Esepti jylda óńir ekonomıkasy damýyn tómendetken joq. О́ndiristiń fızıkalyq kólem ındeksi 100,3 paıyzdy qurap, 600,1 mıllıard teńgeniń ónimi óndirildi. Onyń ishinde óńdeý ónerkásibiniń ónimi 8,4 paıyzǵa artty. Byltyrdan bastap Qostanaı oblysynda shıkizat keıin sheginip, óńdeý ónerkásibiniń qadamy alǵa basty.
О́ńirdegi mashına qurastyrý men aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý salasyndaǵy ilkimdi isterdiń bási basym bolyp otyr. Mysaly, 2016 jyly mashına jasaý salasynda qazaqstandyq mazmun 4,2 paıyzǵa artty. О́tken jyly júk mashınalaryn jasaý 44,1 paıyzǵa ósip, 206 mashına sapqa qoıyldy. Sonymen qatar, astyq jınaıtyn 320 kombaın jasaldy, bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 100 birlikke artyq, ıaǵnı ony óndirý 39 paıyzǵa artqan.
Jalpy, Qostanaıdyń mashına jasaýshylary sońǵy jyldary jeńil mashınalardyń 50 modelin jasaýdy ıgerdi, sonyń ishinde SsangYong, Peugeot, IVEGO,Toyoto, Hyndai, JAC cekildi álemdik moıyndalǵan brendiler bar. «SaryarqaAvtoProm» zaýyty shyǵarǵan 12 elektromobıl esepti jyldyń jańalyǵy bolyp otyr.
«Baıan sulý» kondıter fabrıkasy ótken jyly «Altyn sapa» baıqaýynda «Halyq tutynatyn úzdik taýar» atalymy boıynsha laýreat atandy. Oblys boıynsha kondıterlik buıymdar 1,6 ese, et 37,2 paıyzǵa, shujyq ónimderi 11,8, sút pen qaımaq 33,3, sary maı 8,1, un 17,9 paıyzǵa artty.
2010 jyly óńir ónerkásibinde óńdeý kásiporyndarynyń úlesi 29 paıyz bolsa, byltyr ol 52,7 paıyzǵa jetti. Oblys ekonomıkasyna ınvestısııa tartý óndiristiń ósý kepiline aınalyp otyr. Osy jyldar ishinde oblys ekonomıkasyna 125 mıllıard teńge ınvestısııa tartylyp, 84 joba júzege asyryldy, sonyń arqasynda 5000 jumys orny ashyldy. Tek byltyr ǵana 107,8 mıllıard teńgeniń ónimi óndirilgen.
Ekinshi besjyldyqta Kásipkerlikti qoldaý kartasyna engizilgen 333,4 mıllıard teńge ınvestısııalyq qarjy salynǵan 19 joba júzege asyrylýǵa tıis edi. Sodan quny 8,9 mıllıard teńge bolatyn 7 nysan paıdalanýǵa berilip, 223 adam jumys ornyn tapty. Osy jyly taǵy da 16 mıllıard teńge jumsalatyn 3 kásiporyn iske qosylmaq, onda 306 jumys orny usynylady.
Oblys óńirinde ósimdik maıyn syǵatyn iri eki maı zaýyty da «Eurasian Foods Corporation» jáne «KazirAgro» kompanııalary ınvestısııalaıtyn 34 mıllıard teńgege salynatyn bolady.
О́tken jyly qostanaılyq dıqandar 5,6 mıllıon tonna astyq jınady, gektar aınalymy 13,3 sentnerden keldi. 215 myń tonna maıly daqyl jınaldy. Qoımaǵa 186 myń tonna kartop, 71 myń tonna kókónis salyndy. Mal azyǵy da jetkilikti daıyndaldy.
О́tken jyly 22 mıllıard teńgege 1145 birlik aýylsharýashylyq tehnıkalary alyndy. Oblystan 1,4 mıllıon tonna astyq, 860 myń tonna un eksporttaldy. Bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 1,5 ese kóp. Respýblıkadan syrtqa shyǵarylǵan astyqtyń 25, unnyń 30 paıyzy Qostanaı jerinde óndirilgen.
Mal sharýashylyǵynda sút pen jumyrtqa óndirý kólemi artty. Sonyń arqasynda et 2 myń tonna, sút 3,5 myń tonna, jumyrtqa 15 mln dana kóp óndirilgen. Oblysta «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq», «Yrys» baǵdarlamalarynyń barlyǵy da asyra oryndalǵan.
Joldyń ekonomıka úshin de, áleýmettik sala úshin de paıdasy aıtpasa da túsinikti. Esepti jyly bul maqsatqa bıýdjetten 16 mıllıard teńge qarjy bólindi. Ekaterınbýrg –Almaty respýblıkalyq jolyndaǵy Tobyl ózeniniń ústinen ótetin kópirge jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Byltyr negizinen aýdandyq mańyzy bar joldarǵa kóńil bólindi.
Densaýlyq saqtaý salasynda jyl boıynda atqarylǵan ıgi isterge ólim-jitimniń azaıǵany kepil bola alady. Náresteler ólimi 15,9, týberkýlezden bolatyn ólim-jitim 9,4, qan aınalymynan qaıtys bolǵandar sany 2,7 paıyzǵa tómendegen. Nátıjesinde óńirdegi jas uzaqtyǵy 70,7 jasty qurady.
Arhımed Begejanuly bilim, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, áleýmettik qorǵaý, mádenıet, taǵy basqa salalardaǵy jyl boıy atqarylǵan jaqsy ister týraly aıtyp ótti.
Oblysta bıyl atqarylar, bastalar jobalar bitken isten de aýqymdy. Qostanaı qalasynda ındýstrııalyq aımaqtyń irgesi qalanyp, onyń ınfraqurylymy jasalýda. Onda birneshe zaýyt salynady. Sonyń biregeıi avtokomponentter shyǵarý zaýyty bolmaq. Sonymen qatar, birsypyra ınvestısııalyq basqa da jobalar júzege asatyn bolady. Mysaly, jylyna 300 myń tonna saflor maıyn óndiretin zaýyt ta osy ındýstrııalyq aımaqtan oryn tebedi. Joba kúnbaǵys, basqa da maıly daqyldardy qabyldap, saqtaıtyn úsh elevatordy qamtıtyn bolady. Sonymen qatar, bıyl oblys ortalyǵynda agroónerkásiptik parktiń qurylysy bastalmaq. Onda nysannyń óndiristik qýatyna saı jańa jumys oryndary ashylmaq.
Oblystyń mádenı-rýhanı ómirinde de serpilister kútip tur. Uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarınniń kesenesi qaıtadan salynady, Shaqshaq Jánibekke záýlim eskertkish ornatylady. Qyrkúıek aıynda kesenesi daıyn bolyp, Keıki batyrdyń bas súıegi týǵan jer qoınyna tapsyrylady.
Oblys ákimi Arhımed Muhambetov zaldan qoıylǵan suraqtardyń barlyǵyna jaýap berdi, jurtshylyq ókilderi kótergen áleýmettik máselelerdi aldaǵy ýaqytta nazarda ustap, sheshimin tabýy úshin jumys júrgiziletinin aıtty.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy