Jol muraty men el múddesi

Strategııalyq qujatta Memleket basshysy 2020 jylǵa qaraı tranzıttik tasymaldan túsetin tabysty bes ese arttyrý, atap aıtqanda, konteınerlermen tasymaldanatyn júkter úshin 7 ese – 2 mıllıon konteınerge deıin,  jolaýshylardy áýe kóligimen tasymaldaýdy 4 ese – 1,6 mıllıon tranzıttik jolaýshyǵa deıin arttyrý mindetin qoıdy. Prezıdent: «Elimizdiń kólik jáne tranzıt áleýetin tolyq ashý úshin kórshi eldermen úılesimdi is-qımyl ja­saý, júkterdiń erkin tranzıtin, kó­lik dálizderin qurý men olardy jań­ǵyrtý isin qamtamasyz etý qajet. Kólik ın­fraqurylymyn basqarýǵa, qyzmet kór­­setý deńgeıin arttyrýǵa jáne ákim­shi­lik kedergilerdi joıýǵa erekshe kóńil aý­darý qajet», dep atap kórsetti. Osy oraıda taýar aınalymy, onyń ishin­de tranzıttik taýar aına­ly­my, júk aǵyny (ishki jáne ha­lyq­ara­lyq) kó­leminiń ulǵaıýy Qazaqstan eko­no­mı­kasynyń ósýine tıgizetin septigin tú­siný qajet. Qazaqstanda logıstıkalyq ınfra­qu­rylymdy jáne onyń áleý­etin damytý jahandyq básekege qabilettiliktiń ma­ńyzdy basymdyǵy bolyp tabylaty­ny sózsiz. О́ıtkeni, qazirgi ýaqytta dú­nıe júzinde álemdik saýdanyń já­ne halyqaralyq ekonomıkalyq qa­ty­nastardyń jahandanýynan týyn­da­ǵan halyqaralyq logıstıkalyq júıe­lerdiń paıda bolýy baıqalady. Júk tasymaldaý naryǵynda júr­gi­zi­letin kóptegen zertteýler jaqyn ara­da avtomobıl kóligine júkteme kó­beıe túsetinin kórsetedi. Bul óz kezeginde Qazaqstan azamattary úshin qosymsha jumys oryndarynyń bolýymen qatar, elimizdiń ekonomıkasyna qosymsha aqsha qarajatynyń túsýin qamtamasyz etedi. Mysaly, sońǵy segiz jyl ishinde Qazaqstannyń jalpy júk aınalymy 1,5 esege ósti. Bul rette, avtomobıl kóligimen tasymaldanatyn júk aınalymy 2,5 esege ósti jáne osy  baǵyttaǵy kórsetkishter odan da artty dep paıymdaımyz. Prezıdenttiń Joldaýynda halyq­ara­lyq logıstıkalyq qatynastardy, atap aıtqanda, jańa eýrazııalyq lo­gıs­tıkalyq ınfraqurylymdy damy­tý mindetin oryndaý qajettigi naqty kór­­setilgen, bul onyń mańyzdy ba­sym­dyqtarynyń biri bolyp tabylady. Halyqaralyq aýqymy bar eń ma­ńyzdy strategııalyq mindetterdi eli­miz­diń Prezıdenti «Nurly jol» mem­le­kettik baǵdarlamasynda atap kór­set­ti. Bul baǵdarlama sońǵy eki jyl ishinde ózin-ózi tolyǵymen aqtady. Budan bas­qa, 2017 jyly respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldardyń 4 400 shaqyrymyn sa­lý jáne rekonstrýksııalaý boıynsha jumystar oryndalatyn bolady. So­nyń ishinde jyldyń sońyna deıin onyń kem degende 600 shaqyrymy paı­dalanýǵa berilip, kezeń-kezeńimen aqy­ly júıege engiziletin bolady. Investısııalar jáne damý mı­nı­strliginiń derekteri boıynsha, 2015-2016 jyldardaǵy kezeńde avtojol jo­balaryn iske asyrý úshin 616 mlrd teń­ge, onyń ishinde Ulttyq qordan 329 mlrd teńge bólindi. Barlyq bólingen qa­rajat ıgerildi. Osy qarajat ese­binen: Batys Eýropa – Batys Qytaı, Orta­lyq – Ońtústik, Ortalyq – Shy­ǵys, Beıneý – Aqtaý, Almaty – О́s­kemen, Astana – Petropavl, Jez­qazǵan – Petropavl, Aqtóbe – Atyraý jáne Oral – Kamenka degen 9 jo­bany iske asyrý boıynsha jumys júr­gizildi. Jol-qurylys jumystary Qazaqstannyń 12 óńirindegi 2 myń sha­qy­­rymdy qamtyǵan. Jalpy, kez kelgen memleket eko­no­mıkasynyń kúre tamyryna balana­tyn avtokólik joldaryn salý – el aza­mat­tarynyń áleýmettik, turmystyq jaǵ­daı­ynyń túzelýine oń yqpal etetini sózsiz. Osy rette Memleket basshysy BAQ ókilderine bergen bir suhbatynda Jibek joly arqyly kórshiles memlekettermen baılanys ornatý elimiz úshin orasan zor paıda ákeletini  jóninde tııanaqty túsindirip bergeni barshanyń esinde bolar.  