Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2017-2031 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy ázirlengen bolatyn. Jalpy, «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 2031 jylǵa deıin 1,5 mln adam baspanaǵa qol jetkizetin bolady. Olardyń 500 myńnan astamy taıaý bes jyldyń ishinde páter alady dep josparlanǵan.
Atalǵan baǵdarlama aıasynda jeke turǵyn úı qurylysyna 10 sotyqtan 664 000 jer telimi berilýi tıis. El azamattary Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy men Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly 35 000 arendaly baspana, 280 000 nesıelik úı alady. 521 000 kommersııalyq turǵyn úı ıpoteka boıynsha beriledi. Bul aldaǵy ýaqytta iske asyrylýy tıis naqty meje. «Nurly jer» baǵdarlamasy iske asyryla bastaǵannan beri týra bir jyl ýaqyt ótti. Osy aralyqta qandaı is tyndyryldy, qansha baspana el ıgiligine berildi, bıylǵy josparlar qandaı degen suraqtarǵa jaýap alý úshin Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis QASYMBEKPEN áńgimelesken edik.
– Jeńis Mahmuduly, «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasynyń aıaq alysy týraly aıtyp berseńiz. 2017 jyldyń qorytyndysy qandaı?
– Suraǵyńyzǵa rahmet. Jalpy, respýblıkalyq deńgeıde aıtatyn bolsaq, baǵdarlamanyń aıaq alysy jaqsy degen qorytyndy jasaýǵa bolady. Oǵan ótken jyldyń nátıjeleri dálel bola alady. Árıne tıisti jospardy tolyq oryndaı almaǵan oblystar da bar. Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev josparly mejeni tolyq júzege asyra almaǵan oblys basshylaryna syn aıtty. Olar aldaǵy ýaqytta mundaı kemshilikterge jol bermeıdi dep oılaımyn. О́ıtkeni Úkimet basshysy bul baǵdarlamaǵa salǵyrt qaramaý kerektigin eskertti. Al endi 2017 jyldyń qorytyndysyna toqtalar bolsam, byltyr turǵyn úı qurylysyna 979,8 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Bul 2016 jyly tartylǵan ınvestısııa deńgeıinen 18%-ǵa joǵary. Atap aıtqanda, jeke ınvestısııalardyń úlesi 825,8 mlrd teńgeni, memlekettik ınvestısııa 154 mlrd teńgeni qurady. Naqty kórsetkishke kelsek, byltyr 11,2 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Negizgi jospar boıynsha 10,1 sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýimiz kerek bolatyn. Iаǵnı jospar artyǵymen oryndaldy. Salystyrmaly túrde qarastyrsaq, 2016 jyldyń deńgeıinen 6,2%-ǵa artyq. Barlyǵy 100,8 myń baspana salyndy. Onyń ishinde jeke sektor esebinen 75,8 myń páter, memlekettik ınvestısııa esebinen 25 myń páter salynyp tapsyryldy. Taǵy bir aıta keter jaıt, byltyr salynǵan 100,8 myń baspananyń 27,9 myńy jeke úıler, qalǵan 72,9 myńy kóp qabatty úılerdegi páterler.
– Baǵdarlama boıynsha jaqsy kórsetkishke jetken óńirlerdi atap ótseńiz.
– Qaı salada bolsyn jaqsy kórsetkishke qol jetkizýge bolady. Degenmen qolbaılaý bolatyn sebepter de az emes. Buǵan bir adamdy nemese bir ujymdy kinálaýǵa bolmas. О́ıtkeni bul keshendi jumys. Qalaı desek te, damý, órleý kórsetkishteri basym. Mysaly, turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý turǵysynan aldyńǵy qatarda Astana (2,4 mln sharshy metr) men Almaty (1,9 mln sharshy metr) qalalary, Mańǵystaý (833 myń sharshy metr) men Aqtóbe (792,3 myń sharshy metr) oblystary keledi. Al Batys Qazaqstan (42,4 %), Ońtústik Qazaqstan (36,2 %), Qostanaı (35,9 %) jáne Pavlodar (31,2 %) oblystarynyń da turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý jaǵynan aıtarlyqtaı jetistikke jetip otyrǵanyn kórýge bolady. Iаǵnı burynǵy jyldarǵa qaraǵanda, barlyq oblystar turǵyn úı qurylysy salasynyń damýyna belsendi túrde atsalysyp keledi. Osy tusta taǵy bir qosa ketetin jaıt, ol óńirlerdegi turǵyn úı qurylysy aýdandaryna qajetti ınfraqurylym tartý úshin 77,3 mlrd teńge bólindi. Onyń 76,9 mlrd teńgesi ıgerildi. Tek úsh oblysta ǵana shamaly ıgerilmegen qarjy bar. Onyń da jumys júrgizý kestesinen keshigý sııaqty birqatar sebepteri bar. Aldaǵy ýaqytta az-kem kemshilikter túzelip, tıisti mejeni baǵyndyramyz degen senim mol.
– Endi baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary boıynsha atqarylǵan nátıjeli jumystarǵa toqtalsańyz.
– Baǵdarlama bes baǵyttan turatynyn jaqsy bilesizder. Ár baǵyttyń óz ereksheligi bar. Máselen, birinshi baǵyt «Halyqtyń áleýmettik álsiz toptary úshin jalǵa beriletin turǵyn úı salý» dep atalady. Bul baǵytqa jyl saıyn respýblıkalyq bıýdjetten 25 mlrd teńge bólinedi jáne ol qarjy óńirlerge 1,5 mıllıard teńgeden teń taratylady. Osy baǵyt aıasynda 2017 jyly óńirlerde satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin 5391 páterdiń, ıaǵnı 288,7 myń sharshy metr turǵyn úıdiń qurylysy bastalyp, 2 620 páter paıdalanýǵa berildi. Bıyl baǵdarlamanyń osy baǵyty boıynsha 184,5 myń sharshy metr bolatyn turǵyn úı qurylysyn júrgizý josparlanyp otyr. Bul shamamen 3507 páter bolady.
Al ekinshi baǵyt «Jeke turǵyn úı qurylysyn damytý» dep atalady. Bul baǵyt boıynsha 70 myńnan asa jer ýchaskesine ınjenerlik kommýnıkasııa tartyldy. Qanatqaqty joba boıynsha 6 óńirde 1975 úıdiń qurylysy bastaldy. Bıyl ol úılerdiń qurylysy tolyq aıaqtalady dep josparlap otyrmyz. Al 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha 164 úı paıdalanýǵa berildi. Onyń 124-i Aqtóbe oblysynyń, 40 úı Qostanaı oblysynyń úlesinde.
Baǵdarlamanyń úshinshi baǵyty «Turǵyn úı qurylys jınaq júıesi arqyly kredıttik turǵyn úı salý» dep atalady. Bul baǵyt boıynsha jergilikti atqarýshy organdar 9010 páterdi paıdalanýǵa berdi. Bıyl óńirlerde 134,5 mlrd teńgege 1,1 mln sharshy metr (18 779 páter) turǵyn úı qurylysy júrgiziledi. Onyń ishinde «Báıterek» UBH» jáne «Samuryq-Qazyna» UÁQ» aksıonerlik qoǵamdarynan alynyp, qaıta bólingen 43,1 mlrd teńge qarjy bar. «Báıterek development» AQ 7207 páterdi tapsyrdy. Bul shamamen 278,2 myń sharshy metr turǵyn úı. Negizi 6570 páterdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan bolatyn. Iаǵnı jospar artyǵymen oryndaldy.
Tórtinshi baǵyt «Jeke qurylys salýshylardy turǵyn úı salýǵa yntalandyrý» dep atalady. Baǵdarlamanyń bul baǵyty 2017 jyldyń 2-toqsanynan bastap iske asyrylyp jatyr. Jyldyq josparǵa oraı jeke qurylys salýshylardy 15 mlrd teńge qarjymen sýbsıdııalaý máselesi boıynsha ákimdikterdiń qaramaǵyndaǵy óńirlik úılestirýshi keńester jalpy somasy 38,9 mlrd teńge bolatyn 29 jobany sýbsıdııalaý týraly sheshimdi maquldady. Munyń jalpy kólemi 450 myń sharshy metr. Bıyl onyń 50 myń sharshy metrin paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Qurylys salýshylardyń kredıtterin sýbsıdııalaý kórsetkishteri tolyq kólemde oryndaldy.
Besinshi baǵyt «Ipotekalyq kredıt berýdiń qoljetimdiligin arttyrý» dep atalady. Bul baǵyt boıynsha da qolǵa alynǵan jumystar men alǵa qoıylǵan josparlar jeterlik. Máselen «Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy» AQ ekinshi deńgeıli bankterdiń 16%-ǵa deıin beretin ıpotekasynyń jyldyq 6%-dyq mólsherlemesin sýbsıdııalaıdy. Osylaısha ıpotekamen úı alatyndardyń ıpotekalyq stavkasy jyldyq 10%-dan aspaıtyn bolady. Baǵdarlamanyń bul baǵyty da 2017 jyldyń 2-toqsanynan bastap iske asyrylýda. Bul baǵyt iske asa bastaǵan sátten beri 14,2 mlrd teńge somasynda sýbsıdııalanǵan qaryz alýǵa nıet bildirgen 1388 ótinish qabyldanyp, onyń ishinen 1317 ótinish maquldandy. Búgingi tańda «Bank Sentr Kredıt», «Sberbank», «ATF Bank», «Bank VTB» sııaqty 4 bank baǵdarlamaǵa belsendi túrde atsalysyp jatqanyn atap ótken jón dep oılaımyn. Jalpy, negizgi bes baǵyt boıynsha atqarylyp jatqan jumystardyń kórsetkishteri osyndaı.
– Jeńis Mahmuduly, turǵyn úı qurylysyna zamanaýı tehnologııalardy engizý máselesi de kóterilgen edi. Qurylys salasyn osy turǵyda jetildirýdiń qandaı josparlary bar?
– Suraǵyńyz óte oryndy. Biz qaı salada bolsyn ozyq tehnologııany paıdalanýǵa tıispiz. О́rkenıetten, damýdan qalmaýymyz kerek. Qazirgi ýaqytta ǵylym damyp, nebir utymdy ári energııany únemdeýdiń joldaryn qamtıtyn túrli jetistikter bar. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha halyqqa qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda zamanaýı tehnologııalardy qoldanýmen, olardy ıntellektýaldyq basqarý júıelerimen jabdyqtaýmen birge salynatyn turǵyn úılerdiń sapasyna talaptar artatyn bolady. Sannan sapaǵa mán beretin ýaqyt keldi. Damyǵan elderdiń úlgilerin paıdalaný arqyly qurylystyń sapasyn arttyramyz jáne halyqtyń jaıly ómir súrýin qamtamasyz etemiz. Biz eskirgen qurylys normalary men erejeleriniń ornyna eýro-kodtardy, qurylys salasyna aqparattyq úlgileý tehnologııalaryn (BIM-tehnologııalar) engizý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizip jatyrmyz. Onyń jemisin kóretin kún de alys emes.
Aldaǵy 15 jylda 1,5 mln otbasyn turǵyn úımen qamtamasyz etý josparlanǵanyn jaqsy bilesizder. Memleket basshysynyń Joldaýynda júktelgen mindetterge sáıkes, 2030 jyly bir turǵynǵa shaqqanda turǵyn úımen qamtamasyz etý kórsetkishin 30 sharshy metrge deıin jetkizý qajet. Ol úshin qurylys kólemin jyl saıyn 8-10%-ǵa arttyrýymyz kerek. Osy atalǵan aýqymdy isterdi ýaqytynda oryndaý jolynda atqarar jumys az emes jáne oǵan memlekettiń de, sala mamandarynyń da áleýeti jetedi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»