Táýelsiz Qazaqstannyń shırek ǵasyrdan sál asatyn, tarıhı turǵydan alǵanda qysqa ýaqyttyń ishinde dúnıe júzine tanymal óz bederi men bedeli bar memleket retinde qalyptasýy Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kemeńgerlikpen júrgizip otyrǵan saıasaty men ony iske asyrýshy otansúıgish, memlekettilik ustanymdaǵy bilgir de bilimdi, el qamyn oılaǵan azamattardyń qajyrly eńbeginiń nátıjesi ekendigi anyq.
«Tiri júrsem qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn» degen Álıhan Bókeıhannyń ómirlik ustanymy adal nıetti, eljandy Alash azamattarynyń bárine ortaq maqsat bolǵandyǵy aıan. Búginde aramyzda júrgen, ult múddesin joǵary qoıatyn azamattarymyz sol keshegi halyqtyń táýelsiz bolashaǵy jolynda janyn pıda etken qaıratkerlerdiń jalǵasy bolyp tabylady. Osy rette elimizge belgili ǵalym, tanymal qoǵam qaıratkeri, memleketshil arly azamat Rahman Alshanulynyń ómiri men qyzmeti halyqqa qyzmet etýdiń ónegeli úlgisi bolyp tabylady.
Alańsyz balalyqtyń bal dáýreninde 14 jasar Rahman Alshanuly kenetten ákesinen aıyryldy. Endi kóp balaly otbasynda bas kóterer ózi boldy. Bıbihadısha anasyna jany ashyp, mekteptegi úlgerimi óte jaqsy bolsa da, sol kezdegi bıliktiń aýyl jastaryn eńbekke tartý saıasatynyń áseri bir jaǵynan, ekinshi jaǵynan, óndiriske erte aralasyp baýyrlaryna bas-kóz bolý maqsatynda ol ózi turatyn aýdan ortalyǵy Kókterekte aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý ýchılıshesiniń mehanızatorlar daıarlaıtyn bólimine qujattaryn tapsyrýǵa keledi. Sondaǵy ýchılıshe dırektory Tasbolat Ińkárbekov Rahmannyń bul sheshimi asyǵys ekendigin túsindirip, qıyn da bolsa mekteptegi oqýyn úzbeýin jáne ony ári qaraı joǵary oqý ornynda jalǵastyrýyn qatań eskertedi. Jetimdiktiń ashy dámin tarta júrip ol qatarynyń aldy bolýǵa tyrysty, 11 jyldyq mektepti úzdik aıaqtady.
Sol kezdegi S.M.Kırov atyndaǵy orta mekteptiń muǵalimder ujymy óte bilimdi ustazdardan turatyn. Olardyń arasynda saıası qýǵyn-súrginge ushyrap Odaqtyń iri qalalarynan jer aýdarylǵan belgili adamdar boldy. Ustazdar qazaq balalarynyń tereń bilim alýyna, sanaly, mádenıetti azamat bolyp ósýine kúsh saldy. Osy oraıda aıta ketetin erekshe jaǵdaı, táýelsizdiktiń tańy atqanda mektepke óziniń túlegi, «Halyq qaharmany» Qaırat Rysqulbekovtiń aty berilýi kóp nárseni ańǵartsa kerek.
Otbasynyń, ózinen keıingi baýyrlarynyń jaǵdaıyn oılaǵan Rahman mektepten keıin eki jyl eńbek etip jáne Otan aldyndaǵy áskerı boryshyn ótegen soń 1969 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılosofııalyq-ekonomıkalyq fakýltetine saıası ekonomııa mamandyǵy boıynsha oqýǵa tústi. Týǵan ólkeniń qatal tabıǵatynda shyńdalǵan, áskerdiń jáne eńbektiń talapshyl tárbıesinen ótken, joǵary bilimniń parqyn jete túsingen jasqa oqý qıynǵa soqpady. Onyń ústine aýyl mektebinde muǵalim, Shý qant zaýytynda jumysshy, Keńes armııasynda qatardaǵy jaýynger bolyp júrgende qoǵamdyq isterge udaıy aralasty, óndiris jastarynyń, áskerı bólimsheniń komsomol jetekshisi bolyp saılandy. Ýnıversıtette de oqýdy qoǵamdyq jumystarmen qatar alyp júrdi. Alǵashqyda fakýltet deńgeıinde komsomol komıtetiniń múshesi bolyp saılanyp, úzdik úlgerimi men qoǵamdyq belsendiligi arqasynda qysqa ýaqytta ýnıversıtet jastary arasynda úlken abyroıǵa ıe boldy. Karl Marks atyndaǵy stıpendııanyń ıegeri, stýdenttik qurylys otrıadtarynyń komandıri, «Tyń jerlerdi ıgergeni úshin» KSRO medaliniń, Qazaq KSR-i Joǵary Keńesi Tóralqasynyń Qurmet gramotasynyń ıegeri bolǵan respýblıka boıynsha sanaýly jastardyń biri de bizdiń osy Rahman edi.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń 812-shi qorynyń 28-shi saqtaý birliginde Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń komsomol komıtetiniń hatshysy Rahman Alshanovtyń jeke isi 1977 jyldan beri memlekettik saqtaýda. Qazaqstan LKJO Almaty oblystyq komıtetiniń hatshysy Shámsha Berkimbaevanyń usynysyna sáıkes 1974 jyldyń 26 naýryzynda komsomoldyń respýblıkalyq Ortalyq Komıtetiniń sheshimimen 5-shi kýrs stýdenti Rahman Alshanov Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń komsomol komıtetiniń hatshysy bolyp bekitildi. Qazaqstan komsomolynyń HIII sezinde Ortalyq Komıtettiń múshesi bolyp saılandy. Sol ýaqyttan búgingi kúnge deıin Rahman Alshanovtyń halqy úshin jasaǵan qyzmeti otansúıgish jastar úshin ómirlik ónege. Jarty ǵasyr boıy sharshamaı-talmaı, eli úshin eseli eńbek etý baqytyna qol jetkizgen qoǵam qaıratkeri, ustaz, ǵalym Alshanov jetpis jastyń belesine mol tabystarmen kelip otyr.
Táýelsiz Qazaqstannyń joǵary bilim berý salasynyń tanymal ardageri, professor R.Alshanov elimizde birinshi bolyp ashylǵan, jaqynda shırek ǵasyrlyq mereıtoıyn toılaǵaly otyrǵan memlekettik emes «Turan» ýnıversıtetiniń qurýshysy jáne rektory, Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń jáne Islam memleketteri ınjenerlik akademııasynyń vıse-prezıdenti, Qazaqstannyń ekonomıkalyq ǵylymdar akademııasynyń prezıdenti, kóptegen qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi jáne otandyq jáne sheteldik ýnıversıtetterdiń qurmetti professory.
Qoǵamdyq isterdiń bel ortasynan tabylatyn Rahman Alshanov eki ret qatarynan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttigine kandıdat bolǵan Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Almaty qalasy boıynsha saılaýaldy qoǵamdyq shtabynyń tóraǵasy ári senimdi ókili boldy. Arda azamattyń qoǵam men memleket aldyndaǵy qyzmeti tómendegishe tarmaqtalady: Almaty qalalyq Qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy, qalalyq máslıhattyń depýtaty, «Nur Otan» partııasy Almaty qalalyq fılıaly saıası keńesiniń múshesi jáne de kóptegen qoǵamdyq uıymdardyń uıtqysy. Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń alqa múshesi retinde professor Alshanovtyń joǵary oqý oryndaryndaǵy bilim sapasyn arttyrýǵa qosqan úlesi de keleshek zertteýshilerdiń taqyrybyna aınalary sózsiz. Peshenesine qoǵamdyq formasııa damýynyń kúrt ózgerýi jazylǵan tulǵalardyń eńbek joly men qyzmet baspaldaqtary Qazaqstannyń derbes memleket bolyp qalyptasýyna saıady. Búgingi áńgimege ózek bolyp otyrǵan keıipkerimizdiń ómir joly Qazaqstandaǵy keńestik bılik jáne táýelsizdiktiń tuǵyrlanýy kezeńderimen tyǵyz baılanysty. Azamattyq ustanymynyń qalyptasýy, qaıratkerlik qarymynyń tolysýy keńestik kezeńge dóp keldi. Elimiz egemendigin jarııalap, táýelsizdiktiń negizin qalaýdyń tarıhı satylary jasaqtalǵan tusta respýblıka damýynyń jańa jolyn tańdaý jumysyna belsene aralasty. Eldegi joǵary bilim berý salasynyń keleli, kemshin tustaryn saralaý, respýblıkanyń ekonomıkalyq-áleýmettik damýynyń negizderin jańasha tártipte, halyqaralyq deńgeıde damýy ispettes san alýan mańyzdy jumystardyń uıymdastyrylýyna óz úlesin qosty. Memleket jáne qoǵam tarapynan Rahman Alshanulynyń eńbegi joǵary baǵalanyp, oǵan KSRO-nyń «Halyqtar dostyǵy» ordeni, Qazaqstannyń «Parasat» ordeni, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» qurmetti ataǵy jáne kóptegen qoǵamdyq marapattar berildi.
Azamattyń ajary alǵan jarynyń adaldyǵy men tektiligine tyǵyz baılanysty. Erdiń senimdi serigi, aqyldy jar tabýda da Rahman Alshanulynyń joly boldy. Shyraıly shańyraq, úlgili otbasy qurýdyń negizgi irgetasyn Rahman Alshanuly jubaıy marqum Alıda Túımebaıqyzy Áshimbaevamen birge qalady. Ekeýi de ekonomıka ǵylymy salasynda birlese qomaqty zertteýler júrgizip, ulttyq ekonomıkanyń tıimdi joldaryn taba bilgen ataqty ǵalymdar. Osy juptyń ásemdigi men ómirdegi jarasymdylyǵy, alys-jaqynǵa qaıyrymdylyǵy men meıirimi talaı jannyń jadynda saqtalynyp qaldy. Yntymaǵy jarasqan, izetti juptan eki ul, bir qyz ónip, ósip, ómirden óz oryndaryn tapty. Úlken uly Danııar Rahmanuly Áshimbaev belgili saıasattanýshy, «Kto est kto v Kazahstane» ómirbaıandyq ensıklopedııanyń avtory ári negizin qalaýshysy. Kishi uly Aıdar bolsa teńiz quqyǵy salasyndaǵy maman, belgili zańger. Qyzy Jannat daryndy kınoprodıýsser, ataqty London kınomektebiniń túlegi, óner magıstri.
Rahman Alshanulynyń ómirdegi jetistikteri talmaı izdený men ulttyq múdde jolynda halqyna jankeshtilikpen qaltqysyz qyzmet etýdiń jarqyn kórinisi. Boıyndaǵy bar kúsh-qaıratyn, bilimin tolyqtaı memleket maqsatyna arnaǵan Rahman Alshanovtyń týǵan jeri – qoınaýy keń Moıynqum sekseýil toǵaılarymen álemge áıgili. Qysy-jazy kóginde ary ketse 5-6 kún bult turatyn shóleıt ólkeniń jer apshysyn qýyrǵan aptap ystyǵyn boıyna jıyp, tamyryn tereńnen tartyp nyǵyz bolyp ósetin jas sekseýildi jiger dep ataıdy. Jiger janǵanda alqyzyl shoǵy ot bolyp, bar jıǵan qyzýyn tóńiregine taratyp uzaqqa deıin sónbeı mazdap janady. Jerine qaraı eri! Alashtyń ardaqty uly Rahman Alshanovty jeti belesimen quttyqtaı otyryp, jigerli jalynyńyzdyń mazdaǵan shoǵy alaýlap, el erteńi jolyndaǵy qyzmetińiz berekeli bolsyn degimiz keledi.
Borıs JAPAROV, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń dırektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor
ALMATY