Amal merekesi – elimizdiń Batys óńiri turǵyndary úshin aıryqsha mańyzǵa ıe. Bul kún – tirligi sharýashylyqpen baılanysqan halyq úshin tabıǵat meıramy, ıaǵnı jer aıaǵy keńıtin, jer-dúnıe qaıta jasanatyn kóktemniń merekesi.
Ekinshiden, aq tilekter aqtarylǵan aq peıil, adal júrektiń meıramy jáne aǵaıyn-týys, aýyl-aımaq jurtynyń arasyndaǵy týystyq qarym-qatynasty nyǵaıtyp, baýyrmaldyq sezimdi arttyratyn, renishti umytyp, jańa jylmen birge jańasha aralasa bastaýǵa shaqyratyn ımandylyqtyń meıramy. «Bul kúndi batystyqtar «kórisý» dep te ataıdy. Naýryzdyń 14-niń aq tańy atysymen halyq jasy úlkendermen, aýyldastarymen, aǵaıyndarmen kórisýge shyǵady. Bul, ásirese, mańǵystaýlyqtar úshin esh jerde zańdastyrylmaǵan mindet, buljymaıtyn halyqtyq qaǵıda. Kórisip kelgen qonaqtardy jyly qabyldap, astan aýyz tıgizý – úıdegilerge paryz. Al kórisýdiń máni – bir jyldan bir jylǵa aman-esen jetýdiń qýanyshy, bir-birin saý-salamat kórý baqytynyń buıyrǵanyna shúkir etý jáne aldaǵy kúnderge, kelgen jańa jylǵa jaqsy tilekter tileý.
Keshegi ulttyq qundylyqtardy qursaýda ustaǵan qıyn kezeńniń ózinde halyq júreginde saqtalyp, el arasynda sán-saltanatyn, mańyz-mazmunyn joımaǵan mereke keıingi jyldary jańasha qalypta, keń sıpatta toılana bastady.
Jyl saıyn Amal merekesin Qarataýdyń eń bıik shoqysy sanalatyn Otpan taýda salynǵan Adaı ata kesenesi basynda toılaý dástúrge aınalyp keledi. Mańǵystaýlyqtar úshin Otpan taý – qasıetti, ári tarıhı oryn. Qazaq tarıhy oqystan at oınatyp saý ete túsetin jaýgershilik jyldarmen órilgen desek, sol qıyn kezeńderde beıqam jatqan el-jurtty, eńkeıgen kári, eńbektegen balany, qarakóz qaryndasty el shetine enteleı engen jaýdan saqtaý úshin qapy qalmaı erterek qam jasap, azamattar atqa qonýy úshin «aıshylyq alys jerlerden jyldam habar» beretin bıiktik retinde qasterli. Bul belgi – Uran ot. Osy Uran ot arqyly talaı qazaqtyń aýyly shabylýdan aman qaldy, talaı qarakóz atqa óńgerilmeı óz eli – óleń tóseginde erke ósti, qansha bozbala taqyr basyna kónteri kepe kıip máńgúrt bolýdan saqtaldy?!
