Úkimettiń 2015 jyldyń 6 mamyryndaǵy keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Ult jospary dep atalǵan – «Bes ınstıtýttyq reformany iske asyrýdyń 100 naqty qadamy» jarııalanǵan edi. Sodan beri kóp jumystar isteldi. Aldymen ony iske asyrýdyń tetikteri jedel qolǵa alynyp, bes jumys tobynan jasaqtalǵan jańǵyrtý jónindegi Ulttyq komıssııa quryldy.
Ol memlekettik organdardyń, bıznes-sektor men azamattyq qoǵamnyń ózara tıimdi is-qımylyn qamtamasyz etýge tıisti boldy jáne tujyrymdamalyq sheshimder qabyldap, is-qımyldyń naqty josparyn aıqyndap otyrdy. Onyń usynysymen Prezıdent bekitken sheshimderdi oryndaý úshin Parlament zańdar, al Úkimet qaýlylar qabyldady. Mınıstrler men ákimderdiń bastamalarynyń tıimdi bolýyn jáne júzege asyrylýyn Ulttyq komıssııa qatań baqylaýǵa aldy. Sonymen qatar Ulttyq komıssııanyń janynan bedeldi sheteldik sarapshylardan turatyn halyqaralyq konsýltatıvtik keńes te quryldy. Bul keńes te óz tarapynan usynymdar jasap, reformalardy oryndaý nátıjeleriniń táýelsiz, júıeli monıtorıngin júzege asyryp keledi.
Ult josparyn oryndaý 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastaldy. Osy aıdyń 6 qańtarynda jarııalanǵan «Ult jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev ony iske asyrý jolynda qandaı daıyndyqtar jasalǵany týraly dáıekti túrde baıandap berdi. Onda Prezıdent: «Memleketti, ekonomıka men qoǵamdy damytý úshin qaǵıdatty jańa quqyqtyq orta qalyptastyratyn 59 zań kúshine endi. Olar bizdiń qazaqstandyq armanymyz – HHI ǵasyrda kóshbasshy otyz ulttyń biri bolýǵa qol jetkizýimizge jol ashady. Ár urpaqtyń óz armany bar, olarda tek jeke jáne otbasylyq ıgilikterge ǵana umtylys kórinis tappaıdy. Olarda qashanda týǵan jerge degen súıispenshilik sezimi, óz halqy men Otanynyń baqyty týraly arman aıqyn kórinedi. Ata-babalarymyzdyń kóptegen urpaqtary úshin Qazaqstannyń Táýelsizdigi asyl arman bolyp keldi. Biz olardyń azat jáne táýelsiz Otandy ańsaǵan kóp ǵasyrlyq qııaldaryn is júzine asyrdyq. Qazirgi qazaqstandyqtar úshin Táýelsizdik kópetnosty qoǵamymyzdyń naqty, joǵary sapadaǵy ómirlik qundylyǵyna aınaldy. Biz osydan bar-joǵy shırek ǵasyr buryn ǵana barlyq aqyl-oıymyz ben júregimizdi baýrap alǵan kóptegen oı-nıetterimizge qol jetkizdik. Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigi Konstıtýsııa men zańdardyń berik arqaýy men halyq múddesine qyzmet etetin memlekettik apparattyń kásibı jáne negizdi is-qımylyna arqa súıeýin qamtamasyz ettik. Ony Qazaqstan ekonomıkasynyń naqty tabystarymen, ulttyq baılyqtyń jáne halyq ıgiliginiń ósimimen nyǵaıa túsetin ettik», dep jazdy.
Prezıdenttiń Ult jospary qazaqstandyqtarǵa eldiń jarqyn bolashaǵyna qandaı baspaldaqtar shyǵaratynyn aıqyn kórsetti. «100 naqty qadam» – memlekettik damý men qoǵamdyq ómirdiń barlyq qyrlaryn reformalaýdyń joldaryn ashyp berdi. Sonyń ishinde alǵashqy 15 qadam memlekettik apparattyń kásibıligin arttyrýdyń joldaryn qamtyǵan. Kelesi 19 qadam sot júıesi men quqyq qorǵaý organdaryn jańǵyrtýdyń tıimdi joldaryn qarastyrdy. Búgingi qoǵamnyń turaqty jáne tynyshtyqpen damýynda bul júıelerdiń mańyzy asa zor. Sot salasynda buryn zańnyń baptaryn bura tartyp qoldaný arqyly qoǵamdyq narazylyq týǵyzý oqıǵalary jıi kezdesip otyrǵan edi. Osyndaılardyń jolyn kesý úshin Ult josparynyń 19-qadamynda sýdıalardyń esep berý tártibiniń kúsheıtilýi qarastyrylǵan. «Esepti dos aıyrylmas» demekshi sýdıalardyń eseptiligi artyp, onyń nátıjesi qoǵam aldynda aıtylyp otyrsa, sýdıanyń bura tartýy da tolastaıdy. Sonymen qatar osy qadam sýdıalardyń jańa etıkalyq kodeksin jasaýdy belgilegen. Sýdıalar odaǵynyń kezekten tys VII sezinde jańa etıkalyq kodeks qabyldandy. Sonymen qatar 20-shy qadam barlyq sot prosesterine beıne jáne taspaǵa jazý sharalaryn qarastyrsa, bul másele de qazir sheshimin tapty. «Sýdıanyń beıne jazýdy toqtatýǵa nemese aýdıo jazý materıaldaryn redaksııalaýǵa múmkindigi bolmaýy tıis» degen talap olardyń jaýapkershiligin arttyra túskenin búgin kórýge bolady. Zańnyń baptaryn burynǵydaı bura tartqany úshin qoǵamdyq narazylyqtardy týdyrý oqıǵalary azaıyp keledi. Osy reformanyń ishindegi 32-shi qadam «Qylmystyq quqyq buzý kartasy» ulttyq aqparattyq júıesi negizinde ınternet-portalyn qurýdy qarastyrǵan. Qazir bul karta jasalyp, oǵan elimizde 1 aptadan ári ketpeıtin merzimde jasalǵan barlyq qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkelýde. Sóıtip karta ishki ister organdary jumysynyń tıimdiligin baqylaýǵa múmkindik berdi. Árbir azamat kartaǵa óz mekenjaıyn engizý arqyly sol radıýsta tirkelgen qylmystar týraly aqparat ala alady. Ol suranys berýshiniń elektrondy poshtasyna jiberiledi. Portalda polısııa bólimderi, polısııaǵa, ýchaskelik polısııaǵa aryz jazý, aryzdy tekserý syndy qosymsha qyzmet túrleri bar.
Sóıtip qazaqstandyq sot tóreligi men quqyq tártibi júıesi ashyqtyq jáne kásibılik turǵysyndaǵy jańa sapaǵa ıe boldy. Qazaqstandyqtar men bıznes sýbektileriniń quqyqtaryn sotta qorǵaý deńgeıi endigi jerde Ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen damý uıymy (EYDU) memleketteriniń joǵary standarttaryna sáıkes keledi.
Ult josparyndaǵy «Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim» reformasyn qamtamasyz etý 50 naqty qadamda qarastyrylǵan. Búgingi tańda olar da kezeń-kezeńimen iske asyrylýda. Máselen, aýyl sharýashylyǵynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Myrzahmetovtiń el turǵyndaryna esep berýdegi aıtýyna qaraǵanda, ınvestısııalyq klımatty jaqsartý maqsatynda transulttyq kompanııalardyń qatysýymen Qazaqstannyń eksporttyq taýarlaryn álemdik naryqqa shyǵarýǵa baǵyttalǵan jobalardy jasaý jumystary júrgizilýde. Al óndiris boıynsha transulttyq kompanııalardyń qatysýymen 4 joba tańdap alyndy. Bul jobalar et, sút ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý, ósimdik sharýashylyǵy (qyzanaq pastasyn óndirý) salasynda júzege asyrylýda. Transulttyq kompanııalardan basqa, AО́K salasynda sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen júzege asyrylatyn 40-qa jýyq joba bar. Investorlardyń basym bóligi Germanııa, Reseı, Túrkııa, Ýkraına, Ońtústik Koreıa jáne QHR, Fransııa memleketterinen. 2021 jylǵa qaraı aýyl sharýashylyǵy eksportynyń kólemin 0,8-den 1,5 mlrd dollarǵa arttyrý qarastyrylǵan.
Bıznesti damytý múddesi úshin ekonomıka men eńbek qatynastary salasyndaǵy ulttyq zańnamalar túbegeıli túrde qaıta jańartyldy. Fermerler men agrarlyq kásiporyndardy qosa, otandyq iri, shaǵyn jáne orta bıznes úshin barynsha qolaıly jaǵdaılar men yntalandyrý sharalary jasaldy.
Ult josparynyń júzege asyrylýyna barlyq Qazaqstan halqy, sonyń ishinde árbir azamat múddeli, óıtkeni ol bizdiń jarqyn bolashaǵymyzdyń bekem baspaldaǵy.
Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan