Aqparattyq saıasat ómir shyndyǵymen sáıkesýi tıis

Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy strategııalyq zertteýler ınstıtýty Táýelsizdiktiń 25 jylynda elimizdiń ár salasy boıynsha jetistikteri men nátıjelerin talqylaýǵa baǵyttalǵan arnaıy jobanyń sheńberinde kezekti sarapshylar kezdesýin ótkizdi. Kezdesýdiń bul jolǵy qonaǵy Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev boldy. Atalǵan ınstıtýt dırektory Erlan Qarın sarapshylarmen mundaı kezdesýlerdi ót­kizýdiń mańyzy aıryqsha eke­nin jetkizdi. «25 jyl – ta­rıhı ýaqyt, úlken meje. Eli­miz­diń, qoǵamnyń, halyqtyń osy ýaqyt kezeńinde qol jetken jetistikteri, damý ba­ǵy­ty, ózekti máseleleri bolsa, olar­dy jan-jaqty súzgiden ót­­kizý kerek, sonda ǵana biz bul ýaqyttyń baǵasyn bilemiz, ekin­shiden, jańa maqsattarymyz ben ba­ǵyttarymyzdy aıqyndaı alatyn bolamyz», – dedi ol. Erlan Tynymbaıulynyń aıtýynsha, bul jobany qolǵa alǵan kezde, oǵan eń aldymen, Aqparat jáne kom­mýnıka­sııa­lar mınıstrligi qol­daý kór­setipti. «Sondyqtan búgingi kezdesýdiń mańyzy da, orny da erekshe. Aqparat salasy – úlken sala. Ol tek kóbimiz oı­laıtyndaı, tek aqparat qu­ral­daryn ǵana qamtymaıdy. Bul sa­la­nyń atqaryp jatqan ju­mys­tary jan-jaqty, aýqymy keń. Máselen, memleket jáne Úkimet tarapynan atqarylatyn qyzmetterdiń avtomattandyrylýyn, jańa standarttarǵa kóshýin júzege asyrý da osy salaǵa kelip tireledi. 25 jylda basy qaıyrylǵan reformalar boıynsha eń bir aıqyn jáne naqty qol jetkizilgen jetistikter osy salanyń aına­la­­­synda shoǵyrlanǵan. Olar­ǵa ha­lyqqa qyzmet kórsetý orta­­lyq­taryn, «Elektrondy úki­met» qyzmet kórsetý júıesin my­salǵa keltirsek te bolady», – dedi ınstıtýt dırektory. Al D. Abaev óz sózinde aq­pa­r­at salasynda aýyz toltyryp aıtatyn dúnıelerdiń iske asyrylǵanyn aıtty. «Aqparat salasynyń birneshe baǵyty bar. Máselen, ol – aqparattandyrý. Aqparattandyrý boıynsha, biz úlken jetistikke jettik. Ekin­shi­den, memlekettik qyz­met kór­setý. 25-30-ǵa tarta mem­le­kettik qyzmet túri bar. Biz­diń salamyz basqa mını­str­­­lik­ter­men óte tyǵyz baılanys­ty. Eger biz aqparattandyrý ju­mys­taryn júrgizsek, ol búkil sa­­lany qamtıdy», – dedi ol bul jó­­ninde. Budan keıin kezdesý oı-pikir al­masý, suraq-jaýap tú­rinde ór­bidi. Máselen, saıa­sat­tanýshy Erlan Saırov: «Aq­parattyq qaýipsizdik sa­lasy sońǵy kezde kúrdelenip ári ártaraptanyp kele jatqan se­kildi. О́ıtkeni, bizdiń elimizge kóz súzip otyrǵan memleketter de, úlken korporasııalar da bar, bálkim, jeke tulǵalar da bar bolar. Sondyqtan aqparattyq qaýip­sizdik máselesi qalaı she­shi­lip jatyr? Memlekettik múddeni qoǵam múddesimen qa­laı ushtastyrýǵa bolady?» – de­gen saýalyn qoıdy. Bul týrasynda Dáýren Ás­ker­bekuly: «Men óz basym «aqparattyq qaýipsizdik» degen sózdi unatpaımyn. Onyń maǵynasy keń. Sondyqtan aq­parattyq qaýipsizdik máselesin kótergende, aldymen, onyń as­tarynda neniń jatqanyn anyq­tap alǵan jón. Meniń oıym­sha, bizdiń aqparattyq qaýip­siz­di­gi­miz­diń aqsap turǵan bir jeri – «sur tarelkalardyń» qyzmeti. Olar – qazaq jerinde taza shet­eldik arnalardy kórsetetin spýt­nıktik tabaqshalar. Degen­men, dál qazirgi tańda biz olar­dyń qyz­metine tolyǵymen ty­ıym sala almaımyz ǵoı. Nege? Má­selen, bireýler sol arnalar ar­qyly aǵylshyn premer-lıgasyn kórip otyr. Al ondaı sheteldik spýtnıktik ar­nalarǵa shekteý qoıatyn bol­saq, otandyq arnalarǵa, kabeldik, spýtnıktik ope­ratorlarǵa aǵyl­shyn premer-lı­gasyn kórsete alatyn­daı múm­­kindik jasaýymyz kerek. Al onyń syrtynda kásibı ko­m­­mentatorlarǵa, dy­bys pen kar­tınkanyń sapa­syna já­ne taǵy da basqa tex­nı­ka­lyq jaıttarǵa qatysty má­selelerdiń tóbe kór­setetini anyq», – dedi mınıstr. Onyń aı­týyn­sha, keler jyldan bastap, arnaıy norma en­gi­zil­mek. Ol norma boıynsha, Qa­zaqstandaǵy árbir sheteldik tele­arna óz ókildikterin ashýy qa­jet. Bul – zań normasynyń talaby. Al ókildiktiń jetek­shi­lik tizginin ustaıtyn adam Qazaq­stan azamaty bolýy tıis. Sonymen qatar, mınıstr aq­pa­rattyq qaýipsizdikti qam­ta­­masyz etýde zańǵa sáıkes, ın­ter­­nettegi «teris pıǵyldaǵy» saıt­­tarǵa toqtam salý, ıaǵnı olardy buǵattaý jumystary da tıisinshe júrgizilip jatqanyn aıtty. Al «El Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyq bederinde qazaq jýr­na­lıstıkasynyń kelbeti qa­laı qa­­lyptasty?» – degen ke­zek­ti suraqqa D. Abaev bylaısha jaý­ap berdi: «Shyny kerek, dál qazir bul týraly bir sóz­ben­ aıtý qıyn shyǵar. Bizdiń jýrnalıstıkamyz áli óz ornyn aıqyndap ala qoıǵan joq dep oılaımyn. Bul úrdis endi ǵana qarqyn ala túsýde. Qazaqstan jýrnalıstıkasy zamanaýı, jan-jaqty, naǵyz Táýelsizdikke saı jýrnalıstıka retinde endi qalyptasyp kele jatyr», – dedi Dáýren Áskerbekuly. Bul kúni jıyn modera­to­ry E.Qarın shetelde «Qaz­Aqparat» agenttigi men «Habar 24» arnasynyń tilshiler qo­syn­­darynyń jumys istep tur­ǵa­nyn tilge tıek ete kele: «Bul til­shiler bólimsheleri, jal­py, Or­talyq Azııanyń da jal­ǵyz ókildigi eken. Demek, bul qazaq­standyq buqaralyq aq­parat quraldarynyń tutas óńir úshin jalǵyz aqparat kózi bolyp otyrǵanyn bildirse kerek», – dedi E.Qarın. Osylaı deı kele, ol mınıstrge: «Árıne, bizdiń sheteldik oqıǵalar men jańalyqtardy súzgiden ótkizip turatyn sarapshylarymyz bar. Desek te, otandyq jýrnalıs­ter tarapynan halyqaralyq oqıǵalarǵa saraptama júrgizý, tıisinshe baǵa berý jaǵy kemshin túsip jatatyndaı kórinedi. Son­dyqtan