Qazaq fýtboly qaıtse damıdy?

Qarjy demekshi, jurt qazir legıo­ner­diń, sondaı-aq bizdiń jergilikti «sýper­juldyzdarymyzdyń» qansha alatynyn jobalap bolsa da biledi. Mysaly, 2016 jyly «Aqtóbeniń» quramynda júrgeninde Samat Smaqovtyń aıyna 6 mıllıon teńge, al Alekseı Shetkınniń 9 mıllıon teńge alatyny týraly aqpar jarııa bolyp ketkende jurttyń kóbi «ah!» degen. Osyǵan qarap otyryp, attaı qalap ákeletin legıonerlerdiń aıyna alatyn eńbekaqysynyń qansha ekenin oılasańyz kóńil nildeı buzylady. Nege deseńiz, bul degen siz ben bizdiń, memlekettiń aqshasy ǵoı! Qarjysyn qaıda salaryn bilmeı júrgen Atymtaı jomart bireýdiń aqshasy bolsa bir sári...

Premer-lıgadaǵy kez kelgen koman­danyń aıaq alysyna qarap otyryp-aq sol oblystaǵy ákimniń fýtbolǵa degen súıispenshiliginiń qandaı deńgeıde ekenin baǵamdaı berýge bolady. Saıyp kelgende, jergilikti fýtbol osy salany basqarýǵa taǵaıyndalǵan mamanǵa jáne de bıýdjetten bólingen qarjynyń mólsherine baılanyp qalǵan. Klýbty basqar dep ákim taǵaıyndaǵan adam ne istep, ne qoıatynyn biletin maman bolsa bir sári. Qazir dúnıe júzinde fýtbol salasy kóz ilespes shapshańdyqpen damyp keledi. Al endi, ákim taǵaıyndaǵan álgi maman búgingi álemdik úrdistiń talaptaryna saı ma? Mine, gáp osynda...

Otandyq BAQ-tyń birine bergen suhbatynda «Astana» fýtbol klýbynyń bas menedjeri Saıan Hamıtjanov «Qaırat» komandasynyń basshylyǵy jańadan tańdap alǵan damý jolyna degen óziniń tańdanysyn jasyra almapty. Básekeles klýbtyń basshysyn aıran-asyr etken bul qandaı jol edi ózi? Olaı bolsa, áńgimeni áriden bastaıyq.

Shilde aıynyń aıaǵyna taman «Qaırat» fýtbol klýby baqylaýshy keńesiniń tóraǵasy Qaırat Boranbaev klýbtyń resmı saıtynda óziniń el ishinde túrli pikir týdyrǵan málimdemesin jarııalaǵan bolatyn. Munda ol ańyz klýbtyń bú­gingi ustanǵan saıasatynyń túbirimen ózgeretinin, bul maqsatta buryn baǵdar bolyp kelgen qaǵıdattardan bas tartyp, birden jemisin bermese de bolashaqta el fýtbolynyń damýyna eleýli úles qosar jańashyl reformalarǵa arqa súıeıtinin ashyq aıtqan.

Máselen, Boranbaev myrza bylaı dedi: «Qaırat» fýtbol klýby óziniń damý strategııasyn qaıta qaraıdy. Bizge «fýtboldaǵy bıznesmender» emes, fýtbol oınaǵysy keletin, oınaı da alatyn fýtbolshylar men tulǵalar kerek... Biz tıtteı de qaıtarymy joq «psevdo-fýtbolshylarǵa» aqsha salýdan ábden sharshadyq...». Solaı deı kelip, klýb basshysy aldaǵy ýaqytta ózimizdiń jas fýtbolshylardy daıarlaýǵa jáne olardyń jan-jaqty damýyna kóp kúsh salatyndaryn aıtady. 

Mine, endi kelip, arada biraz ýaqyt ótkende «Qaırattyń» basty qarsylasy «Astana» klýbynyń basshysy óziniń áriptesine juqalap bolsa da synı pikirin bildirip qaldy.

«Iá, – deıdi Saıan Hamıtjanov óziniń suhbatynda, – Boranbaev tamasha bıznesmen, degenmen onyń ózi eshqandaı nátıje bermeıtin jobaǵa aqsha salýdan sharshady. Eger, «Qaırat» klýby jańa, qalaı degenmen de kúmán týdyrarlyq damý vektoryn betke alyp ilgeri jyljıtyn bolsa, onda budan Qazaqstan fýtboly bútindeı zardap shegýi múmkin dep ýa-ıymdaımyn...».

Ras, «Qaırat» pen «Astana» qazaq fýt­bo­lyndaǵy qustyń qos qanatyndaı, birin-biri qamshylap otyratyn, jaqsy maǵy­nasyndaǵy básekeniń jiligin talasa mújigen klýbtar. Ispanııada «Barselona» men «Real» arasyndaǵy teketires jer­gilikti chempıonattyń kórigin qalaı qyzdyrsa, bizdiń eki klýbtyń aıqasynan týyndaıtyn «aıǵaı-shý» óz álinshe odan bir mysqal da kem emes. 

Osy turǵydan kelgende, Saıan Hamıt­janovtyń «Qaırattyń» jańadan tańdap alǵan «qasqa jolyna» kúmánmen qaraýyn da túsinýge bolady. Ágárakı, almatylyq klýb orasan zor qarjyny ábjylandaı jutyp jatqan legıonerlerden bas tartar bolsa, klýbtyń belgili bir mezgil kezeńinde álsireıtini belgili. Demek, bul – «Astana» klýby ózin ylǵı taqymdap otyratyn básekelesinen aıyrylady degen sóz. Solaıy solaı-aý. Degenmen de, Hamıtjanov myrza aıtqan sózdiń astaryna tereńirek úńiler bolsańyz, báseke osymen bitedi-aý degen ýaıymmen qatar jeke klýbtyń qamy da qulaq qyltıtyp turǵandaı. Máseleniń mánisi mynada: qazirgi tańda el chempıonatynda top bastaǵan, ÝEFA Chempıondar jáne Eýropa lıgalarynyń irikteý jáne toptyq kezeńderinde synǵa túsip júrgen «Astananyń» jany legıonerlerdiń qolynda. Ganalyq Tvýması, kongolyq Kabananga, serb Despotovıch, belarýs Maevskıı bolmasa, «Astana» alysqa barady degenge kim­di sendirgendeısiń? Iаǵnı el ishinde «Astana» kelimsekterge arqa súıeıdi, al «Qaırat» ózimizdiń jastardy ósi­rip shyǵarǵysy keledi degen pikir qalyp­tassa, munyń elorda klýbynyń bedeline ájeptáýir nuqsan keltireri sózsiz ǵoı...

Álbette, báseke joǵalsa, qazaq fýt­bolynyń aıaǵyna jem túsedi degen Ha­mıtjanovtyń sózine qurmetpen qaraı otyryp, Boranbaev myrzanyń jasyl alańda aqsha úshin emes, el men jerdiń abyroıy úshin jan aıamaı oınaıtyn jergilikti jas fýtbolshylar shoǵyryn ósirip shyǵaramyz degeni bir taban bolsa da janymyzǵa jaqynyraq turǵandaı. Bul – jekelegen klýbtyń halyqaralyq talaptarǵa saı ınfraqurylymyn damytý jolynda tynbaı eńbektenip júrgen fýtbol menedjeriniń sózi. Iаǵnı sózi men isi qabysqan adamnyń qazaq fýtbolynyń bolashaq taǵdyryna alańdap aıtqan oı-pikiri. Sport salasyndaǵy basshylar osy kúni otandyq jattyqtyrýshylarǵa senim artýdy qoıǵan. Bizdiń komandalardy chempıon etken bas bapkerlerdiń ishinde óz mamandarymyz joqqa tán. Legıoner jattyqtyrýshylar eń bastysy aqsha taýyp, negizgi komandany belgili bir maý­symda táýir kórsetkishke jetkizý úshin ǵana keledi. Aıtalyq, «Aqtóbeni» bir kez­de el chempıony qylǵan Vladımır Mý­­ha­nov komanda izbasary bolatyn ba­la­lar men jasóspirimder fýtbolyn ke­­rek etken joq. Aqtóbelik klýb áli kún­ge kelimsek fýtbolshylarǵa táý­eldi. Qazaq fýtbolynyń keleshegin oıla­ǵan­­nan qaltasyna eshteńe túspeıtinin bi­lip tur­sa, ony qaıtsin?! Bas bapker qo­sal­qy qu­­ramnyń oıynshylary túgil, bap­ker­­leriniń aty-jónin bilmeı ketken jaǵ­daılar bolǵan. 

О́z bapkerlerimizdi daıarlaý qajet. Qa­­­zi­r­gi fýtbol jattyqtyrýshylarynyń bar­lyǵy derlik bir kezdegi fýtbolshylar.  Olar balany fýtbolǵa baýlýdyń qyr-syryn meńgere qoımaǵan. Qazirgi júıede áldebir semınarǵa qatysa salyp, «bilikti bapker» atanyp shyǵýǵa bolady. Qysqasy, bizge aldymen bilikti bapkerlerdi anyqtaıtyn, daıarlaıtyn uıym qajet. Bir mezgildik nátıje, bir maýsymdyq jeńis qazaq fýtbolynyń máselesin sheshpeıdi. 

Balalar men jasóspirimder fýtbolyn damytýǵa taǵy bir kedergi – bapkerler jalaqysynyń tómendigi men fýtbol seksııalarynyń aqyly bolýy. Bes myń teńge bir otbasylarǵa sóz emes shyǵar, aılyqtan aılyqqa áreń jetip otyrǵan shańyraqtardy da oılaý kerek qoı. Qazir elimizde arnap salǵan fýtbol alańdary barshylyq desek te, olarda kóbinese balalar emes, eresekter jaǵy bos ýaqytyn ótkizip jatady. Oılap qarasańyz, osyndaı usaq-túıek sebepter kóp. Sol shaǵyn problemalar jınalyp, shyny kerek, qazaq fýtbolynyń keleshegin kómeskilendirip otyr.

Joǵaryda baıandaǵanymyzdaı, premer-lıga komandalary el chempıo­na­tyndaǵy úziliske ketkende eki túrli usta­nym osylaısha múıiz qaǵystyryp qaldy. Munyń ózi bizdiń fýtbolǵa úlken ózgerister men jan-jaqty refor­ma­lardyń qajet ekendiginen habar berip turǵandaı. Áıteýir, bir úmitke úki taqqan dúbirdiń taıap kele jatqany seziledi. Laıym, qazaq fýtbolynyń qanyn tazartyp, qamyn jeıtin qareket bolsa deısiń!

Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»