Kóp kúrmeýdi sheshetin kúrejol

«Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtojoly týraly baıan Josparly jumys jetistikke jetkizedi «Batys Eýropa – Batys Qytaı» ha­lyq­aralyq avtojolynyń jalpy uz­yn­­dyǵy 8445 shaqyrym bolsa, onyń 2787 shaqyrymy bizdiń eldiń aýmaǵynan óte­di. Al osy jobadaǵy Qyzylorda ob­ly­­­synyń úlesi – 812 shaqyrym. Elimizdegi avtomobıl joldary salasyn damy­tý­ǵa negizdelgen mega-jobany jú­­zege asy­rýǵa qomaqty qarjy bólinýde. О́t­ken jyly elimiz boıynsha avtobannyń 417 shaqyrymdyq qurylys jumys­ta­ry úshin 79,1 mlrd. teńge bólinse, bı­yl eki esege artty. Iаǵnı, ústimizdegi jy­ly salynýǵa tıis 850 shaqyrym jol­ǵa bólingen 153 mlrd. teńge maq­sat­ty ıge­rilip jatyr. Halyqaralyq dáliz elimiz boıynsha óndiris oryndary men sha­­­ǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna da jol ashty. Búginde 21 óndiris osha­ǵy men 200-ge jýyq kásiporyndar el ekonomıkasyna súbeli úles qosyp otyr. Demek, olar aıyna 4,17 mlrd. teńgege qyzmet kórsetý múmkindigine ıe. Elimiz osy halyqaralyq jobaǵa qa­tysý múmkindigine Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń álemdik qaý­ym­dastyq aldyndaǵy bedeli arqasyn­da qol jetkizip otyrǵandyǵyn aıryq­sha atap ótken jón. Álem ekono­mı­ka­syn­da qarjy daǵdarysy bastalǵan tus­ta, avtomobıl joldary salasyn damy­tý­ǵa baǵyttalǵan jobaǵa 10 mlrd. AQSh dol­lary kóleminde qarjy bólýi táýe­keldi is edi. Reseı, Qazaqstan jáne Qy­taı memleketterin jalǵastyratyn avtoban qurylysyn qarjylandyrýda úlesi ba­­­­sym Búkilálemdik bank óziniń 65 jyl­dyq tarıhynda alǵash ret jol salasyna osynsha mólsherde qarjy quıyp otyr. Oblysymyz boıynsha bıyl 79 mlrd. teńgeniń jumysyn júzege asyrý jáne 500 shaqyrym jol salý josparlanýda. Kúrejol qurylysy bastalǵaly beri 66,3 mlrd. teńge ıgerildi. Joba boıy­n­sha óńirimizde 5 bas merdiger kompanııa jumys isteýde. Olar: «Salını» AQ, «Ak­kord Okan» birikken kásiporyny, «Impreza» AQ, «Azerkorpý» AQ, «Todı­­nı» AQ. Atalǵan kompanııalardyń bar­lyǵy bıylǵa josparlanǵan ju­mys­ty ýaqy­tyn­da aıaqtap keledi. Osy joba boı­ynsha aımaqta 17 myńǵa jý­yq adam jumyspen qamtylyp otyr. Sonyń ish­in­de tikeleı jol qurylysyna 5140 adam jumyl­­dy­rylǵan. Ondaǵy 346 adam shetel ma­mandary bolsa, 3384 jumysshy jergilikti jerdiń turǵy­n­dary. Al 1410 adam basqa oblystardan kelip jumys istep jatyr. Budan basqa 11808 adam jol qurylysy materıald­a­ryn daıyn­daı­tyn, avtokólik, temir jol kóligi jáne servıstik qyzmet kórsetý ju­mys­taryna jumyldyrylǵan. Jo­ba­ǵa úsh myńnan asa qurylys tehnıka­la­ry tar­tylǵan. So­­nymen birge, 18 asfalt-beton zaýy­ty, 6 sement-beton za­ýyty jáne 13 tas un­taq­taý qon­dyr­ǵy­lary bar. Mer­diger­ler­di temir-beton buı­ym­­dary­men Qyzyl­o­r­da qala­syn­daǵy «KSMıK» JShS, «Qu­ry­lys» AQ jáne Qazaly aý­­­danyndaǵy «Mes­tootrıad-1» JShS qamtamasyz etýde. Búginde oblys aýmaǵyndaǵy ju­mys­tar júıeli jáne josparly túrde iske asyp jatyr. Erulan JÚNISOV, Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetiniń Qyzylorda oblystyq departamentiniń dırektory.   