Islam álemi jańarý men jańǵyrýdy jaqtaıdy

Keshe Táýelsizdik saraıynda 3 kúnge sozylǵan Islam Yn­tymaqtastyq Uıymy (IYU) Syrtqy ister mınıstrleriniń 38-shi keńesi óz jumysyn aıaq­tady. Keńes jumysy aldyńǵy jumys kúnderindegideı buqa­ralyq aqparat quraldarynyń qatysýynsyz jabyq esik jaǵ­daıynda ótkizildi. Keńes oty­rysy qorytyndysynda IYU SIM Keńesi Astana dek­la­ra­sııa­syn qabyldady. Buqaralyq aqparat quraldary ókilderine kirýge ruqsat etilgen kezde IYU Bas hatshysy Ekme­leddın Ihsanoǵly sońǵy sessııa jumysyn qorytyndylap jatty. Ol Qa­zaqstanǵa óz tarapynan qazaqy qonaq­jaı­lyǵy úshin, qol­daýy men jomart uıymdas­ty­rý­shylyǵy úshin alǵysyn jetkizdi. Budan soń sóz alǵan elimiz Syrtqy ister mınıstri, Keńes tóraǵasy Erjan Qazyhanov IYU Bas hat­shy­syna Qazaqstan men onyń halqynyń jáne Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atyna aıtylǵan jyly lebizderine, yqylasyna alǵysyn jetkizdi. Budan soń birqatar el delegasııa­lary­nyń basshylary sóz surady. Al­dy­men Aljır delegasııasynyń bas­shy­sy Abdelhamıd Temmar IYU-nyń 38-shi SIMK-ge qatysýshy elder atynan rızashylyǵyn bildirdi. «Qazaqstannyń qonaqjaılyǵyna alǵysymyzdy aıta otyryp, bul eldiń qol jetkizip kele jatqan bıik jetistikterimen shyn jú­rek­ten quttyqtaımyz», – dedi Aljır delegasııasynyń basshysy. «Biz Qa­zaq­stan Prezıdentiniń baıandamasynan sha­byt aldyq. Musylman úmbeti ómirlik mańyzdy salalarda birqatar mańyzdy mindetterdi bastan ótkerip jatqan kezde, Qazaqstan álem moıyndaǵan múm­kin­dikterin, toleranttylyǵy men kóre­gendiligin qoldana otyryp, ózderine júktelgen mindetti abyroıly  atqaryp shyǵady degen oıdamyz», dedi ol. Marokkonyń Syrtqy ister boı­yn­sha memlekettik hatshysy Latıfa Ahar­bash ta óz eli atynan 38-shi IYU SIMK-ni tabysty ótkizýge bar jaǵdaıdy jasaǵan baýyrlas el Qazaqstanǵa zor yqylasyn jetkizýdi ózine qurmet dep sanaıtyndyǵyn aıtty. «Búgingi otyrys óz tarıhı jetistigine jetkendigine senimdimiz. Uıymnyń ataýy ózgergennen keıin musylman úmbetiniń keleshektegi damýyna jańa serpin beremiz dep oılaımyn», dedi ol. Budan soń sóz alǵan Sırııa Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Feısal Ál-Mıkdad osy keńeste qol jetkizgen jetistikter úshin maqtanysh seziminde ekenin aıtyp ótti. «Qazaqstannyń sheber tóraǵalyǵyna, bizdiń pikirtalas­tary­myz ben talqylaýlarymyzdy, ási­re­se, kelissózder barysyn epti bas­qar­ǵandyǵy úshin alǵysymdy aıtamyn. Men Bas hatshy sózine qosyla otyryp, shynaıy áriptestik rýhynda júrgi­zil­gen jumystardy erekshe atap ótkim keledi», – dedi ol. IYU Syrtqy ister mınıstrleri keńesi 38-shi sessııasynyń jabylý sal­ta­natynda uıymnyń Bas hatshysy E.Ih­sanoǵly Astanada Islam Ynty­maq­tastyq Uıymynyń tolyq quqyqty mú­shesi bolýǵa jáne baqylaýshy márte­be­sin alýǵa nıetti elder úshin jańa talaptar ázirlengendigin málimdedi. «Uıymǵa osy negizde birqatar ótinishter bar. Olardyń keıbiri áli resmı ótinish retinde qabyldanǵan joq. О́ıtkeni, bar­lyǵy da oǵan sáıkes talaptardyń qa­shan qabyldanatyndyǵyn kútip otyr. Kongo, Mavrıkııa jáne Kenııa sııaqty elderdiń uıymnyń tolyq quqyqty múshesi bolý týraly buryn bildirgen ótinishteri bar. Syrtqy ister mınıstrleri keńesi talaptardy bekitkendikten, ol elderge osy talaptardy jiberemiz de olardy eskere otyryp ótinish­te­rin qaıtadan jiberýdi suraımyz», – dedi IYU Bas hatshysy. E.Ihsan­oǵly­nyń  aıtýynsha, Ońtústik Afrıka Res­pýb­lıkasy, Shrı-Lanka, Fılıppın, Ser­bııa, Nepal, Belarýs jáne Brazılııa sııaqty elder baqylaýshy mártebesin alýǵa ótinish bildiripti. IYU SIMK 38-shi sessııasynyń qorytyndy baspasóz máslıhatynda elimiz Syrtqy ister mınıstri Erjan Qa­zy­hanov kezekti IYU SIMK óz jumy­syn sátti aıaqtaǵandyǵyn habarlady. Ke­ńeste kún tártibindegi barlyq máse­le­ler qaralyp, óte tabysty ótti. Bul qa­tysýshylardyń ortaq jeńisi dep oı­laımyn. Astanada ótken basqosýdyń Qazaqstan jáne basqa