Kaspıı teńiziniń jaǵalaýynda ornalasqan Mańǵystaýdyń búginde ekinshi tynysy ashylǵandaı. Buǵan deıin «qara marjanymen» aty áıgilengen aımaq, endi taraptardy baılanystyryp, tonnalaǵan júk aınalymdarynyń ótkizgishine aınalyp, sol arqyly el ekonomıkasynyń damýyna da, alys-jaqyndaǵy eldermen saýda-ekonomıkalyq baılanysty nyǵaıtýǵa da atsalyspaq. Bul baǵyttaǵy sharalardyń barlyǵy Elbasynyń Úkimetke 2020 jylǵa qaraı tranzıttik tasymaldyń jyldyq kólemin ulǵaıtýǵa qatysty bergen tapsyrmalary aıasynda júzege asyrylýda.
Baǵzy dáýirde «Jibek joly» kerýen jolynyń súrleýi shıyrlaǵan dala jańa zamanǵa saı jańasha serpilip keledi. Ǵasyrlar boıy qulazyp jatqan sary saharada jańa temir jol jelileri tartylyp, mań dalada jańa aýyldar boı kóterdi. Teńiz jaǵasynan jańa aılaqtar ashylyp, qazaqstandyq jaǵalaýǵa kelgishteıtin kemeler kóbeıdi. Buǵan deıin kóbine syrt álemmen áýe joly arqyly baılanysatyn Mańǵystaýda halyqaralyq mańyzǵa ıe avtokólik, sý joldary jáne temir jol aýqymy keńeıdi, jelisi uzardy. Mysaly, О́zen-Bolashaq, Shalqar-Beıneý, Borjaqty-Ersaı jańa temir jol jelileri paıdalanýǵa berilip, 400 shaqyrymnan astam avtokólik joly jańǵyrtyldy. Bul – tyń qozǵalys, úlken serpin.
Bul jańasha túleýdiń basynda Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń bardy baǵalaı bilýge bastaǵan tapsyrmalary men mindetteri turǵany belgili. Ásirese, «eýrazııalyq transkontınentaldyq dáliz» mýltımodeldik kólik dálizin qurý tapsyrmasy – ólkede atqarylyp jatqan alýan jumystyń uıytqysy boldy. Búgingi Mańǵystaý – jańa eýrazııalyq logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytýǵa belsene kirisken óńir. Qazir aımaqta teńiz porty júk aınalymyn arttyrý, óńirdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn kórsetý baǵytynda eleýli jumystar júrgizilýde. Portty óńirde logıstıkalyq jobalardy júzege asyrý – elimizdiń Kaspıı teńizindegi qýatyn arttyrýǵa negizdelgen. Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portyn soltústik baǵytta keńeıtý jáne Quryq portyn jetildirý jumystary – Qazaqstanǵa eki baǵytta taýar tasymaldaýǵa múmkindik beredi. Birinshi baǵytta Qazaqstan arqyly Reseıge, odan ári Eýropa elderine júk tasymalyn júzege asyrsaq, ekinshi baǵytta Qorǵastan Aqtaý portyna deıin, Kaspıı teńizi arqyly Ázerbaıjanǵa, Grýzııaǵa shyǵa alatyn bolamyz. Bul elimizge taýar aınalymyn eselep ósirýge jol ashady. Osy múmkindikter Mańǵystaýdyń ótkizgishtik, dálizdik belsendiligin tanytyp, Qazaqstannyń iri logıstıkalyq haby bolýyna sep bolmaq.
2016 jyly Quryq parom kesheniniń aldyńǵy bóligi – temir jol jelisiniń jáne soltústik baǵytta keńeıtilý jumystarynyń iske qosylýy nátıjesinde Aqtaýdyń ótkizgishtik qýatyn jylyna 19,5 tonnaǵa arttyryp, táýligine 5 kemege qyzmet etýge, sondaı-aq, júk ótkizýdi jylyna 4 mln tonnaǵa deıin jetkizýge jol ashty. Mańyzdylyǵyna saı bul baǵyttaǵy jumystar júıeli jáne qarqyndy sıpat ala túsetin bolady. 2020 jylǵa qaraı sý jáne temir jol arqyly júk tasymaly artyp, temir jolmen júk tasymaldaý 7 esege kóbeıse, bıylǵy jylǵa taýar tasymalyn 1 mln tonnaǵa mejelegen Quryq portynyń ekinshi kezeńi avtomobıl ótkelin salýmen ol kórsetkish 6 mln tonnaǵa jetetin bolady. Iаǵnı, porttyń qurylys jumystary aıaqtalǵan soń ol ámbebap aılaqqa aınalyp, munda barlyq júk túrleri qabyldanady jáne ózge elderge jóneltiledi, flottaǵy kemeler sany 20-ǵa jetetin bolady. Sondaı-aq, Quryq portynyń ekinshi kezeńiniń aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilýi balamaly baǵyttar boıynsha avtokólik tasymalyn damytýda básekelestik ahýal qalyptastyrady.
Mańǵystaýdaǵy taýar tasymalyna qatysty alýan jobalar shetel ınvestorlarynyń joǵary qyzyǵýshylyǵyna ıe jáne óńir ınvestorlarǵa tek tartymdy bolyp qana qoımaı, olardyń jemisti eńbek etýine, óz qııaldaryndaǵy aýqymdy jobalardy irkilmeı iske asyrýyna barynsha jaǵdaı jasap otyr.
Gúlaıym Shyntemirqyzy, «Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy