Tórt jyl buryn elimizde «Serpin-2050» «Máńgilik El jastary – ındýstrııaǵa» atty memlekettik baǵdarlama qolǵa alynǵan bolatyn. Sol kezde atalǵan jobany stýdentterge arnalǵan elimizdegi ekonomıkalyq jáne áleýmettik máselelerdi sheshýge taptyrmas tetik degen bolatynbyz. Bul baǵdarlama negizinen halqy tyǵyz ornalasqan ońtústik túlekteriniń soltústik aımaqtarda tegin bilim alýlaryna jáne odan ári eńbek etip, birjola turaqtap qalýyna jaǵdaı týǵyzýdy kózdegen tyń úrdis edi. Sol arqyly tústikte jumyssyzdyq deńgeıi azaısa, teriskeıde eńbek naryǵyndaǵy maman tapshylyǵyn sheshýge múmkindik týar edi.
Bul týraly Elbasy Nursultan Nazarbaev Dúnıejúzi qazaqtarynyń V quryltaıynda «Baǵdarlamany kóbeıtip, ony kóship kelgen aǵaıyndarǵa da beıimdeýimiz qajet. Sol jaqtarda beıimdeý ortalyqtary túsindirý jumystaryn júrgizse, mamandyǵy joqtaryn mamandyqqa baýlıtyn bolsa, jumyssyzdardy jumysqa ornalastyratyn bolsa, sol kezde kelýshiler turaqtalyp qalatyn bolady. Kelgen aǵaıyndardy qonystandyratyn úıler salyp, áleýmettik ınfraqurylym jasaý kerek. Ony baǵdarlama túrinde qolǵa alǵanymyz jón. Qajetti mamandyq alýyna járdem berý, jumyspen qamtý úshin jol kartasyn jasaý qajet. Osynyń barlyǵy ultymyzdyń, elimizdiń jarqyn bolashaǵy úshin atqarylatyn mańyzdy sharalar bolmaq», degen bolatyn.
Alaıda sol armanshyl oıymyzdy «Serpinge» qatysty sezikti sıfrlar sý sepkendeı basyp tastaýda. Olaı deıtinimiz, bıyl Pavlodar oblysynyń keltirgen derekterine súıensek, «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim alǵan jastardyń 47-si nemese 70 paıyzy óz óńirlerine ketip qalǵan. Bul týraly áleýmettik-mádenı máseleler jónindegi oblystyq máslıhattyń turaqty komıssııasynyń otyrysynda oblystyq bilim berý basqarmasy basshysynyń orynbasary Sáýle Alekparova aıtqan. Búgingi tańda oblystaǵy jeti kolledjde bes ońtústik aımaqtan 474 stýdent bilim alady. Stýdentter tegin baspana, shákirtaqy, qysqy kıim jáne jazǵy, qysqy demalys kezinde úıge barý úshin jolaqysymen qamtamasyz etiledi. Túlekterdiń alǵashqy legimen 2017 jyly 67 adam oqý ornyn aıaqtaǵan. Búgingi tańda 40 adam nemese 59,7 paıyzy jumys isteýde, úsheýi joǵary oqý ornynda bilim alýda, bireýi Otan aldyndaǵy boryshyn óteýde, toǵyzy dekrettik demalysta jáne 14-i eńbekpen qamtylmaǵan. Nátıjesinde túlekterdiń ishinen 14-i ǵana nemese 21 paıyzy Pavlodar oblysynda qalǵan. Olardyń ishinde 11 adam jumysqa ornalassa, úsheýi joǵary oqý ornynda bilim alýdy jalǵastyrýda. Beseýi Astana, Almaty, Aqtóbe qalalarynda jumys isteıdi jáne bireýi ásker qataryna jiberilgen, deıdi ol. Sáýle Alekparovanyń aıtýynsha, jastardyń óz óńirlerine ketýiniń basty sebebi – baspananyń joqtyǵy.
Endi «Serpin» ulttyq jobalar basqarmasynyń byltyrǵy málimetine qarasaq, qazir baǵdarlama aıasynda 10 289 stýdent 22 joǵary oqý orny men 53 tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynda 28 mamandyq boıynsha bilim alýda. «Serpin» áleýmettik jobasy boıynsha 2017 jylǵy túlekter sany – 1070 adam. Olardyń jumysqa ornalasqany, joǵary oqý ornyna túsetini, áskerge baratyny jaıly naqty aqparat kelesi oqý jylynyń basynda belgili bolmaq.
Basqa da derek kózderi 2016-2017 oqý jylynda «Serpin» áleýmettik jobasy boıynsha oqý bitirgen túlekterdiń eń kóbi Batys jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda bilim alyp shyqqandyǵyn aıtady. BQO-da túlekter sany 205 adam bolsa, ShQO-da oqý bitirgender sany – 198. Al Astana qalasy boıynsha jalpy túlek sany nebári 93 adam. Soltústik aımaqqa jatatyn elordamyz úshin bul kórsetkishtiń báseńdigin kimnen kóremiz?
«Jalpy, barlyǵymyz biletindeı byltyr 1070 stýdent «Serpin» túlegi bolsa, onyń 666-sy jumysqa ornalasty. 89-y joǵary oqý ornyna tústi, 86-sy ásker qataryna alynyp, ártúrli sebepterge baılanysty 202 bala keri qaıtty. Oǵan basty sebep áý bastaǵy qaǵaz jumysynda tııanaqtylyqtyń bolmaýy, nátıjesinde serpindikterdiń baspana jaıy sheshilmegen bolyp shyqty. Biraq sol 202 balanyń arǵy jaǵdaıyn Úkimet basshysy B.Saǵyntaevtyń bastamasymen kóshi-qon baǵdarlamasyna engizý ústindemiz. Al, olardyń kelesi tobyn, ıaǵnı joǵary oqý oryndarynda bilimin jalǵastyrǵysy keletinderin «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasyna qosýǵa kiristik. Onymen qosa, bıyldan bastap «Serpin» baǵdarlamasyn Bollon prosesine aýystyryp jatyrmyz», deıdi «Serpin» ulttyq jobalar basqarmasynyń basshysy Kúlzııa Qadyrqyzy.
Bul máselege ún qatqan qoǵam belsendisi Murat Ábenov áleýmettik jelidegi paraqshasynda «Qazirgi tańda jobaǵa 17 myńǵa jýyq jastar qatysýda. Bıyl 2 myńǵa jýyq serpindikter oqýdy támamdaıdy. Mamandyq alyp shyqqan qyz-jigitterdiń máselesin búginnen bastap sheshý joldaryn qarastyrý qajet. Qazirgi kezde joba aıasynda jastardy bilim alýǵa barǵan aımaqtarda jumys ornymen qamtyp, turǵyn úı máselesin sheshý sekildi taqyryptar ashyq qalýda. Muny tez arada sheshpese bolmaıdy», deıdi.
Másele shynymen de shıelenisip ketken. Bul jaıtqa qaı taraptyń bolsyn kóńili kónshimeıtini belgili bolyp otyr. Aıtalyq, «Serpin» baǵdarlamasymen kolledjge oqýǵa túsip, byltyr támamdap shyqqan Jasulan Bolatbekuly esimdi túlektiń aıtýynsha, «Serpin» jobasymen aýyldaryna qaıtqan jastardyń sany sol óńirde qalyp qoıǵan jastardyń sanynan kóp. Oǵan bir ǵana Jasulan Túsipovtiń tobyndaǵy 25 balanyń 18-i qazirgi ýaqytta Shymkentke qaıtyp ketip, aýyldarynda júrgendikteriniń ózi dálel.
Osy kúnderi «Serpin» baǵdarlamasyna ne bolǵanyn júrgenin túsine almaı qaldyq. Basshylyqtary aýysyp ketkenge uqsaıdy. Əlde qyzyǵy basyldy ma? Dıplomyn alyp, jumysqa kiriskeli otyrǵan daıyn jastarǵa ıe bola almaı júrgenderi qalaı? Biz, tipti serpindik jastardyń shyǵarmashylyq qabiletterin arttyrý maqsatynda «Serpin iskerleri» qoǵamdyq birlestigin qurdyq. Alaıda Kúlzııa Tobataeva óz quryltaıshylaryn jınap, birlestiktiń ári qaraıǵy jumysyna kedergi keltirgendeı boldy. Onyń ber jaǵynda qanshama qarajat shyǵyndaǵan www.bolashak-serpin.kz saıty qazir jumys istemeı tur. Aqparat ashyqtyǵy múldem joq», deıdi ol.
Árıne, barlyǵymyz atalǵan baǵdarlamanyń bolashaǵynyń baıandy bolǵanyn qalaımyz. Sebebi 2009 jylǵy sanaq boıynsha Petropavlda etnostyq qazaqtardyń úlesi 28 paıyzǵa tolmaǵan, Lısakov qalasynda – 25, О́skemende 40 paıyz. Bul kórsetkishterge toqsanynshy jyldary kóz jumyp qaraýǵa bolar edi, alaıda táýelsizdik alǵanymyzǵa shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ótse de qarakózder sany qıyr aımaqtarda áli de azshylyq tanytýda. «Serpin» osy sırektiktiń ornyn toltyrýy kerek.
Máselege tereńdeı berýge bolady. Shyn máninde búgingi stýdent erteńgi tulǵa ekenin esten shyǵarmaǵanymyz jón. Olardyń talaptaryna taıanysh, qoldaý kerek. Erteńgi ekpindi qadamdaryn esep úshin sıfrmen búrkemeleı bersek, baǵdarlamamyz «baqsaq, baqa ekenniń» keri bolyp shyqpasyna kim kepil? Aıtalyq, sonaý Araldyń qumynan Qostanaıdyń qońyr beldeýine kóship kelgen stýdentti bir mezgil ǵana tamaqtandyryp, baspanasyn jataqhananyń jertólesinen berip, qıyrdaǵy aýyldyń 30-40 myńdyq jalaqysyna jumys istetý qanshalyqty ádiletti? Odan bólek «Serpindegi» bilim berý sapasyn synǵa alyp jatqan eshkim joq. Máselen, tehnıka salasynan sabaq beretin muǵalimderdiń biliktiligin tarazylap jatyrmyz ba? Sol sııaqty qordaly jaıttardy qozǵaı bersek bir shetine shyǵý qıyn. Joǵaryda pikirin bildirgen J.Jaqypovtyń aldaǵy josparynyń biri de osy máselelerdi tóńirekteıdi. Ol aldaǵy ýaqytta «Bolashaq serpin» atty qoǵamdyq qor qurýdy maqsat tutatynyn aıtady. Atalǵan qor arqyly Jasulan respýblıkanyń barlyq joǵary oqý orynyndaǵy «Serpinge» qatysty málimetterge qol jetkizip, qaı stýdentke qansha qarajat bólinip, memleket qarjysynyń qanshasy ıgerilgendigine serpindik retinde kóz jetkizýdi oılastyrýda. Oǵan sebep qazirgi «Serpin» baǵdarlamasymen oqyp jatqan stýdentterdiń turmys-tirshiliginiń syn kótermeıtindigi. Baıypty baǵdarlamanyń bastapqydaǵy ýádeleriniń buzyla bastaýynyń ózi kórer kózge uıat ári zańsyzdyq bolyp esepteledi. Jáne bóten aımaqtan bilim alýǵa kelgen bógde stýdentti ustazdardyń tarapynan jergilikti stýdentterden bólip qaraý, tipti kemsitýshilik te baıqalatyny jasyryn emes. «Al, serpindikterdi óziniń ishinde kóshbasshy topqa, belsendiligi tómen topqa jiktep, alalaý arqyly aldyńǵy toptyń birinshi jumysqa ornalasýy da teńsizdikti týdyryp jatqany aıtpasa da belgili», deıdi J.Bolatbekuly. Sol sebepti olar bolashaq qor arqyly «Serpin» baǵdarlamasymen oqý bitirip bos júrgen, «Serpin» baǵdarlamasymen oqýǵa túskeli júrgen talapkerge baǵyt-baǵdar silteýdi kózdese kerek. Sonymen qatar «Bolashaq serpin» qory qabyldaýshy aımaqpen zańdy qarym-qatynas jasap, «Serpinniń» negizgi shtabyna kómekshi tetik bolýdy maqsat tutatyny baıqalady. Biraq ózderi basynda qurǵan «Serpin iskerlerin», qazirgi «Bolashaq serpindi» qoldaýshylar ázirge joq. Bul jaǵdaıǵa «Bala soqqan kezdiktiń basy jaryq» dep qaraýǵa bola ma? «Jas kelse – iske» degen sóz bar emes pe edi? Olardyń bastapqy jumystaryna qarasaq ta qadaý-qadaý oılarynyń ushqyny baıqalady.
«Másele óte kóp. Biz jasaǵan saraptamaǵa súıensek, «Serpinge» kelgen stýdentterdiń 70 paıyzy mamandyqtaryn ata-anasynyń nusqaýymen eriksiz tańdaǵan. Mysaly dızaınǵa, shash qııýǵa ıkemi bar jigitter qurylys salasynda júrýi qanshalyqty ómirsheń? Olarǵa bizdiń birlestik óz jumysyn atqaryp turǵan ýaqytta baǵyt berip turdy», deıdi J.Jaqypov.
Qysqasyn aıtqanda, tórt jyldan bergi «Serpin» jobasy júrgizip jatqan jumystardyń jaı-japsary osyndaı. Aldaǵy ýaqytta joba júıesine qan júgirtpese, grant bólip otyrǵan oqý oryndarymen, jumys pen úı máselesine túbegeıli jaýapty jergilikti atqarýshy organdarmen, jergilikti jastar saıasaty jáne bilim basqarmalarymen ashyq baılanys ornamasa, aǵymdaǵy jyly osy baǵdarlamamen túlep ushqaly otyrǵan eki myńǵa jýyq stýdenttiń erteńgi kúni bulyńǵyrlanǵan ústine bulyńǵyrlana bermek.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»