Innovasııa – jańa ıgilikter arnasy

 Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda el da­mýyna tyń qarqyn beretin jańa baǵ­dar­lar usy­nylǵan edi. Al Qazaqstannyń Úshin­shi jańǵyrýy elimizdiń ekonomıkalyq da­mýy­nyń ınnovasııalyq ózegine aınalyp, bá­se­kege qabilettiligin arttyra túsýi tıis. Iаǵ­nı, sandyq tehnologııalarǵa negizdelgen bo­la­shaǵy zor baǵyttarǵa aıryqsha mán berilýi ke­rek. Al bilim berý, densaýlyq saq­taý, halyqty áleýmettik qorǵaý jáne bas­pa­namen qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy sa­la­lar qashanda basty nazarda qala bermek. Mu­ny biz qazirgi jaǵdaıdan da anyq kórip otyrmyz.  Joldaýdaǵy negizgi basymdyqtardyń biri – adamı kapıtaldyń sapasyn jaqsartý. Ne­gizgi maqsat – bilim berýdi ekonomıkalyq ósý­diń jańa modeliniń ortalyq býynyna aınaldyrý. Oqytý baǵdarlamalaryn sy­nı oılaý qabiletin jáne óz betimen iz­dený daǵdylaryn damytýǵa baǵyttaý qa­jet­tigi bas­ty nazarda bolyp, sonymen bir­ge, IT-bi­limdi, qarjylyq saýattylyqty qa­lyp­tas­tyrýǵa, ultjandylyqty damytýǵa basa kóńil bólý kerektigi nazarǵa alynǵan.   Bilim men kásibı mashyq – zamanaýı bilim berý, kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesiniń negizgi baǵdarlary, bilim berý salasyndaǵy jumystyń basymdyqtary men áleýmettik jaýapkershilik júıesin damytý, ǵylym men bıznestiń kooperasııasy sekildi kóptegen mańyzdy qundylyqtardy qamtıdy. Osy oraıda bilim, ǵylym jáne ınnovasııa salalarynda jańa baǵyttar boıynsha izdenisterdiń júzege asyp kele jatqanyn aıt­qan jón. Qazirgi ýaqytta tikeleı nazar­da turatyn asa mańyzdy máselelerdiń bi­ri eli­mizdiń ınnovasııalyq turǵydan damýy bo­lyp tabylady. Bul – barlyq salada ja­ńa­shyl­dyq engizý, úzdiksiz jańǵyrtý, ja­ńa­sha bastaý degen sóz. Bıyl Elbasynyń bastamasy boıynsha «Barshaǵa arnalǵan tegin kásiptik-teh­nı­ka­lyq bilim berý» jobasy iske asyryla bastady. Sonymen qatar, joǵary bilim berý júıesi sa­pasyna erekshe nazar aýdarylýda. Joǵary oqý oryndarynyń kadrlyq quramyna, ma­te­rıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalý deń­geı­i­ne, bilim berý baǵdarlamalaryna qa­tys­ty baqylaý men talap kúsheıtilýi qa­jettigi qa­dap aıtyldy. Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keı­ingi bilim salasynda jobalardy zamanaýı kadr­­larmen qamtamasyz etý ınnovasııalyq sı­­pattaǵy bilim berý baǵdarlamalary ese­binen júzege asyrylatyn bolady, al oqý­dyń ózi jańa zerthanalyq jabdyqtarmen júr­gizilmek.  Eki ulttyq ınnovasııalyq klasterdiń – Astanadaǵy «Nazarbaev Ýnıversıtet» pen Almatydaǵy Innovasııalyq tehnologııalar parkin odan ári damytý jalǵasady, olarda qajetti ınnovasııalyq ekojúıe jasalýda. Mysaly, «Nazarbaev Ýnıversıtettiń» ınno­vasııalyq klasterin damytý aıasynda qazir­diń ózinde qajetti ǵylymı-zertteý ın­fr­aqurylymy jasaldy jáne oǵan ǵylymnyń túrli salasynan 350 sheteldik ǵalym tartyldy. «Astana bıznes kampýs» ǵylymı saıabaǵy aýmaǵyna álemdik deń­geı­degi joǵary tehnologııalyq kompanııa­lar­dy tartý maqsatynda 90-nan astam kompa­nııalarmen kelissózder júrgizilip, al­taýymen memorandýmdarǵa qol qoıylǵan. Kor­poratıvtik R&D ortalyqtaryn ornal­as­tyrý, shaǵyn jáne orta bıznestiń jo­ǵa­ry tehnologııalyq nysandary, startap­tary; ınnovasııalyq ekojúıesin qurý jos­parlanýda. Onda sondaı-aq «ǵylymı-zert­teýlerdiń nátıjesin kommersııalandy­rý týraly» Zań ázirlenetin bolady jáne ın­dýstrııalandyrýdyń memlekettik baǵ­dar­l­a­masy qajettilikterine ǵylymı granttar men baǵdarlamalar qurylymyn qaıta baǵ­dar­laýdy ótkizedi. Joǵary oqý oryndarynyń ulttyq zertteý ýnıversıtetine transformasııalaný jónindegi strategııalyq baǵytyna oń baǵa berip, ártúrli salalyq bilim men ǵylymnyń ıntegrasııalanýyna qatysty birqatar naqty tapsyrmalardyń berilýi quptarlyq jaǵdaı. Eń bastysy, ınnovasııalyq-ındýs­trııa­lyq baǵyttaǵy atqarylyp jatqan isterdi jal­ǵastyra berýimiz kerek. О́ıtkeni, kez kel­gen memlekettiń ekonomıkasyna ındýst­rııa­landyrý qýat bitiredi. Árıne, aýyl sha­rýashylyǵy, tamaq ónerkásibi sııaqty bas­qa salalardyń rólin eshkim joqqa shy­ǵar­maıdy. Áıtse de, eshbir sala ındýstrııa sa­lasy sııaqty eldiń ekonomıkasynyń ósýine eleýli yqpal ete almaıdy. Mem­le­ket basshysynyń Qazaqstan halqyna Jol­daý­ynda ındýstrııalandyrýǵa, sondaı-aq sha­ǵyn jáne orta bıznesti ınnovasııalyq tur­ǵysynda damytýǵa aıryqsha toqtalyp oty­rǵany da sondyqtan.

Ábdijapar SAPARBAEV, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor