Ejelden el men jerdiń tarıhy ańyzben astarlas, tarıhpen tamyrlas. Kókeıinen kóne zaman kúmbiri tógiletin, zerdesinde zamanalardyń jumbaq úni qalyptasqan tarıhı ólkelerdiń ónegesi mol. Al abyz dala ańyz shertip, ýaqyt ótken saıyn urpaǵyn ulaǵatqa qandyryp, kóńildi meıirim shýaǵyna bóleıdi. Tasynyń túbinen tamshylaǵan taǵylym, topyraǵynan burqyraǵan tarıh, qatparynan qylań beretin qasıet ult kóshiniń jelisi úzilmegen uly sapary ispetti.
Áýlıeatanyń Talas topyraǵynda shejiremen órilip, ańyzben kómkerilgen kórnekti tarıhı oryndar kóp. Máselen, Boz degen bıdiń taǵdyryna qatysty Boztumsyq, ózge de tarıhı ańyzdardy qamtıtyn Jalby, Aqkesene, Jıdelibulaq sııaqty jerler baıtaq dalamyzdyń degdarlyǵyn kórsetetin kórikti jerler. Al Táńirqazǵan, Bóriqazǵan tarıhı jer ataýlary alyp dalanyń aqıqatyn sıpattaıtyn, shyndyǵyn shejireleıtin meken bolyp esepteledi. Tarıhshylardyń paıymdaýynsha, Bóriqazǵan tómengi paleolıttiń shell kezeńiniń sońǵy dáýirinen saqtalǵan qonys mekeni eken. Atalǵan tarıhı oryn Talas aýdanynyń ortalyǵy Qarataý qalasynan soltústik-shyǵysqa qaraı otyz segiz shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Bul jerden eki jaǵy birdeı óńdelgen shapqylar, jumyr quraldar, úsh qyrly ótkir quraldar jáne úshkir pyshaqtar kóptep tabylǵan.
Ańyz boıynsha erte zamanda Talas jerinde birneshe jyl qatarynan qurǵaqshylyq bolady. Sý izdegen jurt bul qýańshylyqtan shyǵar amal taba almaı qınalady. Sonda bir bóri eldiń aldyna shyǵyp júrip otyrypty. El de bóriniń sońynan úlken úmitpen ere beredi. Sol bóri shólirkegen eldi bastap kelip, dalanyń tósin qazady. Sonda bóriniń qazǵan jerinen sý shyǵyp, búkil halyq aman qalǵan eken. Bul jer sodan beri Bóriqazǵan dep atalyp ketken deıdi. Bóriqazǵan alqaby Talas topyraǵynyń ortasynda. Búginde kıiz úıdiń ornyndaı ǵana bolyp úıilgen topyraq bolmasa, bul jerde basqa belgi joq. Tek halyq sanasynda Bóriqazǵan degen atpen ǵana qalǵan dala qoınaýyndaǵy qasıetti jer tamyryna tylsym jasyrǵan kúıi tur.
Osy Talas topyraǵynda Bóriqazǵan jeri men Táńirqazǵan turaǵy qatar atalady. Álgi aıtylǵan ańyz da bir-birine jalǵas dúnıe. Kúnderdiń kúninde Bóriqazǵannyń sýy tartylady. Halyqtyń qaıǵy-qasireti qaıta údeı túsedi. Arada shamaly ýaqyt ótkende sý izdegen halyq japan dalada taǵy bir jerdiń ózinen ózi qazylyp, sýǵa tolyp turǵanyn kóredi. Bul sýdyń dámi de tátti eken. Keıinnen álgi jer Táńirqazǵan atalyp ketken eken deıdi.
Táńirqazǵan – tarıhshylardyń paıymdaýynsha, paleolıt turaǵy. Bul jerden tabylǵan barlyq tas buıymdar jalpaq tóbeshikten jınastyrylǵan. Tipti halyq arasynda Táńirqazǵan turaǵyna ejelgi ańshylar kelip qonystanǵan degen de pikirler bar. Áıteýir qazaq dalasyndaǵy qaı qıyrdyń bolmasyn ózindik tarıhy men taǵdyry qalyptasqan. Topyraqtyń tylsymyna úńilip, tarıhyn túgesip bitý múmkin emes. Tek dala qoınaýyndaǵy tarıhı turaqtar este joq eski zamandardyń ózinde de bul mekende ómirdiń bolǵanyn, adamzattyń mekendegenin jáne olardyń da ózderine tán mádenıeti men tirshiligi bolǵanyn aıǵaqtaıdy...
Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy