Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrliginiń alqa májilisiniń keńeıtilgen otyrysy ótti. Jıynǵa Parlament depýtattary, ortalyq atqarýshy organdardyń, dinı birlestikterdiń, úkimettik emes uıymdardyń, qoǵamdyq keńesterdiń ókilderi, jastar uıymdarynyń kóshbasshylary, dintanýshy ǵalymdar jáne sarapshylar qatysty.
Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev Mınıstrliktiń 2017 jyly atqarǵan jumysynyń qorytyndylary jáne aǵymdaǵy jyly josparlanǵan mindetteri týraly baıandama jasady.
«Mınıstrlik qurylý barysynda Memleket basshysy bizge naqty jáne aıqyn mindetter júktegen bolatyn. Birinshi, dinı saladaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne dinı ekstremızm men radıkalızm kórinisterine jol bermeý, ekinshi - azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen dıalogty, yntymaqtastyqty damytý, úshinshi - jastardyń tabystylyǵy men áleýmettik belsendilikterin arttyrý úshin múmkindikter jasaý. Barlyq mindetter boıynsha Mınıstrlik birizdi áreketter jıyntyǵyn ázirledi. Zańnamaǵa ózgerister daıyndaldy. Infraqurylym jańǵyrtyldy, jańa ınstıtýttar quryldy jáne jańa jobalar jolǵa qoıyldy. Qabyldanǵan sharalardyń barlyǵy azamattardyń suranystary men usynystaryn qamtydy. Bundaı qaǵıda barlyq tapsyrylǵan baǵyttar boıynsha basshylyqqa alynǵan. Prezıdent dinı radıkalızmniń kez-kelgen kórinisterine múldem tózbeýshilikti qalyptastyrýdy tapsyrdy. Bul mindetti oryndaý úshin biz qoǵamdyq pikir men kóńil-kúıdi muqııat zerdeledik. Zertteý nátıjesinde qoǵamda dinge qatysty ártúrli pikirler anyqtaldy. Dinı ustanymdardyń keskinin anyqtaý úshin sarapshylar jáne dinı qyzmetkerlermen túrli dıalog alańdarynda arnaıy zertteýler ótkizildi. Onyń nátıjelerimen belsendi pikir almasýlar uıymdastyryldy. Osyndaı pikir almasý arqyly, biz qoǵamdastyqpen birge memleket pen din arasyndaǵy qarym-qatynastyń qazaqstandyq modelin, Islam dinin túsinýdiń jáne dinı mátinderdi talqylaýdyń qazaqstandyq mektebin qalyptastyrý qajettiligi týraly qorytyndyǵa keldik.
Bul modeldiń aıryqsha erekshelikteri, bizdiń polıetnıkalyq elimizdiń mádenı-tarıhı erekshelikterin eskere otyryp, rýhanı, moraldyq jáne etıkalyq qundylyqtarǵa súıený, ózge kózqaras ustanýshylarǵa meıirimdilik pen tózimdilik tanytý, Dinı senimdi jeke dúnıe retinde qabyldaý, zaıyrly memlekettiń zańdaryn qurmetteý jáne qatań saqtaý. Bul modeldi iske asyrý úshin din salasyndaǵy memlekettik saıasatynyń 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy ázirlenip, Prezıdent Jarlyǵymen bekitildi. Ol qazaqstandyq qoǵamnyń dinge degen kózqarasy men ustanymyn qamtydy, elimiz ben azamattarymyzdyń ómirindegi dinniń rólin ereksheledi. Bul qujat dinı salada jumys isteýdiń ashyq jáne túsinikti qaǵıdalar jıyntyǵy bolyp tabyldy.Tujyrymdamanyń negizgi messedjderi kelesideı, zaıyrlylyq negizderi – kópkonfessııaly memlekettegi tynyshtyqtyń kepili, dindi destrýktıvti jáne saıası maqsattarda paıdalanýǵa jol berilmeıdi, memleket pen zańdar barlyq zańdy jumys jasap turǵan dinı sýbektilerdiń múddelerin qorǵaıdy, dindarlardyń quqyqtaryn qamtamasyz etedi, sonymen qatar, dinı fanatızm men ekstremızmge jol bermeıdi», dedi vedomstvo basshysy.
Sonymen qatar Nurlan Baıuzaquly Memleket dinı birlestikterdiń kanondyq jáne dinı máselelerine aralaspaıtynyn, biraq zańdardyń saqtalýyn qatań baqylaıtynyn basa atap ótti.
«Kelesi qadamymyz Tujyrymdamaǵa negizdelgen. Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter máseleleri boıynsha Zań jobasyn ázirleý boldy. Zań jobasyn ázirleý barysyna qoǵamnyń barlyq múddeli toptary tartyldy. О́z usynystaryn sarapshylar, dinı birlestikter jáne qarapaıym azamattarda engizip jatty. Joba kóptegen túrli dıalogtik alańdarda jáne buqaralyq aqparat quraldarynda talqylandy. Respýblıka boıynsha eki myńnan (2000-nan) astam kezdesýler men pikir almasýlar uıymdastyryldy. Qazirgi kúni Zań jobasymen Parlament Májilisi jumys jasaýda. Zań jobasynyń maǵynasy, dinı kózqarastaryna qaramaı, barlyq azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý, dinı birlestikter qyzmeti úshin túsinikti, ashyq jáne qolaıly jaǵdaılar jasaý, destrýktıvti úgit-nasıhattyń kez kelgen túriniń aldyn alý. Osylaısha, azamattyq qoǵamnyń qatysýymen ázirlengen Tujyrymdama men zań jobasy memlekettik saıasattyń jalpy ıdeologııasyn qalyptastyrdy. Biz resmı túrde jáne naqty jarııalaımyz, memleket din nemese senimge qarsy emes. Biraq, ony dáripteýmen de aınalyspaıdy.
Din meıirim shashý kerek. Onyń paıdasyn dárimen salystyrýǵa bolady. Negizi, dári paıdaly bolady. Biraq, durys emes nemese tym artyq qoldansa, odan paıda emes, zııan kelýi múmkin. Memleket dinı birlestikterdi óziniń senimdi seriktesi retinde kóredi. Sonymen birge, din saıasılanyp, zańdardyń ornyn almaý kerek. Dinı biliktilik tıisti tárbıe jáne saıası saýattylyqpen súıemeldenip, syndarly kózqaraspen qabyldaný kerek. Qoǵamdyq pikirtalas barysynda sarapshylar, dinı birlestikter men memlekettik organdar osyndaı tujyrymǵa keldi. Qazirgi kezeńde din salasynda basymdyq túsindirý jáne aldyn-alý jumystaryna berilýde», dedi mınıstr.
Nurlan Ermekbaev atqarylǵan jumystardy baıandaı kele, alǵa qoıylǵan mindetterdiń de az emes ekenin tilge tıek etti.
«Ǵıbadathanalardyń, sonyń ishinde meshitterdiń de, qurylysyn tártipke keltiretin ýaqyt jetti. Meshit musylman úshin – ol Allanyń úıi. Ol taza, kútilgen bolýy kerek. Onyń kelýshi jamaǵattyń sanyna sáıkes bolýy, tıisti ınfraqurylymmen qamtamasyz etilýi, aınalasyna kedergi keltirmeýi abzal. Máselen, eger de meshit nemese shirkeý qaraýsyz qalsa, kelýshi jamaǵat ol jerde az bolsa, eger ol halyq kóp júretin kósheniń boıynda salynyp, biraq kólik qoıatyn oryndarmen qamtamasyz etilmese, eger daýysy qatty shyǵatyn dybystar nemese qońyraýlar aınalasyndaǵy turǵyndardyń mazasyn alsa, onda mundaı qubylys jaǵymdy sezimderdi emes, tek shaǵymdy áreketterdi týǵyzatyny aıqyn. О́kinishke oraı, bundaı shaǵymdar bizge kelip túsýde. Keıde meshit salý sánqoılyq bolyp sanalady. Al, meshittiń ımamy bolmaýy nemese ony ustap turý jergilikti qaýymǵa aýyr tıetini nazarǵa alynbaıdy. Saldarynan, keıbir jerlerde, meshit ǵımarattary tipti satýǵa qoıylyp jatyr. Qudaıshylyq is – ol tek meshit nemese shirkeý salýda ǵana emes. Búginde elimizdegi 3601 meshittiń 84 qańyrap, bos tur. Bul prosesti júıege keltirý úshin dinı ǵıbadathanalar salýda ruqsat beretin aıqyn standarttar bolý kerek. Sonyń ishinde, jańadan qurylys salýǵa nıetti azamattarǵa qosymsha talaptar qoıyp, ǵıbadathana salýdyń jańa úlgilik erejelerin engizý kerek. Mınıstrliktiń din salasynda jaqyn perspektıvada kóptegen mindetteri bar. Olardy júzege asyrý din salasyndaǵy qarym-qatynastardyń úılesimdi bolýyna oń yqpalyn tıgizedi», dedi ol.
Baıandama barysynda mınıstr «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha jumys óte mańyzdy ekenin alǵa tartyp, «Týǵan jer» baǵyty aıasynda mınıstrlik usynǵan «Atameken» shaǵyn baǵdarlamasyn júrgizip jatqandaryn jetkizdi.
Alqa otyrysn aıaqtaı kele N.Ermekbaev jastarmen de jan-jaqty jumystar jasalyp jatqanyn, tyń jobalar jolǵa qoıylǵanyn tilge tıek etti. Sonymen qatar, jıynda Din jáne azamattyq qoǵam salasyndaǵy Qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Tóleýtaı Súleımenov «Qoǵamdyq keńesterdiń qyzmeti týraly», Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń naıb-mýftıi, dintaný PhD doktory, dosent Alaý Ádilbaev «Múftııat pen Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi arasyndaǵy memorandým aıasynda: ıgi bastamalar men izgi is-sharalar» taqyrybynda, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ dintaný kafedrasynyń professory, dosent, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan dintanýshylarynyń kongresiniń múshesi Iýlııa Shapoval «Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» Qazaqstan halqyna Joldaýy turǵysyndaǵy zamanýı kezeńdegi dintanýshylyq bilim men ǵylymnyń mindetteri» týraly, «Enactus Kazakhstan» jeke qorynyń prezıdenti Albına Erjanova «Jastardyń básekege qabilettiligi eldiń tabysty jańǵyrýynyń sharty retinde» taqyryptarynda baıandama jasady.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»