Aqtóbede memleket-jekemenshik áriptestigi arqyly birneshe nysan salyndy

­­­

Muhtar Áýezov óziniń «Abaı joly» epopeıasynyń alǵashqy kitabynda jas Abaıdyń ósý, órleý kezeńderin qııada, ór­de, shyńda degen taraýlarmen belgilegen bolatyn. Bul je­ke tulǵanyń ómirlik damý sa­tylaryna qatysty bolsa,­ klassık-sýretkerdiń osy sóz­ qoldanysyn belgili bir sa­la­nyń nemese belgili bir óńir­diń odan ári órkendeýine de qa­tysty qoldanýǵa bolatyn sekildi. Osy arada taǵy da­ sál sheginis jasar bolsaq, eli­miz Qazaq handyǵynyń 550 jyl­dyǵyn atap ótken jyldyń qo­ńyr kúzinde Aqtóbe qalasyna jo­lymyz túskeni bar. Nege ekeni belgisiz, sol kezde bizge bul shahar birtúrli kúńgirtteý kó­rindi. 

Al arada artyq-kemi joq eki­ jyl ótken kezde qalany tum­shalaǵan kúńgirt kórinis jo­ǵalyp, ashyq boıaýlar aldan shyǵa bastady. Ásirese bul­ ózgeris búgingi zamanǵy sáý­let erekshelikterine saı boı kó­tergen áleýmettik nysandardan aıqyn baıqaldy. Osy arada onyń basym bóligi memleket-jekemenshik áriptestigi (MJÁ) esebinen turǵyzylǵanyn aıtý­dyń ózi bir mártebe. Eger derekterge súıensek, qazirgi kú­ni oblysta jalpy ınvestısııa­ mólsheri 25,9 mıllıard teń­ge quraıtyn 61 memleket-jeke­menshik áriptestigi jobasy júr­gizilip jatqanyn kóremiz. Onyń basym bóligin densaýlyq saq­taý salasyna qatysty nysan­dar­ quraıdy. Naqty aıtqanda bul baǵytta oblysta 31 joba iske asyp keledi. Bul óńirde tu­tas­taı qolǵa alynǵan MJÁ nysan­darynyń teń jartysy degen sóz. Osy oraıda basty basymdyq nelikten medısınalyq qury­lymdarǵa berildi degen zańdy saýal týyndaıdy. Munyń esh­qandaı qupııasy joq dep bat­yl túrde aıtýǵa bolady. О́ıtkeni ótken jyly Aqtóbe qalasynda kór­shiles Batys Qazaqstan men Qyzylorda oblysynyń turǵyndaryna qyzmet kórse­tetin medısınalyq klas­ter ashyl­dy. Mundaǵy bas-ty maq­sat halyqaralyq standarttar men basqarý tehnologııa-laryna sáıkes joǵary sapaly medı­sınalyq qyzmet kórsetý bolatyn. Sarapshylardyń tu­jy­rymdaýynsha mundaı irgeli de­ ilkimdi qadamdar densaýlyq saqtaý sektoryn jetildirýge jáne ha­lyq­tyń ómir súrý sapasyn jaq­­sartýǵa qyzmet jasaýǵa tıis. Atalǵan klaster oblystyq klınıkalyq jáne oblystyq balalar klınıkalyq aýrýhana­lary, sondaı-aq oblystyq keńes-berý dıagnostıkalyq or­ta­­lyqtarynyń qosylýy ar­qyly «AKTOBE MEDIKAL CENTER» kóp salaly aýrýhanasy negizinde jasaqtaldy. Oǵan Ońtústik Koreıa, Túrkııa já­ne AQSh sekildi álemdik deń­geıde joǵary damyǵan emdeý me­kemeleri mamandary ózara seriktestik pen kelisim negizinde kómek-qoldaryn usynyp otyr. 

Búgingi kúni aımaqta medı­sınalyq klasterdi odan ári da­mytý jónindegi san-salaly ju­mystar odan ári jalǵasyp keledi. Ony ilgeri bastyrý úshin bıýdjet qarajatyn paıdalanýǵa kóp­ aqyldyń qajeti shamaly.­ Ári medısınalyq klaster tek memleket qarajaty esebinen qurylýy kerek degen oı ómirsheńdiktiń belgisi bola qoımas. Kerisinshe bul qabiletsizderdiń áreketi. Sondyqtan da Aqtóbe obly­synyń ákimi Berdibek Saparbaev ony birinshi kezekte MJÁ ar­qyly óristetkendi qolaıly kó­redi. Solaı bolyp ta júr. 

