Jyldaǵy dástúrmen kóktemgi egis naýqany bastalatyn kez de jaqyn qaldy. Agrarlyq sala mamandaryn aldymen mazalaıtyn jaıt – janar-jaǵarmaı máselesi. Memleket jyl saıyn arzandatylǵan otyn bólip otyrsa da, ony jetkizýge kelgende oılamaǵan jerden problema týyndap jatady. Qazaqstan eginshilerine solıarkany jeńildetilgen baǵamen taratý shemasyn qaıta qaraýdy bıyl Májilis depýtattary usynyp otyr.
Vıse-premer – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeevtiń atyna joldanǵan janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý jaıy týraly saýaldy Parlamenttiń kezekti sessııasynda bir top depýtat jarııa etti. Májilismenderdiń aıtýynsha, osyǵan qatysty jyl saıyn kelip túsetin aryz-shaǵymdarda tolas joq. Tıisti oryndarǵa habarlasyp, másele kótergennen shyqqan nátıje de shamaly.
Máseleniń mánisi mynada: kestege sáıkes, dızel otyny aımaqtarǵa naýryz aıynan bastap jetkizilýi tıis. Alaıda sharýalar ony is júzinde tek sáýirdiń aıaǵy men mamyrdyń basynda bir-aq alady. Soltústik oblystar úshin jaramdy bolǵanymen, ońtústik óńirler úshin bul tym kesh. Aıtalyq Qaraǵandy oblysynda egin egý naýqany 20 mamyrǵa deıin aıaqtalýy tıis. Egistik alańyn aldyn ala óńdeý jumystary sáýir aıynda júrgizilýi kerek. Sondyqtan depýtattar kesteni qaıta qaraýdy, janar-jaǵarmaıdy jetkizý merzimin meılinshe ilgeriletýdi surap otyr.
Ekinshi másele – baǵa. Jolaı qosylatyn ústemeler jeńildetilgen otynnyń baǵasyn janar-jaǵarmaı quıý beketterindegi baǵamen birdeı qylady. Mysaly, 2017 jyly kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge Qaraǵandy oblysyna Pavlodar munaı óńdeý zaýytynan ár tonnasyna 127 myń teńgeden 19 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólindi. Is júzinde sharýalar úshin onyń baǵasy naryqtyq baǵamen birdeı bolyp shyqty. Onyń sebebi, birinshiden, otyndy bóletin operatorlar tıisti sharýashylyqtardan qashyqta ornalasqan, ıaǵnı ony tasý shyǵynyn sharýanyń ózi kóteredi. Ekinshiden, resmı jarııalanǵan baǵaǵa ústemelenetin qosymsha alymdar bar.
Májilis depýtattary mysalǵa keltirgendeı, janar-jaǵarmaı jetkizýshi operator byltyr Pavlodar munaı óńdeý zaýytynan solıarkanyń ár tonnasyn 127 myń teńgeden satyp aldy. Lıtrge shaqqanda, ár lıtrdiń baǵasy 105 teńgeden bolyp shyqty. Zaýyt baǵasyna temir jol tarıfi jáne basqa da temir jol shyǵyndary, kúzet, saqtaý qyzmetkerlerine tólemder, kompanııanyń jol shyǵyndary men jetispegen qarjy qosylady. Aınalyp kelende, ár lıtrdiń baǵasy 105 teńgeden 126 teńgege deıin ósip, naryqtyq baǵamen birdeı bolǵan. Sonymen qatar Qazaqstan fermerler odaǵy bergen aqparatqa qaraǵanda, keıbir operatorlar janar-jaǵarmaıdy jetkizý shyǵynyna ózderi alǵan nesıeni tóleý mindetin de qosyp qoıǵan.
Osynyń bárin eskergen depýtattar Úkimetten jeńildetilgen janar-jaǵarmaıdy operatorlar arqyly úılestirý júıesin meılinshe jetildirýdi, otynnyń sharýashylyqtarǵa jetkenshe qymbattap ketpeýin qadaǵalaý amaldaryn jasaýdy surap otyr.
Májilismender sondaı-aq arzandatylǵan mıneraldy tyńaıtqyshtardy jetkizý merzimderiniń de kesheýildeýine alańdaýly. Bul árıne, aýylsharýashylyq daqyldarynyń túsimine keri áserin tıgizbeı qoımaıdy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bul máseleni de nazardan tys qaldyrmaýy tıis.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY