bolatyn jaǵ­daı­­lardyń jo­lyn túbegeıli kesip, bıznespen aınalysý tartymdy, bedeldi ári qol­jetimdi bolýy úshin eń jaqsy ahýal týǵyzýymyz kerek», dedi ol. Sonymen qatar, Senat Tór­aǵa­sy shetel ınvestorlarymen qatar, otandyq kásipkerlerge qyzmet kórsetý maqsatyndaǵy «bir tere­ze» júıesin qurý isiniń uzaqqa sozy­lyp ketkenin de synǵa aldy. «Bir terezeniń» ornyna qosymsha «terezeler» paıda bolýda, sondaı-aq mınıstrlikter arasynda áýre-sarsańǵa túsý bar. Shetel ınves­torlaryna erekshe nazar aýdaryp, olarǵa qyzyǵýshylyq tanytý jaǵy mardymsyz», dedi Tóraǵa. «Atameken» Ulttyq kásip­ker­­ler palatasy memleket pen kásip­ker­ler qaýymynyń arasynda ózin­dik kópir mindetin atqaryp júr­geni málim. Parlamenttik tyń­daý barysynda «Atameken» UKP bas­qarma tóraǵasy Abylaı Myr­zah­metov kásipkerlik sala­daǵy birqatar problemalardy sheshýge yqpal etetin basty-bas­ty baǵyttardy tilge tıek etti. Bul oraıdaǵy birinshi baǵyt – salyq­tyq ákimshilendirýdi jetil­dirip, salyq jeńildikterin ońtaılan­dyrý bolyp tabylady. «Búginde bul salalarǵa obek­tıvti taldaý jasaý kerek. Salyq sharalary ınvestısııa tartýǵa, óndiris sektoryn damytýǵa, otan­dyq ekonomıka men bıznestiń basym sektorlaryn damytýǵa jumys isteýi tıis. Ekinshi baǵyt – eko­nomıkadaǵy memlekettiń úle­sin tómendetý. 2015 jyldyń sońyn­da memlekettik jáne kvazı­mem­­lekettik kásiporyndar túrli sharýa­shylyq jumystarmen shuǵyl­danatyn salalardan eki esege deıin qysqartylǵan-dy. Biz bul ju­mys­ty odan ári jal­ǵastyrý kerek dep sanaımyz», dedi A.Myrzahmetov. Kásipkerlik sala men bızneske memlekettik qoldaýdy kúsheıtýdiń de mańyzy zor. A.Myrzahmetov, bul oraıda, Úkimet bıznes úshin ózindik ortaq «tereze» ashyp, jer, jer qoınaýy, ınfraqurylym jáne quqyqtyq aqparattandyrý boıynsha elektrondy derekter bazasyn qurý kerek dep sanaıdy. Bas prokýrordyń orynbasary Marat Ahmetjanov qadaǵalaý organdary men bıznes-orta­nyń ózara qatynasyndaǵy keıbir problemalar týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, Qylmystyq kodekstiń jalǵan kásipkerlik týra­ly babyna ózgeris engizý qajet. Qylmystardy jasyrý týra­­­ly shaǵymdardy tirkeý týraly bap­ta ekonomıka salasynyń erek­she­­likteri nazarǵa alynbaǵan dep sanaıdy M.Ahmetjanov. «Bul norma jalpy qylmystyq pro­sesterde jasyrylǵan qylmys­tardyń sanyn azaıtýǵa yqpal etken bolsa, ekonomıkalyq qyl­mys­tarǵa kelgende, biz bıznesti qyl­mys­tandyryp jiberdik. Qyl­mys­ty jasyrý týraly árbir habar men málimdeme qylmysty tirkeýge sebep bolyp, artynsha esep­shot­­tardy toqtatý, tintý syndy keshen­di jedel tergeý sharalary júrgiziletin boldy. Oǵan qosa, bul adamdardyń bedeline de nuq­san keltiredi, eshkim qylmystyq ter­geýge ilingen bıznesmenmen jumys istegisi kelmeıdi», dedi Bas pro­kýrordyń orynbasary. Kásipkerlerdiń quqyn qorǵaý úshin memleket tarapynan qan­daı qadamdar jasalyp jatqany týraly Ulttyq ekonomıka mı­nıstri Tımýr Súleımenov baıan­dady. Onyń aıtýynsha, 2016 jyly quqyq buzýshylyqtarǵa jol bergen memlekettik organ basshylaryna qatysty ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly 46 hattama