Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary mıkrogıdroelektr stansasyn jasady.
Joba avtorlary – tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Ájimuqan Jamalov pen fızıka ǵylymdarynyń magıstri Murat Kúnelbaev. Bul shaǵyn qondyrǵy arqyly sýdan elektr óndirýge bolady. Joba avtorlarynyń aıtýynsha, shaǵyn sý elektr stansasyn elimizdiń kez kelgen aımaǵynda qoldanýǵa bolady. Qurylǵy jumysynyń ereksheligi ony jasaýǵa shyǵyn az jumsalady ári generatordyń bırotorly jumys isteýi prınsıpine baılanysty sýdyń qysymy az ketedi.
– Bunyń salmaǵy men pishini paıdalanýǵa óte qolaıly. Qondyrǵyny tórt adam kóshirip, ornata alady. Qos qalaqshasyn bir-birine qarama-qarsy baǵytta aınaldyra alatyn jańa generatory bar. Qarsy aınalý barysynda jıilik eselene túsedi. Al «qarsy aınalý» dep atalatyn ol jıilik barysynda, qalaqsha ekpinimen tasqyny artqan sý belgili bir mólsherde elektr energııasyn beredi, – deıdi M. Kúnelbaev.
Stansa elektr energııasyn óndirý úshin sý bir jarym-eki metr bıiktikten qulaýy kerek. Qarama-qarsy aınalǵan qalaqshalardyń áserinen mıkroGES-tiń paıdaly áser koeffısenti 20-30%-ǵa artady. Birinshiden, bul qondyrǵynyń jaramdylyq merzimin eki ese uzartsa, ekinshiden, barynsha qýatty generator qoıǵan jaǵdaıda elektr energııasyn da mol óndirýge múmkindigi bar.
– Biz buǵan rotor qostyq. Qalaqshalar bir-birine qarama-qarsy birkelki aınalady. Osynyń áserinen startorda elektromagnıttik óris paıda bolady. Ol oraýysh sharyqqa ótip, sol jerde toq paıda bolady. Stansa elektr joq bolsa da, aǵyn sýy bar jerde jaraı beredi. Qondyrǵy agrarlyq salaǵa, shalǵaıdaǵy aımaqqa taptyrmaıtyn qurylǵy, – dep atap ótti jobanyń ǵylymı jetekshisi Ájimuqan Jamalov.
Tipti ataýly mıkrogıdroelektr stansasymen áskerı bólimderdi de jaraqtandyrýǵa bolady. Táýligine 1,5 kılovatt energııa óndiretin qondyrǵynyń baǵasy – 700 myń teńge.
– Buny arzan dep te, qymbat dep te aıtýǵa bolady. Máselen, osy taqilettes qondyrǵylar TMD elderinde, AQSh, Reseı men Qytaıda jasalynady. Alaıda bizdiń qurylǵy baǵasy men sapasy turǵysynan anaǵurlym qoljetimdi, – deıdi ǵalymdar.
Shaǵyn stansamen tutas bir yqshamaýdanǵa jaryq berýge bolady. Máselen qýatty generatory bar 500 kelilik GES 15-20 kılovatt óndiredi. Ol úsh qabatty 2-3 úıdi elektr qýatymen qamtamasyz etýge qaýqarly. Sondaı-aq, ónertapqyshtar qondyrǵyǵa jel týrbınasyn ornatýdy josparlap otyr. Energııanyń bir kózinen ekinshisine aýysý tehnologııasy úshin de patent alynǵan. Ǵalymdar óner tabysty halyqaralyq konferensııada tanystyryp, nátıjesinde birqatar sheteldik ınvestorlar áriptestik ornatýǵa nıetti ekendikterin jetkizdi. О́ıtkeni, qazaqstandyq qondyrǵy analogtaryna qaraǵanda barynsha paıdaly. Paıdalaný merzimi uzaq, paıdaly áser koeffısenti joǵary.