Aýstrııa astanasy Venada ótip jatqan munaı eksporttaýshy memleketter uıymynyń kezekti otyrysynda uıymǵa múshe memleketter munaı óndirisi kólemin táýligine qazirgi 33,6 mln barrelden 32,5 mln barrelge deıin azaıtatyn bolyp sheshti.
Esterińizde bolsa, qyrkúıek aıynda atalǵan uıym músheleri Aljırde bas qosyp, aldyn ala osyndaı toqtamǵa kelgen edi. Degenmen, ol ýaqytta bul sheshim aýyzsha ǵana qabyldanǵandyqtan, naryqtaǵy qara altyn baǵasynda anaý aıtqandaı úlken ózgeris bolmaǵan-dy. Al endi uıymnyń sheshimi resmı kúshine enip, ár memleket ózine belgilengen shekten aspaıtyn bolsa, munaıdyń baǵasy aldaǵy birer táýlikte 50 dollardan asyp, birneshe aptada 60 dollardy mańaılap qalýy da ǵajap emes. Al dál qazirgi kezde baǵa 50 dollarǵa jeter-jetpes deńgeıde.
Jalpy, osy jıyn qarsańynda naryqtaǵy saýdagerler ekiudaı kúı keshti. Eki aı buryn qabyldanǵan munaı óndirisin azaıtý týraly sheshimnen keıin baǵa birtindep joǵary kóterile bergen. Nátıjesinde 35 dollardan eki aı ishinde 45 dollarǵa deıin jetti. Al apta basynan beri, eki kún ishinde naryq tipti qyza tústi. Dúısenbiden sársenbige deıingi aralyqta baǵa bir kóterilip, bir tústi.
Saýd Arabııasy munaı mınıstrligi ókilderiniń OPEK-ten oń sheshim kútemiz degen málimdemesi jáne jalpy uıym elderiniń aldyn ala jasaǵan málimdemelerine qarap óndiris kólemi azaıýy múmkin dep joramal jasaýǵa bolatyn edi. Alaıda Iran men Iraktyń qazirgi deńgeıden bir barrel de qysqartpaý týraly úzildi-kesildi ustanymy baǵany keri tarta tústi. Oǵan qosa, Reseıdiń de “bul kelissózderden túk shyqpaıdy” degeni naryqtaǵy saýdagerlerge senimsizdik uıalatqan edi.
Búgin birneshe saǵatqa sozylǵan kelissózder kezinde qara altynnyń baǵasy daǵdarys bastalǵaly beri quldyraǵan shıkizat baǵasynyń rekordtyq deńgeıine kóterilip, 49,99 dollarǵa jetken bolatyn. Osylaısha OPEK uıymy 2008 jyldan beri alǵash ret munaı óndirisin tejep, naryqta jasandy tapshylyq jasaıtyn bolyp sheshti.
2008 jylǵy jahandyq qarjy daǵdarysynda da OPEK elderi shıkizat qunyn osy ádispen saqtap qalǵan-dy. Amerıkanyń qarjy sektorynan bastaý alǵan daǵdarys bir jyldyń ishinde shıkizattyq sekorǵa da juqqan edi. Sol kezde uıym elderi biraýyzdan óndiristi azaıta turýǵa kelisken. Nátıjesi de kóp kúttirmegen bolatyn.
2014 jylǵy shıkizat daǵdarysy bastalǵaly beri Venesýela eli óndiristi azaıtýǵa shaqyrǵan. Degenmen, OPEK elderi oǵan qulaq aspady. Birer kún buryn munaı baǵasynyń 60 dollarǵa barǵan kezde teńgeniń AQSh dollaryna shaqqandaǵy baǵamynyń aıtarlyqtaı tómendeıtinin habarlaǵan edik.
Bul joly teńge baǵamynda kúrt ózgeris bolmaýy tıis. О́ıtkeni Ulttyq bank qazir valıýta baǵamyn birjola erkine jibergendikten, kúndelikti munaı baǵasyna qaraı teńgeniń quny da yńǵaılanyp otyrady. Osy oraıda, qara altyn joǵary aıtqan deńgeıge qymbattaıtyn bolsa, AQSh dollary Qazaqstanda 320 teńgege, al aldaǵy aılarda tipti odan da tómen baǵada saýdalanýy yqtımal.
Baýyrjan Muqanov