Tabysty jetistikterge qara­mas­tan «Nurly jol» memlekettik baǵ­dar­lamasyna enbegen, respýblıkalyq aý­q­ymy bar keıbir joldardy tolyq jón­­deý boıynsha máseleler áli de she­­shilmeı qalýda. Máselen, meniń bu­ǵan deıin joldaǵan depýtattyq saýa­lymda aıtylǵan «Jyzaq – Jetisaı – Saryaǵash – Jibek joly» úshinshi sa­natt­aǵy jolyna nazar aýdaraıyq. Búginde onyń ótkizý múmkindigi naqty qalyptasqan jaǵdaıdan áldeqaıda tómen. Al qoldanystaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń 3.03-09-2006 jylǵy Normatıvter jáne qaǵıdalar jıyntyǵyna sáıkes, úshinshi sanattaǵy jolmen táýligine 3 000 kólikke deıin ótýi qajet desek, qazirgi kezde atalǵan jolmen ótetin kóliktiń táýliktik sany 27 myńdy qurap, normadan 9 ese asyp otyr. Sonyń saldarynan 2015-2016 jyl­dary osy jolda 343 jol-kólik oqı­ǵasy tirkelip 505 adam jaraqat al­ǵan, 77-si qaza tapqan.  Sondaı-aq, basqa da depýtattar ta­rapynan jol jóndeý máseleleri bir­neshe ret kóterilip, suraý salýlar men usynymdar berilgen bolatyn. Biraq, bıýdjet qarajatynyń je­tis­peý­shiligine baılanysty birqatar avto­jol­dardy jóndeý boıynsha ju­mystar to­lyq aıaqtalmaı otyr. Aıtalyq, Úki­mettiń 2017 jylǵy 1 qańtardaǵy ese­binde «QazAvtoJol» ulttyq kom­pa­nııa­synyń paıdalanylmaǵan bıýdjet qa­rajaty bar ekendigi málim bol­dy. Iаǵ­nı, bizde joldardy to­lyq kólemde jón­deýge múmkindik bol­ǵa­nymen, qa­rajatty bólý kezinde tı­imdi jos­parlaýdyń bolmaýy áli de qaı­ta­lanyp keledi. Astanada ótken Shetel ınvestor­la­ry keńesiniń otyrysynda Prezıdent «Uly Jibek jolyn damytý, logıs­tı­kalyq baǵyttardy iske asyrý Qazaq­stan­nyń tranzıttik áleýetine yqpal ete­tini sózsiz», dep atap ótti. Degenmen, bir­y­ńǵaı ekonomıkalyq keńistiktiń ja­sa­lýymen oǵan qatysýshy mem­le­ket­terdiń biryńǵaı kóliktik keńistikti qa­lyp­tastyrý jáne perspektıvaly kó­liktik dálizderdi damytý boıynsha ın­tegrasııalyq ózara is-qımylyn odan ári kúsheıtý ózekti bolyp tabylady. Qazaqstannyń kóliktik áleýetin damytý birqatar mańyzdy mindetter she­shý­di talap etedi. Tranzıttik áleýet dep mem­lekettiń óz aýmaǵy arqyly halyq­ara­lyq tranzıtti qamtamasyz etý boıyn­sha múmkindigin aıqyndaıtyn syrtqy já­ne ishki faktorlar men sharttardyń jı­yn­tyǵy aıtylady. Osy áleýetti paı­dalaný tıimdiligi memlekettiń bar re­sýrstardy tolyq kólemde iske asyrý qabilettiligimen aıqyndalady.   Negizgi teńiz saýda joldaryna qol­je­timdilikten basqa, barlyq qa­jet­ti resýrstary bar, avtokóliktik je­li­leri men temirjol magıstraldary, áýe jáne teńiz floty bar, aýmaǵy qu­r­lyqtyń ortasynda ornalasqan Qazaqstan Respýblıkasynyń múmkindikteri qazirgi ýaqytta jetkilikti. Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­de­nti­niń Joldaýynda kórsetilgen min­det­ter­di lo­gıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý má­selelerin tolyq pysyqtap, elimizdiń jo­ǵary kóliktik áleýetin paıdalana otyryp sheshý qajet. Joldaýda kórsetilgen basqa da min­det­ter bar, olar óte mańyzdy bolyp ta­bylady. Qoıylǵan maqsattar men min­det­terdi barlyq qoǵamnyń birlesken kúsh-jigerimen ǵana oryndaýǵa bolady. 

Asylbek SMAǴULOV, Parlament Májilisiniń depýtaty