Elimizdiń tuǵyry bıikte

«Vashıngton Taımsta» «Aýǵanstan problemasyn she­shýd­iń jolyn izdeý» maqalasy jarııa­lanyp, onda AQSh arnaýly maqsattaǵy kúshteri tikusha­ǵynyń burynǵy ushqyshy Todd Výd bylaı dep atap ótedi: «Aý­ǵanstandy qalpyna keltirý úde­risinde mańyzdy ról atqa­ra alatyn elderdiń biri Qazaq­stan bolyp tabylady. Astana Aýǵanstandaǵy sozylmaly dertti halyqaralyq nazar­dyń aldyńǵy jaǵyna shyǵa­rý jóninde mindetteme aldy. Jáne meniń olardyń bizge kó­mektesýine múmkindik bereıik degim keledi».

«Daily Caller-de» AQSh-tyń bu­rynǵy elshisi Adam Erelıdiń «Qazaqstan AQSh pen Reseıdiń ja­qyndasýyna bitimger bola ala ma?» degen maqalasy ornalas­tyrylǵan.

«The Hill» portaly AQSh Sa­raptama keńesiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, AQSh mem­hat­shy­sy kómekshisiniń eks-oryn­ba­sa­ry jáne Ulttyq qaýip­siz­dik keńesindegi Ortalyq Azııa jó­nindegi departament­tiń buryn­ǵy dırektory D.Mer­keldiń «Tramp­tyń Qazaqstan Pre­zıden­timen kezdesýi – ynty­maqtas­tyqtyń mańyzdy belgisi» degen maqalasyn jarııalady.

«The Wall Street Journal-da» sarapshy Djeıms Frıman Tramptyń málimdemesinen úzindi keltiredi: «Qazaqstan jaǵdaıdy jaqsy jaǵyna qaraı ózgerte otyryp, tabysty is-qımyl tanytady; Qazaqstan keıbir elderdiń aldynda kóptegen basymdyqtarǵa ıe; ashyǵyn aıtqanda, olarda da qıyn jaǵ­daılar bolyp turady, biraq Qazaqstan Prezıdenti úlken qurmetke ıe jáne aýqymdy jumystar atqaryp keledi».

CNBC-ke bergen suhbatynda AQSh Ulttyq qaýipsizdik ke­ńe­sindegi Reseı jáne Eýrazııa jó­nindegi departamenttiń bu­rynǵy dırektory, Karnegı ­qorynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri P.Stronskı: «Prezıdent D.Tramp Prezıdent N.Nazar­baevty Aq úıde onyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi bastamasyn qoldaý jolynda atqarǵan uzaq jylǵy zor eńbegin moıyndaýdyń belgisi retinde qabyldady», dep málimdedi. Sondaı-aq «Ortalyq Azııa – bul Aýǵanstanǵa aınal­ma­ly qurǵaq joldy kanal. Sony­men qatar bizge Pákistanmen prob­­­­­lemalar bar kezde alys-be­ris­­tiń basqa baǵyttary qajet, son­­­­dyqtan Qazaqstan asa mańyz­dy strategııaǵa aınalady», dedi ol.

Heritage Foundation qory janyndaǵy Devıs atyndaǵy Ulttyq qaýipsizdik pen syrtqy saıasat problemalaryn zertteý ınstıtýtynyń sarapshysy Lıýk Koffı «The Daily Signal» portalynda «Qazaqstan, AQSh úshin kóptegen jahandyq syn-qaterler toǵysatyn, ol ener­getıkalyq qaýipsizdik, ıadro­lyq taratpaý, óz kúshin sezine bas­taǵan Qytaı, «qaıta órleý ús­tindegi Reseı», turaq­syz Aý­ǵanstan nemese óse túsip otyr­ǵan ekstremızm qate­ri bola ma, óńirdiń kindik orta­lyǵynda ornalasqan», dep atap ótedi. «Eger AQSh óziniń kóptegen múddesi bar Eýra­zııada aı­tarlyqtaı oıynshy bol­ǵy­sy kelse, Qazaqstanǵa asqaq qaraýyna bolmaıdy. AQSh úshin eń utymdy tásil osy prob­lemalardy eńsere bi­lýi – bul Qazaqstanmen tyǵyz eki­jaqty qarym-qatynasty jol­­ǵa qoıý. Nazarbaevtyń sa­pa­ry, mine, osy sebepti mańyz­dy».

Amerıkalyq BAQ-tar ja­rııa­laǵan pikirler men kommen­tarıılerdiń ortaq úndestigin «Capitol Intelligence Group» tal­daý tobynyń saraptama qory­tyn­dysymen túıindeýge bolady. Osy toptyń baǵalaýynsha, «AQSh Prezıdenti D.Tramp Qazaqstan Prezıdentin AQSh-pen jáne onyń qarsylastary – Reseımen jáne Qytaımen ara­daǵy jańa Úlken oıynda «adal broker» retinde kórinýge úndeý úshin amerıkalyq bıznesti utymdy paıdalana bildi».

Sizdiń AQSh-qa saparyńyzǵa qatysty asa oń baǵalaýlar «For­bes» basylymyndaǵy «Qazaq­stan táýir atqarýda, biraq óńirde jaǵymsyz jaǵdaı­lar pi­sip-jetilip keledi» dep atala­tyn ma­qalada jınaq­talyp qorytylǵan bolatyn. Onyń avtory M.Kaılan «Nazarbaevtyń eldegi tártip pen turaqtylyqty jıyrma jyl­ǵa jýyq ýaqyt boıy saq­­tap kele jatqan tabysy – bul shyn máninde ǵajap nár­se» eke­nine senimdi. «N.Nazarbaev as­ta­nany eldiń geogra­fııa­­lyq ortalyǵyna aýys­tyryp, halyq­tyń ál-aýqatynyń aıtar­lyq­taı ósýine yqpal etti. Osynyń bári beı-berekettik pen qantógis yq­tı­­maldylyǵy joǵary ekenine, ási­­rese, alańdatarlyq ahýal týyn­­datyp, qaratúnek basqan kór­­shi elder yqpalyna qaramas­tan múmkin boldy», dep atap ótedi.

M.Kaılannyń paıymdaýynsha, «Burynǵy keńestik respýb­lıkalar ózderin asqaq ustaǵan jaǵdaıda Máskeýdiń Grýzııada, Ońtústik Osetııada, Abhazııada, Ýkraınada, Qyrymda, Donbasta ne istegenin, Baltyq elderine úzdiksiz kıbershabýyldar jasaıtynyn bárimiz bilemiz. Osyǵan qa­ramastan, Qazaqstan ózin mu­nyń bárinen NATO-nyń, EO-nyń nemese syrtqy dostarynyń kóme­ginsiz-aq arashalap qala alyp otyr. Sonymen Batystyń Nazarbaevtyń basqarýyna qatys­ty aıtylatyn barlyq synyna osy ýaqytqa deıingi eń úzdik jaýap ózin ekijúzdilikten arashalaýy bolyp tabylady. Osyndaı jaǵdaıdaǵy tańǵalarlyq beıbit progress pen ósip-órkendeýge qa­naǵat etińder... Máskeýdiń áske­rin engizip, aýmaqtyń úlken bóli­gin tartyp almaǵanyna rıza bolyńdar. Qytaı da ekonomı­kalyq turǵydan qatal emes. Nazarbaev olardyń bárine turaq­tylyq pen dástúrli beıta­rap­tyqty saqtap turý úshin negiz berdi. Ol jaqynda ǵana Sırııa bo­ıynsha ótken basqosýlar sekildi Astanany halyqaralyq beıbit kelissózderdiń ortalyǵyna aınaldyrdy. Ol Qytaıǵa munaı jáne gaz qubyrlaryn júrgizdi. Ol Qazaqstan otynynyń eksporty úshin Reseı qubyrlaryn paıdalanyp, Máskeýge qosymsha tabys berýde. Ol AQSh-tyń munaı alyptarymen Teńiz ken ornyndaǵy orasan zor qorlardy ıgerý kelisimine qol qoıý úshin Vashıngtonǵa kelip, sonysymen elden alys jatqan jerlerge de zákir tastaý arqyly AQSh-tyń da Qazaqstannyń ósip-órkendeýine úlesin qostyryp otyr. Osyndaı keń-baıtaq óńirde Sıngapýr umtylýǵa qajetti dara ári asa fýnksıonaldy model bolyp tabylady jáne Nazarbaev óziniń elin durys baǵytqa dáıek­tilikpen bastap keledi.

Reseı BAQ-taryndaǵy kommentarıılerde birshama skeptısızm baıqalǵanymen, asa bedel­di reseılik sarapshylar oń kózqa­rastaǵy sholýlarymen es­te qaldy.

Reseılik jáne amerıkalyq saıa­sat­tanýshy, Jahandyq múd­deler orta­ly­ǵynyń prezıdenti (Vashıngton qalasy) N.Zlobınniń pikiri keńinen kórinis tapty: «Qazaqtar jarady. Prezıdent Nazar­baevtyń AQSh-qa 3 kún­dik (!) sapary – Amerıkamen isti qalaı pragmatıkaly jáne tıim­di júrgizýdiń, Vashıng­tonda ıdeologııalyq stereo­­tıpter men jeke nasıhaty­na bas qatyr­maı, óz eko­no­mı­ka­synyń múdde­sin tabandylyq­pen ilgeri­le­týdiń jáne utymdy sheshim qa­byl­daýǵa yqpal etýdiń úlgisi boldy. Mine, postkeńestik memle­kettiń kóz boıaı­tyn aldamshy emes, naǵyz tabysty syrtqy saıa­saty».

TMD elderi ınstıtýtynyń Or­ta­lyq Azııa men Qazaqstan bóli­miniń jetek­shisi A.Grozınniń kózqarasynsha, «Nazarbaevtyń AQSh-qa saparynyń basty qorytyndysy – bul Nazarbaevtyń Vladımır Pýtın­men de, Tramp­pen de jáne Sı jol­das­­pen de jaqsy qarym-qaty­nas­ta ekeni­niń jarqyn kórini­si, jal­pylaı aıt­qanda, Qazaq­stan­nyń tuǵy­ry bıikte tur». Jalpysynda, Nazarbaevtyń bı­lik­tiń damyǵan ınstınktine ıe ekeni jáne eshkimge de: Aq úıge, Kremlge nemese basqaǵa da ózi­niń aldyn orap ketýge múmkindik ber­­meıtini áýelden-aq belgili bola­­tyn. Qazaqstan basshysy – tis­qaq­qan saıasatker, ol kimdi bolsa da óz paıdasyna jarata alady».

Saıasattanýshy jáne jýrnalıst A.Dýbnovtyń pikirinshe, «Tramp­­tan shaqyrtý alyp, Vashıng­tonǵa kelý, sonymen qatar mundaı sapardyń benefı­sıary Aq úı qojaıynynyń ózi de bolyp tabylatynyn bildiredi. Búginde onyń Ame­rı­ka bıligi ǵımaratynyń arhı­tek­­tý­ra­syndaǵy orny osal kóri­ne­tini sonshalyqty, Tramp­tyń bedeldi álemdik saıasatkermen kez kelgen kezdesýi, qazirgi kezde Nazarbaev dál sondaı saıasatker retinde kórinedi, oǵan upaı áperedi».

Ortalyq Azııa men Aýǵan­stan problemalaryn zertteý orta­lyǵynyń dırektory A.Kazan­sev: «AQSh-tyń Qazaqstanmen Aý­ǵanstan jelisi boıynsha baıla­nysqa múddeli ekeni sózsiz... AQSh-tyń barlyq prezıdent­terimen árkez jaqsy qarym-qaty­nasta bolǵan jáne Reseı Prezıdenti V.Pýtınmen dos bolyp tabylatyn Nazarbaevtyń ózi ári qaraı da Reseı men AQSh arasynda bitim­ger­shilik jelisin júrgizetin bolady. Qa­zaqstannyń dál Sırııa boıynsha, Reseı men Túrkııa arasyn­daǵy qarym-qatynas jáne Ýk­raı­na janjaly boıynsha bitimger bolǵany sııaqty», dep sanaıdy.

Saıasattanýshy L.Krýtakov Amerıka – Qazaqstan qarym-qaty­nasynyń jylynýyna tek Astana ǵana emes, sondaı-aq Vashıngton da múddeli ekenin atap kórsetedi.

Ýkraına BAQ-taryndaǵy jarııalanymdar arasynan áleý­mettik jelidegi belgili Ýkraına quqyq qorǵaýshysy, OSK-niń jáne Venesııa komıssııasynyń eks-múshesi M.Stavnııchýktiń habarlamasyn bóle-jara kórsetken jón. «N.Nazarbaevty Prezıdent D.Tramptyń qurmetpen qar­sy al­ǵany dáıeksózderden kóri­nedi. Kelissózderden keıingi birles­ken brıfıng. Ortaq áńgime, eki prezıdenttiń álemdik geosaıa­sat problemalaryna qatysty suraqtarǵa jaýaptary. Inves­tı­sııalyq saıasattyń qorytyndysy 50 mlrd dollardan astam qarjy, perspektıvalar – 7 mlrd dollardan astam. Bári hattama boıynsha. Baıypty, bir-birine degen qurmetpen! Eshqashan qandaı da bir jeke nárselerge qatysty ishtarlyq tanytpaımyn, al memleketke degen osyndaı kózqarasqa, memleketti osy­laı damytýǵa qyzyǵa qaraı­ty­nymdy jasyrmaımyn. Ásirese bizdiń Prezıdenttiń AQSh Prezı­dentimen kezdesýinen keıin Aq úı qaqpasynyń aldynda brıfıng uıymdastyryp, jaman túıe­niń jabýyndaı jelpildep júr­geni eske túsedi (Ýkraına Pre­zıdentiniń ótken jyldyń qyrkúıegindegi AQSh-qa sapary kezinde)».