Kórmede – Ońtústiktiń úzdik taýarlary

Jaqynda Shymkentegi Kórkemsýret galereıasynda “Qazaqstannyń úzdik taýar­lary” óńirlik kórme konkýrsynyń qory­tyndylary ótti. Ashylý saltanatynda oblys ákiminiń orynbasary Erlan Aıtahanov kórme-konkýrstyń «Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń «Altyn sapa» syılyǵyn alýǵa arnalǵan konkýrsy jáne «Qazaq­stan­nyń úzdik taýary» respýblıkalyq kórme-konkýrsy týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdentiniń 2006 jylǵy 9 qazandaǵy № 194 Jarlyǵyna jáne Oń­tús­tik Qazaqstan oblysy ákiminiń 2010 jyl­ǵy 3 tamyzda «Jyl saıynǵy «Qazaq­stannyń úzdik taýary» óńirlik kórme-konkýrsyn ótkizý týraly» qaýlysyna sáıkes ótip jatqanyn aıtty. Konkýrstyń negizgi maqsattary: zań­dy jáne jeke tulǵalardyń otandyq óni­mi­niń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan qyz­metin jandandyrý; Qazaqstan nary­ǵyn joǵary sapaly jáne básekege qa­bi­letti ónimmen tolyqtyrýǵa járdemdesý; otandyq jáne halyqaralyq standarttar negizinde sa­pa­ny basqarý men qamtamasyz etýdiń qazirgi zamanǵy ádisterin keńinen engizýge al­ǵysharttar jasaý jáne oǵan járdemdesý; sapa problemalaryn sheshý qajettiligine memlekettik organdardyń, ónerkásiptik, kommersııalyq jáne qoǵam­dyq uıym­dar­dyń nazaryn aýdarý bolyp tabylady. Konkýrs myna nomınasııalar boı­yn­sha, atap aıtqanda, «О́ndiristik maqsat­ta­ǵy úzdik taýarlar»; «Halyq tutynatyn úz­dik taýarlar»; «Úzdik azyq-túlik taýar­la­ry; «Qazaqstannyń úzdik taýary» tú­rin­de ótti. Kórkemsýret galereıasy ne salsań da kerile beretin rezeńke emes. Ásilinde, taıǵa tańba basqandaı atap turyp 40 shaq­tysy shaqyrylǵanymen eńbekke beıim, shaǵyn jáne orta bıznestiń shyra­ǵyn jaǵyp otyrǵan 200-ge tarta kásip­kerlerdi tartýǵa bolar edi. Táýelsiz Qazaqstannyń 20 jyl ishinde qalaı ózgergenin bir ǵana Ońtústik ká­sip­kerleriniń daıyndap jatqan ónim­de­ri­nen-aq kórýge bolady. Jumyr basty pendege kerektiń bári bar. As atasy – nannan bas­taı­yq. “Korona” fabrıkasy un ónim­de­ri­nen ne daıyndaýǵa bolady, bárin saý­daǵa shy­ǵaryp otyr. Qazekeń saýsaq­ta­ryn sa­lyp jiberip suǵyna jeıtin jaımadan bastap, ıisi ıtalııalyq ata-ba­ba­sy­nyń adal asy –makarondardyń túr-túri­nen kóz súrinedi. Túrkistanda turyp-aq maqta alqaby­nan terilgen aq maqtadan 92-i túrli ónim daı­yndap jatqan “Farab” JShS-niń daı­yn buıymdaryn esh qysylmaı sheteldiń taýar­larynyń janyna saýdaǵa shyǵarýǵa bola­dy. Otandyq ǵalymdardyń ónimi MERS tyńaıtqyshy jer qyrtysyn tyń­aı­týda keregin taýyp berýde úlken jetistikterge ıe bolyp keledi. Saıram aýda­nynda 10 myń gektar jerge tyńaıt­qy­shyn paıdalanyp otyrǵan seriktestik Táý­elsizdiktiń 20 jyl­dyǵyna baıla­nys­ty MERS-tiń baǵasyn bastapqy qunynan 2 esege tómendetipti. Súısindik. MERS zaýytynyń dırek­tory, “Ana-Jer” ǵylymı óńdiristik bir­les­tiginiń vıse-prezıdenti, ǵalym Jamal­dın Ýsmanýly Mahmudov: «Bizdiń tyń­aıt­qyshty elimizde 1 mln. 200 myń gek­tarǵa paıdalanyp otyr. Bul – jaqsy kórsetkish. Shetelder de nazar aýdara bas­tady. Aǵylshyndardyń Koroldik Sa­ra­ıy bizdiń tyńaıtqyshpen ósirilgen 12 gek­tar jerdegi kókónis, baý-baqsha ónim­derin ala bastady. Ekologııalyq taza, hı­mııalyq qospalary joq ónim bolǵannan keıin Fransııada júzim plantasııalaryna paıdalanyp jatyr», – deıdi. Ishiń jylyp qalady. Ásheıinde, óz elińde, as-sýyńdy iship otyryp, “Qazaq­stan­da túıme de shyǵarylmaıdy” dep das­tarhannyń shetin tilip otyratyndar osy­ny estise, bilse ǵoı dep oılaısyń. О́r­kenıetti el ǵalymdarynyń ǵylymı je­tistigi – nıtrattarmen ósirilgen at ba­sy­n­daı almadan jeringen, densaýlyǵyn oı­laǵan aǵylshyn, fransýz tektileri qazaq ǵalymdarynyń tyńaıtqyshymen ósi­rilgen ónimderge ańsary aýyp, silekeıin jutyp otyrsa qalaı qýanbaýǵa bolady?! “Gaýhar” tigin fabrıkasynyń dırek­tory Ánıpa Halbaevamen tildestik. Sa­ry­aǵash aýdany, Shymkent qalasy ákim­deriniń orynbasary dárejesine deıin qyzmet etip, is-sharalarda jany tynbaı zyr júgirip júretin osy kisińiz memlekettik qyzmetti kásipkerlikke aýystyr­ǵan. Bir kúnde emes, árıne. Ákimdik qyzmetke kelgenge deıin negizin salǵan bıznesine oralǵan. “Gaýhar”tigin fabrıkasy tikken kıimderde min joq. Sándi, tigisi myqty. Zaman talabyna saı. Ásirese, oqýshylarǵa arnap tikken kıimderi kóz qýantady. Baıaǵyda shoshqa maıy qosylmasa shu­jyq ónimderi shyǵarylmaıtyndaı kóri­ner edi. Aıtqanǵa ǵana eken. Musylmanǵa haram talpaq tanaýdyń qorytylmaıtyn ári jaǵymsyz ıisi bar súbe maıynyń or­nyn jylqy ish maıy men qoı quıryǵy aýystyryp jatyr. Halal ónim daıy­n­daıtyn “Qarqyn” JShS shujyqtyń alýan túrin usynyp otyr. Iri qoıdyń quıryq maıynyń ıisi shy­ǵady. Sondyqtan toqty-torymnyń maıy paıdaly desedi. О́zderiniń mal borda­qy­laıtyn fermalary bar. “Hamıt” aýyl­dyq tutyný kooperatıvi Shardaranyń kó­linen súzgen balyqtaryn muzǵa qatyryp, Qa­zaq­stannan bólek Reseıge de jónel­tilip ja­tyr. Árqaısynyń tájirıbesin ta­ratyp je­ke materıal jazýǵa bolady. Sońynda óńirlik kórme konkýrsynyń ná­tı­jesi shy­ǵaryldy. Nomınasııalar boı­yn­sha birinshi oryndy «HILL Sorpo­ra­tion» JShS, «ShTF «Túrkistan» JShS jáne «Or­da­ba­sy qus» JShS jeńip aldy. Ekinshi dá­re­jeli dıplommen «Hlopkoprom-sellıýloza» JShS, «Farab» kombı­na­ty» JShS já­ne «Korona» makaron fab­­rıkasy» JShS marapattaldy. Kór­me­de tehnı­ka­lyq retteý jáne metrologııa ko­mıtetiniń OQO boıynsha departamenti­niń dırek­tory, bas memlekettik ınspektor Begimshe Júzenov kásipkerlerge túsinik berdi. – Álemdik tájirıbe ekonomıkalyq damý qarqynyna patent pen lısenzııadan standarttar kúshtirek yqpal etetindigin kórsetip otyr, – dedi ol. Bizdiń barlyǵy­myz­ǵa eksportqa beıimdelgen salalar ál­em naryǵyna ený strategııasy túrinde stan­darttar qoldanatyny, jáne olar teh­nı­kalyq jańalyqtardy endirýde shyn yn­talandyrýshy bolyp tabylatyny belgili. Qalyptasqan úrdiske baılanysty aǵ­ymdaǵy jyldyń basynan jyl saıynǵy «Altyn sapa» baıqaýy bastaldy. Ol al­ǵash­qyda aýmaqtarda oryndalady, sonan soń ISO halyqaralyq standarttaý uıy­my belgilegen Búkilálemdik sapa kúni El­basynyń qatysýymen baıqaý qory­tyn­dyrylady. Aǵymdaǵy jyly baıqaý eli­miz­diń Táýelsizdiginiń 20 jyldyq aıa­synda ótedi. Sondyqtan qazaqstandyq kom­pa­nııa­larǵa baıqaýǵa belsendi qaty­sýy qajet. Sebebi, osy jyldar ishinde «Al­tyn sapa» júldesi ulttyq brend dá­rejesine jetti jáne sapa salasynda bir­den-bir bedeldi júlde bolyp tabylady. Elimizdiń táýel­siz­digin ornatý jyl­da­ryn­da barlyq sala­daǵy ekonomıkalyq damý kásipkerliktiń damýymen tikeleı baı­lanysty boldy. Osy 20 jyl ishinde ýaqyttyń qatal syny­nan ótkenimizben birge, otandyq óndirý­shiler kóptegen tur­ǵy boıynsha salmaqty básekeles bola tu­ryp, Kedendik odaq, Bi­ryńǵaı ekono­mı­ka­lyq keńistik qurý jaǵ­daı­ynda ózderine syrtqy naryqqa laı­yq­ty shyǵýdy qam­ta­masyz etkenimen maqtan ete alamyz. Qo­ryta aıtqanda, «Qazaq­stannyń úzdik taý­arlary» baıqaý-kórmesi kishi, orta, iri kásipkerlik ókilderine óz­deri týraly málimdeme jasaý úshin qolaı­ly alań bolyp tabylady. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.