Bul joba nesimen qundy? Táýelsiz Qazaqstan bıyl óziniń azat­tyq alǵanyna 20 jyl tolýyn atap ótip jatyr. Bul el ómirindegi eleýli oqıǵa­lardyń biri ekeni anyq. El egemendigin alyp, damý baǵytymyz naryqtyq ekono­mıkaǵa kóshkennen keıin memleketimizde myńdaǵan mekemeler quryldy. Sonyń biri – «Dorstroı» JShS 1996 jyly irgetasyn qalady. Bizdiń kompanııa bı­yl naryqtaǵy 15 jyldyǵyn atap ótti. Joǵary oqý ornyn aıaqtaǵannan keıin jol qurylysy salasynda jumys istedim. Qarapaıym jumysshydan ınjenerge deıin kóterildim. Degenmen, 90-jyldar­dyń basyndaǵy toqyraý kezinde bizdiń mekeme de jabylyp qaldy. Sóıtip, jumyssyz qaldyq. Sodan jigitter birigip, óz isimizdi qolǵa alýdy josparla­dyq. Sonyń negizinde osy «Dorstroı» kompanııasy ómirge kelgen edi. Al­ǵa­shynda jumystyń iri-usaǵyna qaramaı isteı berdik. Aýla, aýyl joldaryn jón­dedik. О́ıtkeni, tájirıbe jınaý kerek edi. Sonymen qatar, ózimizdiń biliktiligimizdi de dáleldeý aldymyzda turdy. Sóıtip munaı kompanııalarynan usy­nys­tar túse bastady. Keıinnen Qyzyl­orda – Jezqazǵan avtojolynyń qury­ly­syn qolǵa aldyq. Solaısha, jyl ót­ken saıyn jumys aýqymy da arta tústi. Búginde bizdiń ujymda 600-ge jýyq adam jumys isteıdi. 2008 jyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtojolynyń qurylysy basta­lady degen shaqta biz rynoktaǵy óz or­nymyzdy taýyp, tájirıbeli mekeme­ler­diń birine aınalǵan edik. Degenmen, ma­mandardyń jetispeýshiligi baıqaldy. Oılana kele, mekemeniń janynan «Tehmaman» qaıta daıarlaý mektebin ashýdy kózdedik. Sol boıynsha jol quryly­sy­nyń mamandaryn daıyndadyq. Osy kún­ge deıin «Tehmaman» 800 adamdy qaı­ta oqytyp shyqty. Olardyń barly­ǵy jol qurylysy salasynda eńbek etip jatyr. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kú­rejolyna qatysty tenderlik jumystar 2009 jyly ótti. Árıne, jol qury­ly­syn salýdy sheteldik kompanııalar je­ńip aldy. Sodan byltyr jumys bastal­ǵanda olar jergilikti jerdegi mekemelerdi ózderine qosalqy merdigerlikke sha­qyra bastady. Biz ıtalııalyq «Salını» AQ-pen kelisim-shartqa otyryp, jumysty bastap kettik. Qazirgi kezde Qarmaqshy aýdany men Baıqońyr qa­lasynyń arasyndaǵy 70 shaqyrym jol­dy salyp jatyrmyz. Osy ýa­qyt­qa deıin biz jumystyń 65 paıyzyn aıaqtap qoıdyq. Keler jyly ózimizge júktelgen mindetti tolyǵymen bitiremiz dep otyrmyz. Bul joba nesimen qundy? Eń al­dymen biz halyqaralyq dárejede tá­jirıbe jınaımyz. Odan keıin ózimiz­diń kadrlarymyzdy daıyndaımyz. My­­saly, jol qurylysyna biz joǵary oqý oryndaryn endi bitirgen maman­dardy tarttyq. Olar osy bir jyldyń ishinde 3 jyldyq tájirıbe jınady desek, artyq aıtqandyq emes. Teh­nı­kalyq bazamyzdy da halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirip jasaq­tadyq. Osy arqyly biz halyqaralyq avtojol qurylysyna tikeleı qa­ty­sý­ǵa múmkindik alamyz. Aldaǵy ýaqytta sheteldik kompanııalarmen ıyq tiresetindeı jaǵdaıǵa jetemiz dep oı­laımyn. Bul el ekonomıkasy úshin de, jekelegen kompanııalar úshin de úl­ken paıda bolmaq. Muratbek TILEÝLIEV, «Dorstroı» JShS dırektory.   Derek pen dáıek (Merdiger kompanııalar boıynsha jumystyń oryndalý kórsetkishi) «Salını» AQ - Jol jamylǵysy boıynsha jyldyq jospar 175 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 130 shaqyrym. - Negizgi qabatty ornalastyrý boıynsha jyldyq jospar 150 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 128 shaqyrym. - Jer jumystary boıynsha jyldyq jospar 3056 myń m3. Naqty oryndalǵany 1992 myń m3. «Akkord Okan» BK - Jol jamylǵysy boıynsha jyldyq jospar 47 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 22,4 shaqyrym. - Negizgi qabatty ornalastyrý boıynsha jyldyq jospar 45 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 32 shaqyrym. - Jer jumystary boıynsha jyldyq jospar 2398 myń m3. Naqty oryndalǵany 1735 myń m3. «Impreza» AQ - Jol jamylǵysy boıynsha jyldyq jospar 25 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 4,3 shaqyrym. - Negizgi qabatty ornalastyrý boıynsha jyldyq jospar 22 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 8 shaqyrym. - Jer jumystary boıynsha jyldyq jospar 1338 myń m3. Naqty oryndalǵany 801 myń m3. «Azerkorpý» AQ - Jol jamylǵysy boıynsha jyldyq jospar 7,1 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 0 shaqyrym. - Negizgi qabatty ornalastyrý boıynsha jyldyq jospar 10 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 6,8 shaqyrym. - Jer jumystary boıynsha jyldyq jospar 1387 myń m3. Naqty oryndalǵany 944 myń m3. «Todını» AQ - Jol jamylǵysy boıynsha jyldyq jospar 206 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 206,3 shaqyrym. - Negizgi qabatty ornalastyrý boıynsha jyldyq jospar 190 shaqyrym. Naqty oryndalǵany 180,2 shaqyrym. - Jer jumystary boıynsha jyldyq jospar 4389 myń m3. Naqty oryndalǵany 3921 myń m3.   Talaıǵa tálim  bergen «Tehmaman» Osydan eki jyl buryn eki ókpeden qarjy daǵdarysy qysty. Tek Qazaq-stan ǵana emes, búkil álem daǵdarys-tan shyǵar joldy izdedi. Keıbiri tapty, bázbiri shyǵar joldy áli izdep júr. Elbasynyń syndarly saıasaty­nyń arqasynda Qazaqstan daǵdarystan tez shyqty. Oǵan ulttyq qordyń kómegi kóp bolǵany shyndyq. Sonymen qatar, Qazaqstan azamattaryn qaıta daıarlaý isine, ekinshi mamandyq berýge basymdyq jasaldy. Osy kúni atalǵan bastama ózin-ózi tolyqtaı aqtady dep aıtýǵa bolady. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtojoly bastalǵanda osyǵan deıin jol qurylysymen aınalysyp kelgen «Dorstroı» mekemesi de jobaǵa qaty­sýǵa nıet tanytty. Degenmen, maman tapshylyǵy birden qolbaılaý boldy. Endi ne istemek kerek? Mekeme bas-shylyǵy oılana kele, ózderiniń jany­nan mamandardy qaıta daıarlaıtyn ortalyq ashýdy qolǵa aldy. Atyn «Tehmaman» dep qoıdy. Basty maqsat – ózderine jetkilikti maman daıyndaý, teorııalyq túrde oqytyp qana qoımaı, qurylys basyna aparyp, naqty ispen tájirıbe jınatý boldy. Dál osy sátte Elbasy Fınlııan­dııaǵa sapar jasaǵan bolatyn. Onda azamattaryn qaıta daıarlaý tájirıbesi iske asyp jatqan. Baǵdarly bastama Elbasyna birden unaı ketti. Elge kelgennen keıin shettiń tájirıbesin ózimizde paıdalaný kerektigin aıtyp, tapsyrma berdi. Sonyń negizinde «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarla-masy iske asty. Alǵashynda «Tehmaman» tek ózde­rine ǵana mamandardy daıarlady. Odan keıin memleket tarapynan tapsyrys alyp, basqa mekemelerge de kadr daıarlaı bastady. Tipti, Qazaly aýdany da ózderiniń turǵyndaryn jiberip, arnaýly bilim berýge ótinish bildirdi. «Tehmaman» jol qurylysyna qa­tysty barlyq mamandardy daıarlap jatyr. Osyǵan deıin onyń qabyr­ǵa­synda 800-ge tarta azamat qaıta daıar­lanyp shyqty. Elimizdegi qaıta daıarlaý ortalyqtary kóbine egde adam­darǵa ekinshi bilim bermeıdi. Al «Tehmaman» elýdi eńserse de, bilim alýǵa, ekinshi mamandyq ıesi atanýǵa nıeti bar adamdardy da oqytty. Búginde atalǵan ortalyqty bitirgen azamat­tar­dyń barlyǵy turaqty jumys orynda­ ryn tapty. Al «Tehmaman» el ekono­mıkasyna qajetti mamandardy qaıta daıarlaýmen áli kúnge deıin aınalysyp keledi. Serik TOLYBAEV, «Tehmaman» qaıta daıarlaý ortalyǵynyń dırektory.   О́zderi oqytyp, ózderi jumysqa aldy Mektep bitirgennen keıin ýnıversıtetke qujat tapsyrdym. Biraq oqýǵa túse almadym. Ár jumystyń basyn bir shalyp júrdim. Qo­lyńda dıplomyń bolmaǵannan keıin esh jer jumysqa da almaıdy. Onyń ústine jas bol­ǵasyn, tájirıbeniń joqtyǵy da óz áserin tıgizedi. Osyndaı sebeptermen birshama jumys­syz júrip qaldym. Bir kúni «Tehmaman» qaıta daıarlaý ortalyǵy týraly estidim. Onda oqı­myn, bilim alyp, jumysqa ornalasamyn degen oıym bolǵan joq. Biraq qandaı ortalyq ekenin kórgim keldi. Kelsem, jasy bar, jasamysy bar, arasynda egde tartqan adamdary da bar, jurt jappaı oqyp jatyr eken. Qyzyǵý­shy­ly­ǵym oıanyp, men de qujat tapsyrdym. Solaısha, «Tehmamannyń» qataryna qabyldandym. Shyny kerek, «Dorstroı» mekemesi ózderi tegin oqytty. Odan keıin ózderine jumysqa aldy. Kókten izdegenim jerden tabyldy desem bolady. Bul mekeme jalǵyz meni ǵana jumysqa alǵan joq. Júzdegen jumyssyz jigitter jumyspen qamtyldy. Bizdiń nysan Qar-maqshy men Baıqońyrdyń arasy. Sol aradaǵy joldy salyp jatyrmyz. Jumys jaqsy. Jalaqysy da joǵary. Onda qazaqtyń jigitteri eki qolǵa bir kúrek taýyp, nápáqalaryn aıy­ryp júr. Barlyǵy da men sekildi jumyssyz júrgen jigitter edi. «Dorstroıdyń» arqa­synda barlyǵymyz jumysqa ornalastyq. Jalpy, jol qurylysymen aınalysyp jat­­qan jalǵyz bizdiń mekeme emes qoı. «Tehmaman» tárbıelegen jigitterdiń bilikti maman ekenin shamalaımyn. О́ıtkeni, bizdegi qyz­met­kerlerge basqa mekemeler jıi habarlasyp, aqyl surap, tipti ózderine jumysqa shaqyryp jatady. Biraq jumyssyz júrgen shaǵymyzda oqytyp, ózderine qyzmetke alǵan mekemeni qalaı qıyp ketesiń? Solaısha, bilikti mamandar bir mekeme shańyraǵy astynda bir úıdiń balasyndaı bolyp qyzmet atqaryp jatyr. Osy kúnimizge barlyǵymyz da shúkirshilik etemiz. Ǵalymjan AIMAHANOV, «Dorstroı» JShS jumysshysy. Aıqarma betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Qyzylorda oblysyndaǵy menshikti tilshisi Erjan BAITILES.