Keleshegi kemel eren kásiporyn

Qurylys qarqyndy júrýde Aqtaýdaǵy «Kaspıı Bıtým» zaýytynyń qurylysy elimizdiń údemeli ınnovasııalyq-ındýs­trııa­­­lyq damý baǵdarlamasy aıasyn­da­ǵy asa mańyzdy serpindi joba­lar­­dyń biri sanalady. Qazir zaýyt­­tyń qu­ry­lys jumystary qarqyn alýda. Jo­banyń qury­lys-mon­taj ju­mys­taryn qazaq­stan­dyq «QazStroıSer­vıs» aksıonerlik qoǵamy jáne qytaı­lyq CITIC Construction Co., Ltd kompanııa­lary­nan quralǵan konsorsıým atqarýda. Atalmysh jobanyń jalpy qu­ny 290 mln. AQSh dollaryn qu­raıdy. Jobanyń 80 paıyz qar­jy­syn «CITIC Group» kompanııa­sy­nyń kepildik berýi arqyly Bank of China qamtamasyz etse, qalǵan qarjy «Caspi Bitum» birlesken kásiporny» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi teń úles salýy arqyly quralady. Zaýyt­tyń qurylys-montaj jumys­ta­ry 2010-2012 jyldar ara­ly­ǵyn­da júrgizilip, qurylys 2012 jyl­dyń aıaǵynda paıdalanýǵa beriledi. Sol kezde zaýyttyń jyldyq ónimi 406,5 myń tonna joǵary sapaly, elimizdiń klıma­ty­na saı keletin jol bıtýmdary bolmaqshy. Jobanyń qurylys jumys­tary shartty túrde eki bólimge bólingen. Olar jalpy zaýyt qo­jalyǵy jáne tehnologııalyq ny­san­dar. Jalpy zaýyt qoja­ly­ǵy­nyń qurylysyn qazaq­stan­dyq «QazStroıServıs» AQ teh­no­lo­gııalyq nysandar quryly­syn Qy­taı Halyq Respýblı­ka­syn­­da jasalynǵan tehnologııa já­ne ón­diristik qural-jab­dyq­tar­dyń negizinde qytaılyq  CITIC Cons­t­ruc­tion Co., Ltd seriktestikteri júrgizýde. Jalpy, zaýyt qojalyǵynda qazirgi tańda 24 rezervýarlarda jáne olardyń aıdaý qondyr­ǵy­larynda, 14 qatty bıtým saqtaı­tyn qoımalarda, zaýyttyń jeńil fraksııalary men vakýýmdyq gazoılderin quıatyn temir jol men temir jol estakadalarynda, avto­kólikke suıyq bıtýmdy quıatyn stansasynda, órtke qarsy obek­ti­lerinde jáne taǵy da basqa ny­sandarda qyzý qurylys jumys­tary júrgizilýde. Bul jumys­tardyń mehanıkalyq aıaqtalýyn osy jyldyń sońyna deıin júzege asyrý kózdelgen. Tehnologııa bóliminde jerdiń nóldik jumystary men irgetasyn quras­tyrý jumystary júrgizilýde. Jalpy, zaýyt qojalyǵyndaǵy ishki ınjenerlik júıeler jáne avtomattandyrylý, elektrlen­di­rilý júıeleri, basqa da ınfra­qu­rylymdyq jumystary jáne de tehnologııalyq bólimderi kelesi jyldyń úshinshi toqsanynda jú­ze­ge asyrylmaqshy. Búgingi kúngi atqarylǵan ju­mystarǵa toqtalsaq, 22 rezervýar­dyń 80 paıyzǵa jýyq jumysy at­qaryldy. Jyl aıaǵynda olarǵa gıd­ravlıkalyq baıqaýlar ótki­zi­lip, kelesi jyly kún jylyna ishi-syrtyn boıaý jumystary júr­giziledi. 14 qoımanyń qabyr­ǵa­lary bıiktep, jumystary jartylaı bit­se,  8-iniń irgetasy qalanýda. Jobany júzege asyrý bary­syn­­da qurylys jumystaryna jal­­py sany 1000-nan asa ju­mys­­shy­lar tartylyp otyr, joba iske qo­sylǵan soń 500-ge jýyq ınjener­-tehnık mamandar men ju­mys­shy­lar turaqty túr­de jumys oryn­dary­men qamta­ma­syz etiledi dep josparlanýda. Ol ju­mys­shy­lar­dyń 90 paıyzy­nan astamy jergilikti mamandardan quralady. Zaýyt­tyń qury­lys jumystary satysynda qy­taı mamandary tek qana montajdaý jumysyn bas­qa­rý­shylar (shef-montaj) retinde qatysady. О́ıtkeni negizgi qondyr­ǵylar men qural-jabdyqtar álem­ge belgili qytaı qondyrǵylar da­ıyndaý zaýyttarynda jasaly­na­tyn ónim­der bolyp keledi. Sonymen qatar jobanyń tap­syrysshysy «Caspi Bitum» BK» se­riktestigi tarapynan taýarlar, ju­mystar jáne qyzmet kórsetý bary­synda qazaqstandyq úlestiń mól­sherin ulǵaıtýǵa basa