Izgilik jolyndaǵy ıgilikti bastama

Ortaq kúsh-jiger teketireske tosqaýyl qoıady Otyrysty Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy, Sezd Hat­shy­lyǵynyń basshysy Qasym-Jo­mart Toqaev ashyp, dinaralyq ózara túsinistikti nyǵaıtý isindegi Prezı­dent Nursultan Nazarbaevtyń bastamalaryna qoldaý kórsetkenderi úshin sharaǵa qatysýshylarǵa rızashylyǵyn bildirdi. «Qurmetti Sezd Hatshylyǵynyń XVI otyrysyna qatysýshylar! Siz­dermen Astanada kezekti Sezd Hat­shylyǵynyń dástúrli otyrysynda júzdeskenime qýanyshtymyn. Siz­der árdaıym dinaralyq ózara túsi­nistikti nyǵaıtý jolyndaǵy Qazaq­stannyń ıgi bastamalaryna bel­sendi túrde qoldaý kórsetip kele­sizder. Álemdik jáne dástúrli din­der lıderleri seziniń jumysyna qosqan aıtýly úlesterińiz úshin zor rızashylyǵymdy bildiremin. Bul yntymaqtastyq ári qaraı da tabys­ty jalǵasyn tabady dep senemin. Barlyq qatysýshylardyń atynan barsha musylmandar qaýymyn kele jatqan qasıetti Ramazan aıymen shyn júrekten quttyqtaýǵa ruqsat etińizder», dedi óziniń sózinde Qasym-Jomart Kemeluly.   Sonymen qatar, ol Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin shaqyrý týraly qazaqstandyq bastama sheńberinde nyǵaıyp kele jatqan únqatysý forýmynyń aınalasyna múddeli qatysýshylardy kóptep tartyp otyrǵanyna toqtaldy. Bul rette, Senat Tóraǵasy: «Memleket basshylary, halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, tanymal saıası jáne qoǵam qaıratkerleri, ǵylymı qoǵamdastyq pen azamattyq sektor ókilderi dinı kóshbasshylardyń únqatysýdaǵy tikeleı seriktesterine aınaldy», dep atap ótti.   Jıyn aıasynda dinı jáne saıa­sı qaıratkerlerdiń únqatysýyn ny­ǵaı­tý jónindegi kúsh-jiger de erek­she atap ótildi. Q.Toqaev ótken jyl­ǵy mamyrda Astanada túrli elder­diń parlamentshileri, Sezd Hat­shy­lyǵynyń músheleri jáne sarap­shylardyń qatysýymen «Dinder terrorızmge qarsy» konferensııasy ótkenin eske saldy.  Senat Tóraǵasy bıylǵy naý­ryzda Sankt-Peterbýrgte ótken Ha­lyqaralyq terrorızm jónindegi par­lamenttik konferensııada EQYU jáne TMD Parlamenttik Assam­bleıalarynyń kóptegen depýtattary kezekti VI Sezge qatysýǵa yqylas bildirgenin habarlady. Sondaı-aq, álemniń kóptegen aımaǵyndaǵy teketirester men ıadrolyq qarýdyń taralý qaýpine baılanysty jahandyq saıası dúrbeleńder kórinisteri kúsheıip kele jatqanyna nazar aýdardy.  «Kóptegen elderde álemdik tártipti quldyratý, ksenofobııany órshitý, etnostyq-dinı belgiler boıynsha kemsitý qaýpine ushyratatyn popýlızmge umtylý úrdisi shegine jetip tur. Jer betindegi órkenıettiń barlyq jetistigin joq qyla alatyn jahandyq ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ekologııalyq problemalar da planetamyzdyń bolashaǵyna qater tóndirýde», – dedi bul jóninde ol.   