Buǵan taǵy da derekter men dáıekter keltire kelsek,­ Den­saýlyq saqtaý vıse-mınıs­tri Lázzat Aqtaevanyń aı­týyn­sha, Aqtóbe memleket-je­­ke­­menshik áriptestigin damytý boıyn­sha res­­pýblıkada al­dyńǵy qatarda ke­le jatqan óńir. Bul­ rette tu­tastaı respýblıka­da jasalǵan MJÁ kelisimshar­tynyń 4/1-i Aq­tó­bede júzege asy­rylǵan. Onyń ara­synda «Kóz jaryǵy» dep­ atalǵan oftalmologııa or­ta­­lyǵy men qalalyq jedel jár­dem beketiniń orny aıryqsha eke­ni anyq. Alǵashqy nysannyń jalpy quny 3,2 mıllıard teńge turady. Onyń jo­balyq qýatyna sáıkes 60 adam stasıonarlyq em qabyldaı alady. Al atalǵan «Kóz jaryǵy» JShS qaramaǵyna kiretin emhanada bir aýysymda 250 adam kóz dárigeriniń qabyldaýynda bolý múmkindigi bar. Jańadan salynǵan MJÁ nysanynda eki aýysym bar ekenin eskersek, munyń ózi 500 adam degen sóz. 

Atalǵan oftalmologııalyq ortalyqtyń elimizde balamasy joq. Munda respýblıkanyń birqatar oblystarynyń tu­rǵyndaryna kóz aýrýlaryna qatysty joǵary maman­dandyrylǵan emdik kómekter kórsetilmek. Sonymen bir­ge joǵary tehnologııa men me­dı­sınanyń eń sońǵy jetis­tikterine negizdelgen kóz kor­rek­sııasyn qalyptaıtyn otalar jasalmaq. Sondaı-aq em­­der men otalardan keıingi dá­­rigerlik baqylaýlar jáne qa­l­pyna keltirý rejimderi men nor­malary «Kóz jaryǵyndaǵy» emderdiń nátıjelilik sıpatyn kótere alady. 

Memleket-jekemenshik árip­testigine saı salynǵan qalalyq jedel járdem beketinde táýlik boıy tegin beriletin shuǵyl me­dı­sınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligine birinshi kezekte kóńil bólinbek. Munda ómir men ólim aıqasqan synı sátter jıi ushyrasyp turatyn bolǵandyqtan beketke tek bi­likti dárigerlerdi iriktep alý isi belgilenip otyr. Máni men mańyzy turǵysynan alǵashqy eki nysannan bir mysqal kem túspeıtin taǵy bir nysan bar. Bul MJÁ aıasynda qurylysy aıaqtalyp kele jatqan bir aýysymda 300 klıentti qabyldaı alatyn balalarǵa arnalǵan stomatologııalyq emhana.  Jalpy alǵanda óńirde den­­­saý­lyq saqtaý nysandaryn MJÁ aıasynda turǵyzý isi 2015 jyldyń aıaq kezinde qolǵa alynǵan. Soǵan sáıkes 2016 jyly 3 jobany júzege asyrý belgilenip, onyń jalpy quny 6,2 mıl­lıard teńgeni qurady. Al bıyl joǵaryda atalǵan respýblıkalyq jáne aımaqaralyq iri nysandardan bólek, MJÁ boıynsha­ eki qurylys turǵyzý qaras­trylǵan. Onyń quny 3,2 mıllıard teńge bolyp otyr. Ári ár­qaısysy bir aýysymda 500 adamdy qabyldamaq. 

Buǵan qosa memleket-jeke­menshik áriptestigi tutqalary ar­qy­ly oblystyq klınıkalyq aýrý­hana bazasynda quny 5,5 mıllıard teńge turatyn pozı­trondy-emıssııalyq tomografııa ortalyǵyn ashý kózdelgen. Densaýlyq saqtaý salasynda júzege asýy belgilengen óńirdegi 20 nysan da osy qatarda tur. Munyń ony dárigerlik ambýlatorııa bolsa, tórteýi feldsherlik-akýsherlik qosyndar. Al úsheýi medısınalyq qosyn. 

Mine, Aqtóbe aımaǵynda den­saýlyq saqtaý nysandaryn memleket-jekemenshik árip­tes­tigi sheńberinde turǵyzý isiniń keıbir jarqyn jaqta­ry osyndaı. Bul máselede óńir­ qııasynan kóterilip, óri men shyńyna kó­terilip kele jat­qandaı kóri­nedi. Mundaı irgeli ister men qar­qyndy qadamdar elimizdiń ózge óńirlerine de sińisti bolsa ıgi.

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»   AQTО́BE

Sýretterde: MJÁ aıasynda turǵyzylǵan oftal­malo­gııa­­lyq ortalyq pen je­del-jár­­dem beketiniń syrtqy kórinisi