ózimizdiń buqaralyq aqparat quraldarymyzdyń shet­el­degi tilshiler qosynyn ashý má­selesi qanshalyqty ózekti bolyp tur?» – degen de saýalyn qoıdy. Aqparat jáne kommýnıka­sııalar mınıstri mundaı bastamany, ıaǵnı tilshiler qosyndaryn ashýdy qoldaıtynyn, sebebi, «óz qazanymyzda ózimiz ǵana qaınap» otyra almaıtynymyzdy jetkizdi. «Álem ózgeshe bola bastady. Demek, biz tek ózimizdiń aınalamyzdy jaýyp, qymtap otyra almaımyz. Sondyqtan tilshiler qosyndary qajet. Ási­rese, olar Reseı, Qytaı, AQSh sııaqty elderde, sondaı-aq, Ortalyq Azııa men Eýropaǵa kire­tin negizgi ınvestısııalyq ári iskerlik áriptes-elderde ashý qajet. Bul saladaǵy jumystar jalǵasa beredi. Árıne, munyń barlyǵy aqparat salasyndaǵy memlekettik tapsyrysqa baılanysty júrgiziledi. Máselen, jekemenshik telearnalar men aqparat agenttikteriniń shetelde óz tilshilerin ustaýy qıyn. Sebebi, ol qyrýar qarjyny qa­jet etedi», – dedi vedomstvo bas­shysy. Sarapshylarmen kezdesý kezinde Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri D.Abaev, sondaı-aq  aldaǵy eki aıdyń ishinde aqparattyq saladaǵy memlekettik tapsyrys júıesine ózgerister engiziletinin aıtty. Iаǵnı, keler jyly qań­tar aıynyń sońyna deıin mem­le­kettik tapsyrystyń jańa júı­e­si tanystyrylmaq. «Biz bar­lyq ózekti máseleni bilemiz. Qazir ony tolyqqandy zerttep jatyrmyz. Al eki aıdan keıin men osy jańa júıe týraly baıandap beretin bolamyn. Árıne, ony birden iske asyrý qıyn bolatyn shyǵar. Biraq ta biz ashyqtyqty barynsha qamtamasyz etemiz», – dedi D.Abaev. Aqparat jáne kommýnıka­sııalar mınıstri BAQ-tyń mem­le­ket­tik tapsyrys arqyly ala­tyn qarjysynyń qalaı jum­salatynyna qatysty da óz oıyn bildirdi. «Sıfrlyq taratylym da bar, biz satyp alatyn kóptegen materıal da bar, máselen, biz fýtboldan Qazaqstan quramasy oıynynyń translıasııasyn satyp alýymyz kerek. Olımpıadada da dál solaı. Elimizde Olımpıa­dany kórsetý boıynsha kelis­sóz­derdi men júrgizgen bolatynmyn. Bul kelissózder Olımpııa oıyn­­daryna 1 apta qalǵanda ǵana aıaqtaldy. Iаǵnı, biz Olım­pıadany kórsete almaýym­yz múmkin edi. Sebebi, kelissóz kúr­deli boldy. Mine, buǵan da qarajat qajet, bul da mem­lekettik aqparat­tyq tapsyrys», – dedi Dáýren Áskerbekuly. Buǵan qosa, ol memlekettik aq­­parattyq tap­sy­rys­­qa jum­sa­latyn qarajat týraly aıt­qan kezde naqty kontentke jum­­s­a­latyn aqsha jaıly ǵana sóz qozǵaý kerek ekenin jet­kiz­di. Kezdesýde vedomstvo bas­shysy jalpy, BAQ-ta jazylatyn, kórsetiletin, aıtylatyn máselelerdiń barlyǵy búgingi ómir shyndyǵymen sáıkes kelý qajettigin atap ótti. «Bizdiń BAQ aldynda qoıyp otyrǵan talap-mindetimiz de osy», – dedi D.Abaev. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»