Jıyn barysynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń basshysy – Qazaqstan Parlamenti Sena­tynyń Tóraǵasy bıylǵy jyly Qazaqstan Kóshbasshysynyń bastamasymen konstıtýsııalyq reforma júrgizilgenin, ol saıası júıeni odan ári demokratııa­lan­dyrýǵa, jergilikti memlekettik bas­qarý jáne ózin ózi basqarý organdary qyzmetiniń quqyqtyq negiz­derin jetildirýge baǵyttal­ǵanyn jetkizdi. «Bul rette, ishki turaqtylyqtyń faktory retinde ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimge erekshe nazar aýda­ryl­ǵan. Konstıtýsııalyq refor­ma­nyń qorytyndysynda bul norma elimizdiń Ata Zańynda bekitildi»,– dedi ol.   Q.Toqaev óz sózinde ýaqyt aldymyzǵa qoıyp otyrǵan kóptegen syn-qaterlerge ótken jylǵy Dúnıejúzilik ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Prezıdent N.Nazarbaev jarııalaǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinen jaýap tabýǵa bolatynyn da aıtty. Tóraǵanyń pikirinshe, VI Sezge qatysýshy dinı jáne saıası ókilderdiń ony talqylaýy qaýipsiz jáne ádiletti álem qurý jolyndaǵy maqsatqa jaqyndata túspek. «Bul qujatta beıbitshilik tetikteri negizinde daǵdarysqa jáne shıeleniske toly jaǵdaılardy túbirimen joıýǵa bolatyn algorıtm kórinis tapqan. Sondaı-aq, bul manıfest soǵys órtine ákeletin sebepterdiń aldyn alýǵa jáne qaýipsizdiktiń shyn mánisinde júzege asatyndaı talap-ere­je­lerin ázirleýge shaqyrady. Atal­ǵan manıfest BUU-nyń res­mı qujaty bolyp bekitildi. Son­dyqtan, ony Álemdik jáne dás­túrli dinder lıderleriniń VI sezine qatysatyn dinı jáne saıa­sı ókildermen birlese talqylaý bárimizdi qaýipsiz jáne ádiletti álem qurýdaǵy maqsatymyzǵa jaqyndata túsedi dep oılaımyn», – dedi Q. Toqaev.  Álemdik jáne dásúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń basshysy – Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy óz sózinde Hatshylyq otyrysy V Sezdiń sheshimderin tájirıbe júzinde iske asyrýǵa aıtarlyqtaı deńgeıde úles qosatynyna jáne jalpy, dúnıejúzilik deńgeıde keńinen moıyndalǵan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi aıasyndaǵy únqatysý men yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyrýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.   Q.Toqaev sóziniń sońynda: «Qazirgi álemde din lıderleriniń róli asa mańyzdy. Halyqaralyq ótkir máselelerdi sheshýde siz­derge kóp nárse baılanysty. Biz or­taq kúsh-jigerimizben dinder men órkenıetterdiń shynaıy teketiresterine jol bermeýi­miz kerek. Sizderge, din kóshbas­shy­laryna búkil álem zor úmitpen qarap otyr», – dep atap ótti. 