mán berilip otyrǵandyǵyn aıtqymyz keledi. Kólik jáne kommýnıkasııa mı­nıstrliginiń málimeti boıyn­sha, 2011-2015 jyldary Qazaq­stan Respýblıkasynyń bıtým ónimine jalpy muqtajdyǵy 600 myń tonna bolsa, onyń 400 myń tonnasy Aqtaý bıtým zaýytynda óndiriledi. Sondyqtan da bul zaýyttyń keleshegi zor, mártebesi bıik deýge bolady. Qoryta aıtsaq, memlekettik údemeli ınnovasııalyq-ındýs­trııa­­lyq damý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp jatqan bıtým zaýytynyń qurylysy men iske qosylýy elimizdiń jol-kólik sa­la­synyń damýyna, ólkedegi áleý­mettik jaǵdaıdyń jaqsarýyna úlken úles qosatyny anyq. Aslan MYŃBAEV, «Caspi Bitum» birlesken kásiporny» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń  bas dırektory.   Derek pen dáıek Kaspıı bıtým zaýyty jobasynyń jalpy quny 290 mln AQSh dollary mólsherinde. * * * Atalmysh zaýyt 2012 jyly iske qosylyp, ónim shyǵara bastaıdy. * * * Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstr­liginiń málimeti boıynsha, elimizdiń bıtým ónimine muqtajdyǵy 600 myń tonna bolsa, atalmysh zaýyt jylyna 400 myń tonna sapaly bıtým shyǵarady. * * * Zaýyttyń negizgi shıkizaty Qarajanbas ken ornynan shyǵatyn erekshe sapaly munaı. Jáne de ol ónim qubyrmen zaýyt qurylysy júrip jatqan jer arqyly ótýde. * * * Bul kúnderi zaýyt qurylysyna 1000-ǵa jýyq jumysshy tartylǵan, al joba iske qosylǵanda 500-ge jýyq jańa jumys orny ashylady. * * * Qazynaly túbekte alǵash salynýdaǵy zaýyt­tyń bolashaq mamandary men jumys­shylary­nyń 90 paıyzynan astamy jergilikti tur­ǵyndar bolmaqshy.   Toıǵa tartýymyz – eseli eńbek Qazynaly túbek sońǵy jyldary alyp qurylystar alańyna aınalyp keledi. Ásem Aqtaý men aýyl, eldegi qurylystardy kór­gende kóńil qýanady. Qala ishindegi avtokólik joldary qan­daı tegis, únemi taza ustalady. Onyń bári turǵyndarǵa ǵana emes, qala qonaqtaryna da ıgi áser etedi eken. Saıyp kelgende munyń bári egemen elimizdiń Táýelsizdik alǵannan keıingi alyp qadamy, bıik asýlary. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tynym­syz eren eńbegi, sarabdal saıasatynyń jemisi ekendigin halyq jaqsy biledi. Solardyń biri men ózimniń elimizdegi halyq úshin asa qajetti zaýyttardy salýǵa úles qosyp júrgenimdi maqtan etemin. Qýa­na­myn. Olaı deıtinim osyǵan deıin Batys Qazaqstan ob­lysyndaǵy Qarashyǵanaq gaz óńdeý zaýyty qurylysynda jumys jasap, onyń saltanatty túrde paıdalanýǵa tapsyryl­ǵan­daǵy halyq­tyń qýanyshy áli esimde. О́ıtkeni ol «kógildir otyndy» halyq ıgiligine qajetinshe jaratýǵa jol ashty. Al búginderi jumysy qarqyndy júrýdegi Kaspıı bıtým zaýyty ónimi óńirimizdiń kólik joldaryn jańalap, jańa joldardy tóseýge baǵyttalǵan baǵaly baılyq. Iаǵnı, aýyl-el arasynda júzdegen shaqyrym asfalt jol tóseledi. Alys jaqyndaı túsedi. Barys-kelis kóbeıedi. Úl­ken qýanysh emes pe? Sol úshin bizdiń brıgada ýaqytpen sanaspaı jumys jasap, zaýyt qurylysy kelesi jyly oıdaǵydaı aıaq­talýy úshin bar kúsh-jigerimizdi jumsaýdamyz. Munda eńbek etýge de, demalýǵa da jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Qajetti qural-jab­dyqtar da ýaqytynda jetkizilip otyrady. Sondyqtan biz qolǵa alǵan zaýytishilik temir jol qurylysy merziminen buryn oryn­dalǵaly otyr. Bul qurylysshy áriptesterimniń el Táýel­siz­diginiń 20 jyldyq mereıtoıyna degen eńbek tartýy bolmaqshy. Aıbolat MUSAǴALIEV,  prorab.         Zaman talabyna saı zaýyt Aqtaý qalasynda bıtým zaýyty salynady degen habardy estip qýanǵandardyń birimiz. О́ıtkeni bizdiń kúndelikti jumysymyz kólik joldaryn salý jáne jóndeý. Al oǵan qajetti bıtýmdy Mańǵystaý jol materıaldary kombınaty men Aqtaý jol qurylysy zaýyty arqyly Reseıden alyp júrmiz. «Kisideginiń kilti – aspanda» degendeı, keıde tapsyry­symyz ýaqytynda oryndalmaı qınalatyn kezderimiz de joq emes. Bizdiń kásiporyn jalpy uzyndyǵy 150-160 shaqyrymǵa sozy­latyn qalaishilik, shaǵyn aýdandar aralyq jáne qala syrtyndaǵy da mekemeler men kásiporyndarǵa baratyn kólik joldaryna kútim jasaıdy. Kúzgi jaýyn-shashyn, qysta túsken qardan soń jyl basynan-aq jóndeý, qalpyna keltirý qajet bolyp jatady. Iаǵnı joldardaǵy myńdaǵan sharshy metr jaram­syz jerlerge myńdaǵan tonna bıtým qajet bolady. Naryq zamany, alystan ákelinetin ónim baǵasy da jyl saıyn kóterilip, bul kúnderi 1 tonnasy 150 myń teńgege jetken-di. Biraq qıyn da bolsa jergilikti bıliktiń kómegimen qajetti bıtým alynyp, joldar birqalypty kútilip keledi. Al oblystaǵy Kaspıı bıtým zaýyty iske qosylyp ónim bere bastaǵanda biraz qıynshylyqtardan quty­lyp, jumysymyzda sony qarqyn bolatyn­dyǵyna oraı qýanyp otyrmyz. Táýelsizdik nátıjesinde qol jetip, kóz kórip otyrǵan jetistikterimiz baıandy bola bersin. Qylyshbek SÚLEIMENOV, Aqtaý qala joldary MKK-nyń dırektory.         Úlken iske úles qosýdamyn Biraz jyldan beri aıtylǵanmen qaǵaz júzin­de qalyp kelgen bıtým zaýytynyń Táýel­­sizdigimizdiń 20 jyldyǵy qarsańynda qolǵa alynýy qýanysh­ty jaǵdaı. Olaı deıtinimiz, joldar tirshilik tamyrlary ekendigi belgili. Endi osy zaýyt ónim bere bastaǵanda aýdan, qalaaralyq joldar júıeli jóndelip, aýyldar men eldi mekender arasynda qatqyl tabandy kólik joldary kóptep salynady. Aýyl adam­dary jol qıyndyǵyn jeńip, turǵyn­dardyń turmys-tirshiligi jaqsara túsedi. Ekinshi jaǵy­nan júzdegen jergilikti turǵyndar úshin jańa jumys orny ashylady. Zaýyt qurylysy kelesi jyldyń aıaǵynda aıaqtalady. Olaı deýge anyq negiz bar. Qazir josparlanǵan jumystar kestesi dálme-dál oryndalyp keledi. Árqaı­sy­syna 5 myń, 1 myń tekshe metr munaı syıatyn alyp 24 rezer­výardyń qurylystary 80 paıyzǵa jýyq, daıyn ónimder úshin salynatyn 14 qoı­manyń 8-i jartylaı bitýge jaqyn. Osy jyl aıaǵynda olar túgelge jýyq salynyp bitedi. Kelesi jyly qural-jabdyqtardy montajdaý júzege asady. Atalǵan jumystardyń oıdaǵydaı júrýi úshin jumysshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Eńbekaqy ýaqtyly berilip keledi. О́zim týraly aıtsam, men qurylysshy, ınjener-mehanıkpin, maýsym aıynda jumysqa qabyl­dandym. Qurylystaǵy 1 myńǵa jýyq adamnyń birimin. El eńsesin kóterip, júzdegen áriptes­terimniń bolashaqqa degen senimin nyǵaıta tús­ken zaýyt qurylysynan kúterimiz kóp. Sátin salsa, keleshekte qazynaly túbek­tegi erekshe kásip­oryn bolyp esepteletin bıtým zaýy­tynda jumy­symdy jalǵastyramyn degen oıym bar. Sóıtip, ólkemizdiń órkendep, aby­roıymyzdyń órleı berýine úles qospaq­pyn. El táýelsizdiginiń arqa­synda qol jetip, salynyp jatqan Kaspıı bıtým zaýyty túlegen túbekti álemge tanyta túsetin keleshegi zor kásip­oryn bolatyndyǵyna senemin jáne de onyń qurylysyna úles qosyp júrgenime qýa­nyshtymyn dep aıta alamyn. Baltabek JAILYBAEV, qurylysshy, ınjener-mehanık.   Aıqarma bettegi materıaldardy daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Mańǵystaý oblysyndaǵy menshikti tilshisi Jolaman BOShALAQ, sýretterdi túsirgen Serik MAIEMEROV.