Mamandardyń aıtýynsha, bir jastaǵy bala keminde 10-15 sózdi, eki jastaǵy bala 300-deı sózdi anyq aıtyp, al úsh jastan asqan búldirshin irkilmeı sóıleýi qajet. Dese de, sońǵy jyldary bala tiliniń kesh shyǵý úrdisi beleń alyp otyr. Oıdy jetkizýdiń formasy sóz ekenin eskersek, búginde balalardyń erkin sóıleı almaýy qatarynan keıin qalýmen qatar, qarym-qatynas jasaýyna da kedergi keltirip otyr, dep jazady Egemen.kz.
Logoped-maman Sholpan Aıaǵanqyzy 1 jastaǵy bala byldyrynyń estilmeýi men 3 jastaǵy bala tiliniń turalaýyna júktilik kezdegi jáne sábı dúnıege kelgennen keıingi faktorlar áser eteýi yqtımal ekenin aıtty.
«2 jas 8 aıǵa tolǵan bala jas mólsherine saı sóıleı almasa onda arnaıy dıagnoz qoıylady. Al oǵan ananyń júkti kezeńde uzaq syrqattanýy, ınfeksııa juqtyrýy men kúızeliske túsýi kórsetkish bolýy múmkin. Sondaı-aq bosaný kezindegi shalys áreket sábıdiń bas, mı bóligin zaqymdap, bala tiliniń shala shyǵýyna áser etedi», dep túsindirgen maman joǵaryda atalǵan sebepterden bólek ata-ananyń balaǵa jetkilikti deńgeıde kóńil bólmeýi de saldardyń salmaǵyn arttyratynyn alǵa tartady.
«Balanyń ýaqytyn telefonmen toltyrý ári ony tynyshtandyratyn ámbebap quraldarǵa aınaldyrý da tutas qoǵamǵa tán kórinis. Vırtýaldy álemge engen bala sóıleýden kende bolady. Sonymen qatar telefondy uzaq ýaqyt paıdalanǵan balanyń mıy da zaqymdanyp, sóıleý daǵdylary kesh qalyptasýyna yqpal etedi. Al máselege tuqym qýalaý turǵysynan kelsek, kesh tili shyǵatyn balanyń otbasynda uqsas jaǵdaılar kezdesedi. Dese de, ata-ananyń balasymen jıi sóılesýi, suraqtaryna tolyqqandy jaýap berýi men qysymsyz qarym-qatynas jasaýy jaǵdaıdy ózgertpeı turmaıdy», deıdi Sholpan Aıaǵanqyzy.
Logoped-maman joǵaryda atalǵan sebepterden bólek baldyrǵan kezden bala aldynda qos tilde sóıleý nemese basqa ortaǵa beıimdeý de balanyń oıyn ońaı jetkizý daǵdysynyń aldyn oraıtynyna nazar aýdardy.
«Búginde otbasynda qazaq tilinde sóıleıtin balany orys ne aǵylshyn balabaqshasyna, mektebine berý úrdisi joq emes. Bala sózdi qursaqtan tyńdap jatatynyn eskersek, onyń ana tilde sóıleý alý múmkindigi kóp. Al endi bir tilde sózdik qory tolyǵyp kele jatqan balany jańa tildik ortaǵa jiberý onyń sóıleýin kesheýildetetini sózsiz. Joǵaryda saraptaǵan sebepterden tys náreste qarapaıym ýildemese, 2 jasynda sózdi aıtyp, 3 jasynda sózdiń basyn quraı almasa ata-ana mindetti túrde kóńil bólip, satylaı nevrolog, psıhoterapevt, logoped, defektolog qyzmetine júginýi qajet», deıdi ol.
Keıingi kezde bala tiliniń tolyq shyqpaýy, tipti 6-7 jasqa deıin de jalǵasyp jatyr. Osyǵan baılanysty balany ýaqtyly mektepke berý máselege aınaldy. Astana qalasyndaǵy Barlybek Syrttanov atyndaǵy №34 mekteptiń bastaýysh synyp muǵalimi Botagóz Qasymova sońǵy on jyldyqta mektep tabaldyryǵyn attaǵan balanyń tolyq sóıleý almaýy jıi baıqalatyn kóriniske aınalǵanyn atap ótti.
«Osydan 10-15 jyl buryn 1-synypqa kelgen balalarmen keıingi tolqyndy salystyrsaq arasy jer men kókteı. Sol kezeńde balalar birinshi synypqa kelgende saırap turatyn, qazir balalar eki sózdiń basyn quraı almaı qınalatynyn kózimiz kórip júr. Sondaı-aq sózdik qorlary az, sýretpen jumys istegende de oılaryn tolyq jetkize almaıdy, mazmundaý deńgeıi syn kótermeıdi. Buǵan birneshe sebep bary anyq. Dese de, ata-ananyń balamen jıi tildespeýi men ata-áje qaramaǵynda keń kósilip, ertegi tyńdamaýy da balaǵa keri áser etip otyr», dedi ustaz.
Qorytyndylaı kele, bala tiliniń kesh shyǵýy – jeke otbasynyń ǵana emes, tutas qoǵamnyń alańdaýshylyǵyn týdyratyn ózekti másele. Mamandar atap ótkendeı, onyń astarynda medısınalyq, psıhologııalyq jáne áleýmettik faktorlar qatar toǵysyp jatyr. Alaıda qandaı sebep bolmasyn, balanyń alǵashqy sóıleý daǵdylary eń aldymen otbasyndaǵy qarym-qatynasqa, ata-ananyń kóńili men tildik ortaǵa tikeleı baılanysty ekeni anyq.
Sondyqtan balanyń ýaqytyn gadjetpen emes, mazmundy tildesýmen tolyqtyrý, onyń árbir suraǵyna jaýap berip, oı bólisýine múmkindik jasaý – búgingi ata-ananyń basty mindetine aınalýy tıis. О́ıtkeni til – tek qarym-qatynas quraly ǵana emes, balanyń oılaý, taný jáne tulǵa retinde qalyptasýynyń irgetasy. Al sol irgetastyń berik qalanýy – ulttyń erteńine salynǵan senimdi ınvestısııa.