jasalyp, aıyppuldar salynǵan, 41 qyzmettik tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Parlamenttik tyńdaý bary­synda Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov, «Shetel ınvestor­larynyń qazaqstandyq keńesi» qaýym­dastyǵynyń basqarma tór­aǵasy Ýlf Vokýrka, Qaraǵan­dy obl­ysy ákiminiń orynbasary Mar­ǵulan Káribekov, Alageum Electric baqylaý keńesiniń tóraǵa­sy Saıdýlla Qojabaev jáne bas­qa­lary sóz sóılep, Senat depýtat­tarynyń saýaldaryna jaýap berdi. Osy jıynda Senat depýtaty Darıǵa Nazarbaeva memleket-jeke menshik áriptestigi aıasyndaǵy jobalardy saraptaý men kelisim rásimderiniń kúrdeliligine Ult­tyq ekonomıka mınıstriniń naza­ryn aýdardy. Sonymen qatar, sena­tor aýyl sharýashylyǵy ónim­derine jáne dárilerge saýda ústem­aqylaryn qosýǵa qatysty qatań retteý tetikterin engizýdi usyndy. Darıǵa Nazarbaevanyń pikirinshe, eksportty damytýdy jáne bıznesti qoldaýdy Ulttyq kásipkerler palatasy da tıisti deńgeıde júzege asyra alady. «Búgin­gi tańda Prezı­denttiń syrt­qy saıasattaǵy jumys­tary­nyń jáne elimiz úshin strate­gııa­lyq ekonomıkalyq mańyzy bar mem­lekettermen arada jasasqan kelisimderiniń arqasynda biz úshin barlyq esik ashyq deýge bola­dy. Olaı bolsa, Ulttyq kásip­ker­ler palatasy eksporttyq marshrýt­tardy odan ári damytýmen jáne bız­­nesti qoldaýmen nege ózi aına­lys­pasqa», dedi D.Nazarbaeva. «Shetel ınvestorlarynyń qazaq­standyq keńesi» qaýym­das­tyǵynyń basqarma tóraǵasy Ýlf Vokýrkanyń aıtýynsha, Elbasynyń «Qazaqstannyń Úshin­shi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» Joldaýy elimizde jumys isteıtin shetel ın­ves­tor­lary­na ǵana emes, sonymen qatar, otan­dyq kásipkerlerdiń jumysyna da erekshe serpin beredi. Sebebi, alǵa qoıylǵan árbir mindet – jańa ınvestısııalyq múm­kindikter týǵy­zady, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, tyń tabys kózderin qalyp­tastyrýǵa, sol arqyly el qazynasyn nyǵaıtýǵa jol ashady. Eýrazııalyq ıntegrasııalyq zertteýler jáne kommýnıkasııalar orta­lyǵynyń atqarýshy dırek­tory, Reseı qoǵammen baılanys qaýymdastyǵynyń prezıdenti Stanıslav Naýmov Qazaqstanda bıznes-ortany jetildirý baǵy­tynda atqarylyp jatqan jumys­tarǵa oń baǵasyn berdi. «Men birneshe jyldan beri Qazaqstan bıznes qoǵamdastyǵymen, atap aıtqanda, «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasymen tyǵyz jumys istep kelemin. 2015 jyly «Atamekenniń» bastamasymen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­tyń Iskerlik keńesi qurylyp, bul keńes Odaqqa múshe elderdegi bız­nestiń problemalaryn talqy­laıtyn jáne sheshetin alańǵa aına­ldy. Bıznespen jumys isteý­diń qazaqstandyq tájirıbesi, «Atameken» syndy zańnamalyq turǵyda ókiletti, bıznesmenderdiń múddesi shoǵyrlanǵan organnyń bolýy qazirgideı qubylmaly naryq­ta úlken artyqshylyq bo­lyp tabylady», dedi S.Naýmov. Qazaq­standaǵy bız­nes­tiń quqyqtary men múdde­lerin zań­namalyq turǵyda qam­ta­masyz etýge baǵyttalǵan otyrysta ortaǵa salynǵan barlyq usynystar men eskertpelerdi tıisti organdar nazarǵa alatyn boldy. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»