Rýhanı kelisim – qaýipsiz álemniń ózegi  Hatshylyq otyrysy barysynda álemdik dinder ókilderi de sóz alyp, óz kókeılerinde júrgen oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Máselen, Papa keńesiniń Qasıetti Taqtaǵy dinaralyq únqatysý boıynsha Islammen baılanys bóliminiń meńgerýshisi Haled Akashe qazirgi tańda qaýipsizdik dúnıe júzi úshin eń ózekti máselege aınalǵanyna toqtaldy. Ol óz sózinde: «Shyn mánisinde, biz qaýipsiz emes álemde ómir súrip kelemiz. Álemde eshkim ózin qaýipsiz sezinbeıdi. Osydan shyǵatyn qorytyndy mynadaı: Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI Sezin ótkizý kún ótken saıyn ózekti bola túsýde. Sebebi, bir din ókiliniń ózge din ókiline degen qarym-qatynasy qashanda aıryqsha mańyzǵa ıe. Bul rette, biz dinder lıderleri, dinı senim ókilderi qaýipsiz álem qurýda úlken ról atqaratynyn umytpaýymyz kerek. О́kinishke qaraı, qazir álemde túrli zorlyq-zombylyqtardy, qarama-qaıshylyqtardy, shıe­le­nister men teketeristerdi di­nı sıpatpen baılanystyrý úr­di­si oryn alýda. Máselen, biz qan­daı da bir ekstremıstik is-áre­ket­terdiń ıslamǵa esh qatysy joǵyn túsinýimiz kerek», – dedi.   «Somaııa Bharatııa Sanskrıtı Pıtam» úndi mádenıeti or­ta­ly­ǵynyń dırektory Kalaı Acha­rııa, eń aldymen, Astananyń EKSPO-2017 kórmesi ótetin oryn retinde tańdalǵanyna qýa­nyshty ekenin jetkizdi. «Kórmege 100-den asa memleket, túrli halyq­aralyq uıymdar ókilderi bel­sendi túrde qatyspaq. EKSPO-2017-niń ta­qy­ryby «Bola­shaq­tyń energııa­sy» dep atalady. Úndistan da bul aý­qymdy sha­raǵa qatysatyn bola­dy», – dep bastady ol sózin. Bu­­dan keıin Qazaqstan Prezı­den­ti qaýip­siz álem qurý jolyn­da mańyz­dy bastamalar kóterip júr­­genin, oǵan «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi dálel bola ala­tynyn jet­kizdi.  «Qazaqstan Kóshbasshysy usynǵan bastamalardyń ózegi – ol ıadrolyq qarýdan azat álem qurý, terrorıstik-ekstremıstik is-áre­ketterge tosqaýyl qoıý. «Álem. XXI ǵasyr» – tek Qazaqstan hal­qynyń ǵana emes, búkil dúnıe júzi elderiniń qaýipsiz bola­sha­ǵyn oılaýdy maqsat tutqan qu­jat. Demek, dúnıeniń túkpir-túk­pi­rindegi barlyq dinder ókilderi osynaý maqsat-múdde jolynda kúsh biriktirgeni jón. Bul – bá­ri­miz úshin mańyzdy», – dedi K.Acharııa.  Fransııa metropolıti Em­ma­nýıl Adamakıs te mańyzdy jıyn – Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezderiniń ótýine belsendi túrde qoldaý kórsetip kele jatqany úshin Qazaqstan tarapyna rızashylyǵyn bildirdi. «Biz dinı ekstremızm syndy keri qubylysqa qarsy turýdyń, oǵan tosqaýyl qoıýdyń joldaryn izdestire berýimiz kerek. Sebebi, din atyn jamylǵan terrorıster adamzatqa kún ótken saıyn qaýip tóndirýde. Muny bárimiz jete uǵynǵanymyz jón. Al shynaıy dinaralyq únqatysý ózara senimniń qalyptasýyn jáne beıbitshilik pen kelisimniń damýyn qamtamasyz etpek», – dedi E. Adamakıs.   Jıyn sheńberinde óz paıymdarymen bólisken basqa dinder ókilderi de bul oı-pikirlerdi qýattap, beıbit, qaýipsiz álem qurý, soǵys órtin tutatpaý, teke­tires pen shıeleniske toly oqı­ǵa­lardy boldyrmaý jolyndaǵy jumys­tardy odan ári de jalǵastyra berý qajettigin, bul rýhanı kelisimge negiz qalaıtynyn atap ótti. 

Dinder ókilderi marapattaldy Otyrys aıasynda Qasym-Jomart Kemeluly birqatar din basshylaryn «Shapaǵat» medalimen marapattady. Sondaı-aq, keıbir din ókilderine Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan merekelik medaldy tabystady. Bul marapattar Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń maqsat-mindetterin júzege asyryp, halyqtar arasyndaǵy dostyq pen beıbitshilikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin berildi.  Sonymen, «Shapaǵat» pen 25 jyl­dyq mereıtoılyq me­da­li­men Bedford epıskopy Rı­chard Atkınson men «Somaııa Bha­ratııa Sanskrıtı Pıtam» úndi mádenıeti ortalyǵynyń dırektory Kalaı Acharııa marapattalsa, Ál-Azhar Joǵarǵy ımamynyń syrtqy baılanystar jónindegi keńesshisi Ábdelrahman Musa, Saýd Arabııasy Koroldigi Is­lam, vakýfter jáne úndeý isteri jónindegi mınıstriniń keńesshisi Abdýlla ıbn Fahd ál-Lhıdan, Iran Islam Respýblıkasynyń má­denıet jáne ıslamdyq baılanys­tar jónindegi uıym prezı­dentiniń orynbasary Gah­raman Soleımanı, Isla­ma­bad halyqaralyq ıslam ýnıver­sıteti Islamdy zertteý ıns­tıtýtynyń bas dırektory Muhammad Zııa Ýl-Hak, «Nur-Múbárak» Mysyr Islam ýnıversıtetiniń rektory Goýda Basıýnı, Fransııa mıtropolıti Emmanýıl Adamakıs, Armıan Apostol shirkeýiniń ýkraındyq eparhııasynyń jetekshisi Margos Oganesıan, Papa keńesiniń Qasıetti Taqtaǵy dinaralyq únqatysý boıynsha Islammen baılanys bóliminiń meńgerýshisi Haled Akashe, Reseı Federasııasynyń Dinaralyq keńesiniń atqarýshy hatshysy Dmıtrıı Safonov, Izraıldiń Bas ashkenazıı ravvıniniń ókili Elııahý Havlın, Qytaı býddısteri qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary Hý Sıýefen, Dúnıejúzilik býddıstik ýnıversıtettiń rektory Anıl Man Sakıa, Mońǵolııanyń býddıstik ortalyǵynyń Gandan Tegchenlın monastyriniń dalaı lamasy Hýnhýr Bıambajav, Ortalyq Azııadaǵy «Chogechon» ko­reı býddıstik uıymynyń óki­li Iаng Kı Hýn, «Djındjıa Hon­che» halyqaralyq baılanys­tar derpartamentiniń dırektory Katsýdjı Ivahashı, Dúnıe­júzi­lik beıbitshilik elshi­si keńesiniń Bas hatshysy Pı­chaı Tovıvıch, BUU О́rke­nıet­ter Alıansynyń dırek­tory Metıý Hods pen Qazaq­­stan musyl­mandary dinı basqar­­ma­sy­nyń tóraǵasy, Bas múf­tı Erjan Maıamerov Qazaq­stan Táýel­siz­diginiń 25 jyl­dyǵyna arnalǵan merekelik me­da­lǵa ıe boldy.  Jıyn aıasynda Qazaqstan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Erjan Ashyqbaev sharaǵa qatysýshylarǵa Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi basymdyqtaryn tanystyrsa, Din isteri jáne azamattyq qoǵam vıse-mınıstri Berik Aryn aldaǵy ýaqytta «Astana» halyqaralyq syılyǵymen birge, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń Qurmet medali taǵaıyn­da­latynyn, atalǵan marapattar din­aralyq únqatysýǵa qosqan úlesi úshin tabystalatynyn atap ótti. «Atap aıtqanda, úmitker­lerdiń dinaralyq jáne órke­nıetter arasyndaǵy únqatysýǵa óz úlesterin qosýy tıis. Olardyń rýhanı úndestikti nyǵaıtý jolynda belsendi jumystary da es­ke­riledi. Úmitker Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshy­larynyń kem degende úsh sezine, sondaı-aq, Sezd Hatshylyǵynyń otyrystaryna qatysýy qajet», – dedi B.Aryn bul jóninde. Bul kúni Hatshylyq otyrysyna qatysýshylar Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI sezin 2018 jylǵy 10-11 qa­zanda ótkizý týraly sheshim qa­byldady. «Máselen, men qazan aıynda ótkizýdi qoldaıtyn edim. О́ıtkeni, tamyz bul demalys maý­symy bolǵandyqtan, qyrkúıek aıynyń basynda sezdi ótkizýge daıyndyq sharalaryna ýaqyt tym az qalady. Sondyqtan, eger sizder qarsylyq tanytpasańyzdar, Sezd ótetin mezgildi biz 10-11 qazan dep belgiler edik», – dedi Álemdik jáne dástúrli din­der kóshbasshylary sezi Hatshy­ly­ǵynyń basshysy – Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev.  Bul usynysty otyrysqa qa­tysýshylar biraýyzdan qol­dady. 

Láıla EDILQYZY, Sýretterdi túsirgen  Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»