da múshe memleketter úshin de mańyzy zor. Atap aıt­saq, uıymnyń aty Islam Ynty­maq­tastyq Uıymy bolyp ózgerdi. Jańa tań­basy bekitildi. Ekinshiden, jańa qu­ry­lym, adam quqyqtary jónindegi tu­raqty komıssııa quryldy. Úshinshiden, uıym mandatyna kiretin máseleler sheńberi pysyqtalyp, turaqty damý men qaýipsizdikti qamtamasyz etý prob­lemalary ortaǵa salyndy. Saıası, saýda jáne ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq sa­la­lardaǵy ortaq múddemizdi qorǵaý qadamdary maquldandy. Álemniń jaýy­na aınalǵan qaqtyǵystardy sheshý jol­dary týraly pikir almastyq. Uıymnyń Syrtqy ister mınıstrleri keńesindegi tóraǵalyq biraýyzdan Qazaqstanǵa ótti. Bul – Elbasynyń kóp jylǵy qajyrly eńbegi men bıik halyqaralyq bedeliniń jemisi. Qazaqstan halqynyń úlken je­ńisi, eldigimizdiń mereıi ústem bol­ǵandy­ǵynyń belgisi, dedi E.Qazyhanov. Kelesi kezekte ol Keńes jumysyn qorytyndylaı kele, jıynnyń barlyq qatysýshylar úshin mańyzdy ekendigine toqtaldy. IYU álemdegi BUU-dan keıingi eń úlken uıym. Qazirgideı musyl­man áleminiń qıyn-qystaý kezeńinde osyndaı abyroıly mıssııa úshin jas, táýelsiz Qazaqstannyń tańdalýy úlken jaýapkershilik júkteıdi. Biz IYU ómi­rine jańa lep ákelýimiz kerek. Soltús­tik Afrıkada oryn alyp otyrǵan jaǵ­daılar, sonymen qatar, Taıaý Shy­ǵys­taǵy oqıǵalar saıası, mádenı jańa reformalar men jańǵyrýdyń qajettili­gi­niń shynaıy kórinisi bolyp tabylady. E.Qazyhanov sózin tóraǵa retinde Qa­zaqstan ıslam álemin birlikke, tutas­tyq­qa shaqyrý jaýapkershiligin  tolyq­taı sezinedi dep jalǵady. Biz saıası komıtet aıasynda Palestınaǵa qatysty máselelerdi, arab-ızraıl qaqtyǵysyn, musylman áleminiń túrli aımaqtaryn­da­ǵy problemalardy, Lıvııaǵa qatysty máselelerdi talqyladyq. Sondaı-aq Aýǵanstandy ońaltý úshin áleýmettik-eko­nomıkalyq kómek kórsetýdi, túrli aımaqtyq uıymdarmen áriptestikti da­mytýdy qarastyrdyq. Qarýsyzdaný má­se­lesin, lańkestikke, ekstremızmge qar­sy kúres, zańsyz esirtki saýdasy, adam quqyn aıaqqa basý, belgili bir dindi qa­ralaý nasıhatyna qarsy kúres, ıslamofobııa máselelerin keńinen talqy­la­dyq. Tek osy sessııa sheńberinde biz 100-den asa qarar, al uıym sheńberinde onjyldyq jospar qabyldadyq, dedi E.Qazyhanov. Tóraǵa retinde Qazaqstan aldynda Astanada qabyldanǵan qarar­lar men sheshimderdi oryndaý mindeti tur. Osy oraıda Qazaqstan qabyl­danǵan sheshimderdi júzege asyrý isindegi jaýapkershiliktiń bir bóligin óz moınyna alady, dedi ol. Baspasóz máslıhatynda IYU SIMK Bas hatshysy Ekmeleddın Ihsanoǵly Astanada ótken Keńes tarıhta jańa beles retinde qalatyndyǵyn málimdedi. Meniń oıymsha, bul keńes IYU-nyń jańa progress jáne reformalar bas­taýyndaǵy  eleýli kezeńi retinde tarıhta qalady. Men Keńes jumysyn qandaı nátıjege qol jetkizdik jáne Astana rýhyn qalaı sezindim degen eki aspekti turǵysynan qarastyramyn. Qol jetkizgen nátıje bir kezeńniń ǵana qory­tyndysy emes. Bul jalǵaspaly refor­malardy qamtıtyn óte uzaq jumystar barysy, dedi Bas hatshy. Osylaısha Qazaqstannyń uıymnyń tóraǵasy retinde IKU ataýy men belgisin ózgertý týraly usynysy qabyl­dan­dy. Bul áreket arqyly ıslam álemi óz­ge­rister men beıimdelýge, jańarý men jań­ǵyrýǵa daıyn ekendigin kórsetti. Astanada maqsatty, ashyq talqylaýlar arqyly uıymnyń tujyrymdamalaryn jańartýǵa múmkindik týdy. Olar IYU Jarǵysynda kórinis taýyp, keleshektegi qaralatyn máseleler anyqtaldy. Tóraǵalyq kezinde Qazaqstan Pales­tı­na­nyń 1967 jylǵa deıingi shekarasyn qalpyna keltirý boıynsha jumystar júrgizýdi, sondaı-aq IYU-nyń basqa halyqaralyq uıymdarmen áriptestigin keńeıtý boıynsha qyzmettesýdi josparlap otyr. Soltústik Afrıkada beıbit prosesti alǵa jyljytyp, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný máselesi boıynsha jumys istemek nıette. Al kelesi IYU-nyń SIM Keńesi Djıbýt memleketinde ótpek. Venera TÚGELBAI. Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT.