Qazaqta «sanasyna bersin» degen sóz bar. Dana halqymyzdyń osy bir aýyz sóziniń tórkininde adam balasynyń oıy ashyq, kókiregi zerek,óz zamany men óz ortasynyń ahýalyn tereń zerdeleı alar qabileti men sezim túısigi bolǵany jón degen oı jatqandaı. Endi biz aıtyp otyrǵan osy oı ashyqtyǵy, kókirek zerektigi, óz zamany men óz ortasynyń ahýalyn tereń zerdeleı alar qabiletin jańǵyrtýdyń jańa kezeńi kelgendeı.
Ár ulttyń óziniń ǵasyrlar boıy qalyptasqan asyl oılary men izgi amaldaryn jáne de jaqsy kisilik bitim-bolmysyn, salty men dástúr, ǵurpyn saqtaý búgingi kúni jalpy adamzattyq úlken máselege aınalyp otyr.
Elbasymyzdyń «Men qazaqstandyqtardyń eshqashan buljymaıtyn eki erejeni túsinip, baıybyna barǵanyn qalaımyn. Birinshisi – ulttyq kod, ulttyq mádenıet saqtalmasa, eshqandaı jańǵyrý bolmaıdy. Ekinshisi – alǵa basý úshin ulttyń damýyna kedergi bolatyn ótkenniń kertartpa tustarynan bas tartý kerek» degen qaǵıdasy bizdiń ulttyq jańǵyrýymyzdyń basty ári maqsatty mindetimizge aınalýy qajet. Bul jaǵdaı bizdiń ulttyq sanamyzdyń kemeldene túsýine, kókjıeginiń keńeıýine, búgingi jáne keler zamandardyń talabyna saı bolýymyzdyń alǵysharttarynyń biri ekendigin uǵyna túskenimiz abzal.
Ulttyq jańǵyrý zańǵa baǵynýdan bastalady. О́z eliniń Ata zańyna baǵynbaǵan ulttyń bolashaqta barar joly da alys bolmaıdy. Sondyqtan elimizdiń sot bıligi de ulttyq jańǵyrý máselelerine mán berýde.
Shyn máninde, qoǵam jańǵyrýy úshin – ony belsendilikpen atqaratyn adamnyń sanasy jańǵyrýy kerek. Qoǵamdyq sana jańǵyrmaı, adamnyń bolmys-bitimi ózgermeıdi, rýhanı turǵyda túleı almaıdy. Onyń bastaý-bulaǵynda halqymyzǵa tán ulttyq salt-dástúrler turǵany anyq. Elbasy da rýhanı túleýdiń tamyryn tap basyp, baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, damý joldaryn naqtylap berdi. Mysaly, ol óz eńbeginde «Ulttyq salt-dástúrlerimiz, tilimiz ben ádebıetimiz, joralǵylarymyz, bir sózben aıtqanda ulttyq rýhymyz boıymyzda máńgi qalýǵa tıis», dep tujyrymdady. Qazaqstannyń árbir azamatynyń sanasynda jańa serpilis bolý úshin, ol ózi eńbek etetin salada rýhanı jańǵyrýdy bastan ótkerýi tıis. Máselen, sot júıesiniń rýhanı órleýiniń altyn arqaýy, ómirsheń ózegi – bılerdiń ádil tóreliginde, sheshendik ónerinde jatyr. Bala jastan adal turyp, aq sóıleýdi ar-uıattyń ólshemi dep bilgen bala bıler saqa bılerdiń ónegesin alyp, ádil bıliktiń álippesin erte jastan-aq tereń meńgergen. Búkil bir eldiń daýyn bir aýyz sózben ádil sheshe bilgen, týǵanyna tartpaı, týrashyl dana sheshim shyǵarǵan suńǵyla bıler el ishinde az bolmaǵan. Sonaý Maıqy bı zamanynan halyqqa keń taraǵan ádil bılerdiń ónegeli bılik sheshimderi ǵasyrlar boıy úlgige aınalyp keldi.
Zamana kóshimen ilesip bizge jetken ádil qazy, adal bıler júrgizgen sot sheshimderi áli kúnge deıin óz mańyzdylyǵyn joıǵan joq. Olar ustanǵan ımandylyq, adaldyq, ádildik, týrashyldyq prınsıpin búgingi sýdıalar da myqtap ustanǵany abzal.
Sheshendik óner men ádil bılerimizdiń baı tájirıbeleri týraly jastarǵa neǵurlym tereń uǵyndyrǵan jón. Ásirese bolashaqta zańger bolamyn, quqyq qorǵaý organdarynda eńbek etemin dep aldyna úlken maqsat qoıǵan jas býynǵa bılerdiń ónegeli jolyn oqytyp, sheshendik ónerge baýlyp, arnaıy kýrstar oqytylýy qajet.
Teginde, qazaqtyń sheshendik ónerin barynsha meńgerip, bıler sotynyń baı dástúrine saı, ar men adamgershilik ólsheminen attamaý abzal. Eki tarap ta ádil bıliktiń sheshimin moıyndaýy kerek. Osyǵan qoǵam barynsha daıyn bolǵany jón. Bul bizdiń dástúrimizde burynnan bar úrdis. Ata-baba qanymen boıymyzǵa sińgen qundylyqtardyń birinen sanalady. О́ıtkeni burynǵylar bıler sózin tyńdap, aıtqanyn eki etpegen. Búgin de eki jaq psıhologııalyq jaǵynan daıyn bolyp, ádil sot sheshimin múltiksiz oryndaýy tıis. Osylaısha sotqa júgingen adamdardyń quqyqtyq mádenıeti artqan saıyn, sot júıesine degen senimi de nyǵaıady, zańdy syılaýǵa mashyqtanady. Osy úrdis Elbasy aıtqandaı, ádil sot júıesine degen el-jurttyń qurmetin arttyra túspese, kemitpeıdi. Sondyqtan birtutas ultty qalyptastyrý aıasynda tarıh tereńine kóz jiberip, ózimizdiń ulttyq salt-dástúrimizde myzǵymastaı saqtalǵan bıler sotynyń ádil tóreliginen taýsylmas taǵylym alǵanymyz durys bolar edi. Iаǵnı búginde tól tarıhymyzǵa, san ǵasyr jalǵasyn tapqan ulttyq ádet-ǵurpymyzǵa barynsha den qoıý arqyly jas býyndy, birtutas ónegeli ult ókilderin tárbıeleý qajettigi kún tártibinen túspeýi kerek. Elbasymyz aıtyp otyrǵan qazaqstandyq biregeılik, bolashaqtyń birtutas ultyn qalyptastyrý qaǵıdasy sonda ǵana túpkilikti sheshimin tabady dep bilemiz.
Ár ulttyń óziniń ǵasyrlar boıy qalyptasqan asyl oılary men izgi amaldaryn jáne de jaqsy kisilik bitim-bolmysyn, salty men dástúr, ǵurpyn saqtaý búgingi kúni jalpy adamzattyq úlken máselege aınalyp otyr. Adamzat ómiri men turmysyna ǵylym men tehnıka jetistikteri jáne aqparattar aǵyny aralasqaly kez kelgen ulttyń sanasyna aýyr salmaq túse bastady. Ol salmaq ulttyń sanasyna ıdeologııalyq jáne saıası júk bolyp artylǵanyn da baǵamdar edik.
Árıne biz beıbit ómirdi de, kez kelgen halyqtyń ózine tán ary men uıatyn, bitim-bolmysyn, halyqtyq sıpatyn saqtap qalýdy qarýly qaqtyǵystar arqyly sheshe de almasymyz anyq. Bul oraıda bizdiń Elbasynyń ustanymy, kez kelgen daýly máseleni kelissózder arqyly beıbit jaǵdaıda sheshý jáne endigi dúnıeni revolıýsııalyq jolmen emes, evolıýsııalyq jolmen órkendetý máselesin taǵy da alǵa tartyp, aıtyp otyrǵandyǵy búgingi jahandaný zamanynyń álemdik ustanymyna aınalýy kerek.
Maqsatqa jetý úshin bizdiń sanamyz isimizden ozyp júrýi, ıaǵnı odan buryn jańǵyryp otyrýy tıis. Elimizdiń irgeli memlekettermen ıyq teńestirý úshin, rýhanı jańarý bizge asa qajet!
Saltanat ABYZBAEVA, Aqtóbe qalalyq sotynyń sýdıasy