«Til – aqyldyń ólshemi, ulttyń jany» – dep dana halqymyz tildiń mańyzdylyǵyn árqashan erekshe baǵalaǵan. Qaı ǵasyrda, qaı kezeńde bolsyn birneshe tildi meńgergen halyq óziniń kommýnıkasııalyq jáne ıntegrasııalyq qabiletin keńeıte otyryp, el irgesiniń tynyshtyǵy men beıbitshiligin basty nazarda ustaǵan.
Búgingi tańda, úshinshi myńjyldyqtyń esigin ashyp, HHI ǵasyr tabaldyryǵyn attap kirgen shaǵymyzda órkenıetti eldermen terezemiz teń bolý úshin basqa tilderdi de meńgerý mindeti aldymyzda tur. 2007 jyly Elbasy N.Á.Nazarbaev «Jańa álemdegi jańa Qazaqstan» Joldaýynda «Tilderdiń úsh tuǵyrlyǵy» mádenı jobasyn qolǵa alýdy usynǵan bolatyn. Elimiz úshin úshtuǵyrly til – eldiń básekege qabilettilikke umtylýdaǵy birinshi qadamy dep aıtsaq bolady. Sebebi birneshe tilde erkin sóıleı de, jaza da biletin qazaqstandyqtar óz elinde de, shetelderde de básekege qabiletti tulǵaǵa aınalady. Úsh tildi qatar meńgerý álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýdy jedeldete túsetini sózsiz.
Osyǵan oraı Semeı qalasynda tilderdi oqytý ortalyqtary ashylyp, memlekettik tildi jáne basqa da tilderdi oqytý jumystary júrgizilýde. Sonyń ishinde qalalyq ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesinde aǵymdaǵy jyldyń naýryz aıynda aǵylshyn tilin oqytý úıirmesi ashylǵan bolatyn. Bir ereksheligi, atalmysh úıirmege kelýshiler 58-80 jas aralyǵyndaǵy zeınetkerler. Ashylǵan kúni 5 oqýshysy bolǵan úıirmeniń búgingi kúni 15 únemi keletin qatysýshysy bar.
Kitaphana dırektory Gúlnısa Moljigitovanyń aıtýynsha, osydan bir jyl buryn zeınetkerlerge kompıýter saýattylyǵyn oqytý úıirmesi ashylyp, oǵan zeınetkerlerdiń ýaqytynda kelý tártibi, izdenimpazdyqtary, qyzyǵýshylyqtary kimdi bolsyn qaıran qaldyrady. Sondaı-aq ujymmen kelise kele jáne zeınetker oqyrmandardyń usynysy boıynsha aǵylshyn tilin oqytý úıirmesi de ashyldy.
Úıirmege qatysýshy áıgili temirjolshy Moıynbaevtar áýletiniń ókili, uzaq jyl Semeı vokzalynyń basshysy bolǵan qazirgi zeınetker, Analar keńesiniń tóraıymy Naǵıma Abdýaıtqyzy: «Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda myna jahandaný zamanynda ultymyz básekege qabiletti bolý úshin, «Sıfrly Qazaqstan», «Úsh tilde bilim berý», «Mádenı jáne konfessııaaralyq kelisim» sııaqty baǵdarlamalardy júzege asyrý qajettigi aıtylǵan. Bizdiń aǵylshyn tilin oqyp, úırengenimiz myna ósip kele jatqan óskeleń urpaqqa úlgi bolsyn, qaı jasta bolsyn bilim alýǵa kesh emes degen oımen oqyp júrgen jaıymyz bar. Sondaı-aq olar elimizdiń ıgiligi úshin talaptansyn, kóptiń ishinde bireýi emes, biregeıi bolýyna umtylsyn», deıdi.
Al, qyryq jyl án-kúı páninen sabaq bergen Ryskúl Qudysova «Qazirgi zamanda qaıda barsań da, aǵylshynsha bilý qajet. Qazir ne kóp, kompanııa kóp. Bárine kirgiń keledi, biz de qartaıdyq demeı, tabys tapqymyz keledi. Bala, nemere, shóbere bar, solarǵa kómekteskimiz keledi. Biz sııaqty olar da talaptanyp, nıettensin deımiz. Árıne, bizdiń jasymyzǵa kelgende shet tilin úırený qıyn ǵoı, alaıda talaptanyp oqyp júrmiz. Qazirgi tańda, ómirge eń qajetti osy ınternet pen aǵylshyn tili bolyp tur», deıdi.
Tilge tıek etsek, dárister tegin júrgiziledi, aptasyna eki ret ótkiziledi. Oqytý kýrsy aıaqtalǵan soń túlekterge arnaıy kýálik saltanatty túrde tabystalady. Qazirgi zamanda úsh tildi bilý árkimniń derbes tabystylyǵynyń mindetti sharty bolyp otyr. Tilderdi damytý men qoldaný baǵdarlamasynyń nysanalyq ındıkatorlaryna kóz júgirtsek, 2020 jylǵa qaraı memlekettik tildi biletin qazaqstandyqtar sany 95%-ǵa jetip, aǵylshyn tilin biletin turǵyndar sany keminde 20%-dy quraýy tıis.
Erteńgi kúnniń bolashaǵy búgingiden de nurly bolýyna zeınetker ájelerimiz osylaısha óz úlesin qosyp, bilim óristerin keńeıtýde.
Anar QÝANǴALIEVA,
Semeı qalasynyń mádenıet jáne
tilderdi damytý bóliminiń bas mamany