Alaıda, Otpan bıiginde jaǵylar ottyń búgingi máni ózge, ol – ótkenge taǵzym etý, keleshektiń kemeldigin kókseý jáne oǵan tilek tileý, keń-baıtaq Qazaqstandy meken etken qandastarymyzdy, sondaı-aq barlyq ultty tatýlyqqa, bereke-birlikke, tutastyqqa shaqyrý maqsatyndaǵy Birlik oty. Ulttyq erekshelikterdi saqtap, urpaqty eljandy, arly, ımandy etip tárbıeleýge uıytqy bolýdy, sondaı-aq halqymyzdyń ózine ǵana tán salt-dástúrin saqtaý jáne damytýdy, tórt taraptaǵy qazaq rýlaryn biriktirip, bir maqsatqa jumyldyrýdy, «Máńgilik El» bolý úshin bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp, qazaq bolyp tutasýdy kózdeıdi. Buǵan deıin Batys aımaqta ǵana atalyp ótetin erekshe meıram – Amaldy búkil el kólemine taratyp, kúlli qazaqtyń aǵaıyndyq aqjarma peıilmen aıqara qushaqtasyp, ańqyldaı kórisýine bastama berýdi maqsat edi. Jyl saıyn aýqymyn keńeıtip kele jatqan Amal merekesi bıyl da «Otpan taý» tarıhı-mádenı kesheninde Elbasy N.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyn júzege asyrý maqsatynda jáne «Qasıetti Qazaqstan» arnaıy jobasy aıasynda respýblıkalyq deńgeıde atalyp ótýde. Naýryzdyń 13-i kúni keshte Birlik oty jaǵylyp, oǵan zertteýshiler, tarıhshylar men ólketanýshylar, sonymen birge Máshhúr Júsip kesenesi, Abaı-Shákárim kesenesi, Qorqyt ata kesenesi, Qoja-Ahmet Iаsaýı kesenesi, Ulytaý kesheni, Aqmeshit kesenesi, Saraıshyq kesenesi, Beket ata kesenesi ókilderi qatysty jáne elimizdiń ár óńiri – Jetisý, Arqa, Batys, Altaı – Tarbaǵataı jyr mektebi ókilderi men «Men qazaqpyn» mega jobasy júldegerleri qatysyp, jıylǵan jurtshylyqqa án-jyr syılady. Shara Amal kúni – 14 naýryzda jalǵasyn tabýda. Onyń aıasynda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» arnaıy jobasynyń jalpyulttyq qasıetti nysandar tizimine engen 15 tarıhı-mádenı eskertkish pen óńirlik qasıetti nysandar tizimine engen Mańǵystaý óńiriniń 28 tarıhı-mádenı eskertkishi qamtylatyn «Otpan taý – rýhanı dástúrdiń negizi» taqyrybyndaǵy respýblıkalyq dóńgelek ústel ótip, «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» arnaıy jobasy aıasyndaǵy óńirdiń aldaǵy ýaqyttaǵy jumys jospary tanystyrylady. Bul joba boıynsha Bozjyra, Manaty ata, Beket ata meshitiniń mańynda vızıt ortalyqtaryn salý, Shaıyr, Senek, Úshtaǵan selolarynda servıstik núkteler ashý josparlanyp otyr. Sonymen qatar óńirdiń kıeli jerlerin tanytý jáne dáripteý úshin beınerolıkter túsirip jáne tórt tilde shyǵatyn «Mańǵystaý ańyzdary» kitabyn, «Qazaq mıfologııasy» atty tuńǵysh ensıklopedııalyq jınaǵyn, «Týǵan ólke» serııasymen arhıvtik málimetter jınaǵyn jaryqqa shyǵarý júzege asýda.
– Amal kúni «Otpan» tarıhı-mádenı kesheninde «Armysyń, Amal!» atty oblys jyrshylarynyń jyr keshi jáne «Shashý bop jyrym shashylsyn» atty konserttik baǵdarlama uıymdastyrylady. Sondaı-aq oblys qolónershileriniń kórme-jármeńkesi jáne «Aıaly aǵash – saıaly» tal otyrǵyzý aksııasyn ótkizýdi josparlap otyrmyz. Eki kúndik sharada 50-den astam kıiz úı tigilip, 200-den astam ónerpaz óner kórsetedi, ulttyq sporttyq oıyndardan jarystar ótip, alaman báıge uıymdastyrylady. Júldelerge baǵaly syılyqtar men aqshalaı syıaqy beriledi. Jalpy qatysýshylar sany 5000 adamdy quraıtyn bul sharada qazaq dalasynyń óneri, salt-dástúri, ulttyq bolmysymyzdy beıneleıtin qoıylymdar qoıylyp, án-kúıden, jyr-termeden shashý shashylyp, qolóner jáne túrli taqyryptaǵy kórmeler jurtshylyqqa tanystyrylady, dedi Mańǵystaý oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Pánııa Sarmurzına Amal merekesiniń uıymdastyrylýy týraly. Amal oń bolsyn, aǵaıyn!
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy