ABC málimeti boıynsha, Qytaı eksporty men ımporty sońǵy aılarda birneshe ese ulǵaıǵan. Áıtse de Bloomberg Qytaı ekonomıkasynyń basty qıyndyǵy retinde jumys ónimdiligin atap kórsetedi. «Eldiń IJО́ kólemi jyl basyndaǵy 3 aıda 6,9 paıyzǵa ósti. Qytaı Premer Lı Kesıan Dalıanda ótken Álemdik ekonomıkalyq forýmda Qytaı ekonomıkasy alǵa ilgerilep kele jatqanyn aıtqan bolatyn. Alaıda ekonomıkanyń negizgi kórsetkishi sanalatyn jalpy yqpal etý ónimdiligi máz emes. Bul yqpal etý ónimdiligi ‒ qosymsha jumys kúshi ne qarjy shyǵynynsyz ónim shyǵarý, ıaǵnı damýdyń negizgi kózi», ‒ deıdi Bloomberg.
Eńbek ónimdiliginiń tómendep ketýi retinde Bloomberg Qytaı úkimetiniń jahandyq daǵdarys kezinde kásiporyndarǵa qarjylaı qoldaý kórsetýin keltiredi. Máselen, Qytaı 2008 jyly memlekettik kásipkerlerdi qoldaýǵa 586 mıllıon AQSh dollaryn bólgen-di. Bul qarjy memlekettik kásiporyndardy daǵdarystan qutqarǵanymen, jeke menshik sektorǵa zııanyn tıgizdi. Gavekal Dragonomics ekonomıkalyq konsaltıngtik fırmasynyń zertteýshi dırektory Endrıý Batsonnyń sózine qaraǵanda, memlekettik kásiporyndar eldegi nesıeniń 30 paıyzyn alsa da, olardyń ónimi IJО́-niń 10 paıyzyna da jetpeıtin kórinedi. Osy ádisti Qytaı bıliginiń qaıta-qaıta qoldanýy jekeshe sektordyń jaǵdaıyn álsiretip, olardyń eńbek ónimdiligin azaıtqan eken.
«Kóp elde naryqtyq básekelestik eńbek ónimdiligin arttyrýǵa kómektesedi. Alaıda, Qytaıdyń ındýstrııaldyq saıasatqa qumarlyǵy Sı Szınpınniń kezinde tipti artyp, osydan 2 jyl buryn «Made in China 2025» baǵdarlamasyn qabyldady. Sonyń maqsaty ‒ ońtaıly nesıelendirý, sýbsıdııa, salyqtan bosatý jeńildikteri arqyly aeroǵarysh, robot jasaý sııaqty salalardy damytý. Osynyń nátıjesinde Beıjiń jáne jergilikti bılik «zombı» korporasııalardyń ómirin uzartyp, olardyń jeke bıznes túrlerin yǵystyrýyna múmkindik berip otyr», ‒ dep túıindeıdi Bloomberg.
Qytaıdyń robot jasaý, haı-teh salasyna den qoıǵanyn basqa basylymdar da nazar aýdaryp otyr. The Guardian basylymy keıingi jyldary tez damyǵan Gýıang qalasyn mundaı qadamnyń mysaly retinde keltiredi. Bir kezde kúıi ketken shahar qazirgi tańda «Derekqordyń alyp alqaby» atanyp otyr. Gýıangke alǵashqylardyń biri bolyp elektronıka óndiretin Foxconn kompanııasy kelgen-tuǵyn. Sarapshylar muny úlken tolqynnyń basy dep esepteıdi. Al Microsoft, Huawei, Hyundai Motor, Tencent, Qualcomm jáne Alibaba kompanııalarynyń Gýıangqa kelýine salyq jeńildigi, memlekettik qoldaý jáne shyǵynnyń azdyǵy sebep boldy. Búginde úndistandyq Elektronıka kásibı kolledjimen kelisim jasalyp, 30 kompanııadan quralǵan Qytaı ‒ Brıtanııa derekter qory tehnologııa damýyna kirisip ketti. Sondaı-aq, birneshe brıtandyq ýnıversıtet Gýıangpen birlesýdiń joldaryn zerdelep jatyr.
CNBC-ge suhbat bergen Ehang kompanııasynyń dırektory Derrık Sıong Qytaıdyń «Kremnıı alqabyn» qýyp jetýge talpynatynyn aıtady. Onyń pikirinshe, «aspan asty elinde» startaptardyń damýyna qolaıly jaǵdaı jasalǵan. «AQSh naryǵynda adamdar kóbine negizgi tehnologııalarmen jumys isteýge ýaqyt jumsaıdy. Al Qytaıda qabyldaný deńgeıi men bıznes úlgilerine kóńil bóledi. Sondyqtan, onyń nátıjesi 5-6 jylda kórinedi. Menińshe, osy tusta Qytaıdyń úıreneri kóp» ‒ deıdi Derrık Sıong.
Al The Economist jýrnaly Qytaıdyń taıaý arada jasandy ıntelekt jóninen AQSh-tan ozyp ketýi yqtımal ekenin jazady. Onyń birinshi sebebi retinde Amerıkada jumys jasap júrgen tájirıbeli basshylardyń Qytaıǵa oralýyn atap ótedi. «2016 jyldyń qazanynda Aq úı Qytaıdyń jasandy ıntellekttiń bir salasy sanalatyn tereń meńgerý týraly akademııalyq maqala jarııalaýdan Amerıkany basyp ozǵanyn málimdegen-di. Konsaltıngtik PwC 2030 jylǵa qaraı jasandy ıntellekttiń damýy álemdik IJО́-di 16 trıllıon dollarǵa ulǵaıtyp, sonyń jartysyna jýyǵy Qytaıǵa tıesili bolatynyn aıtady. Keıingi jyldary qytaılyq zertteýshilerdiń jasandy ıntelektke qatysty patent alýy 200 paıyzǵa ósken», ‒ dep keltiredi atalǵan basylym.
Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Jasandy ıntelektti damytýǵa kerekti esepteý kúshi men kapıtal kólemi Qytaıda óte kóp. Mysaly, Alibaba men Tencent sııaqty alpaýyt kompanııalar derekqor ortalyqtaryn kóptep salyp jatyr. Sonyń nátıjesinde bultty tehnologııa kólemi 30 paıyzǵa artqan. Sonymen qatar, jasandy ıntellektti damytýǵa arnalǵan qytaılyq kompanııalar 2012-2016 jyldary 2,6 mıllıard AQSh dollary kóleminde qarjylaı kómek alǵan.
Ár dáýirde Qytaıdyń eshkim bilmeıtin ishki syrlary bolǵan-tuǵyn. Baǵzy dáýirde jibek pen oq dáriniń qupııasyn ashýǵa batys barynsha talpyndy. Búginde shyǵystaǵy kórshimizdiń ekonomıkasynyń órkendeýi basty nazarda tur. Áıtse de, «Qytaı fenomeniniń» qupııasy qashan ashylatyny ázirge belgisiz.
Baspasózge sholý jasaǵan Abaı Asankeldiuly,
"Egemen Qazaqstan".