Májiliste bilim berý máseleleri qaraldy

Mamandyq ashý jeńildeıdi

Depýtattar birinshi oqylymda ma­quldaǵan «Qazaqstan Res­pýb­lıka­synyń keıbir zańnamalyq akti­lerine joǵary oqý oryn­dary­­nyń akademııalyq jáne baqy­laý derbestigin keńeıtý máse­leleri boıynsha ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasyn Bi­lim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev tanys­tyrdy. Onyń aı­týynsha, zań joba­synyń maq­­s­aty – «100 naqty qadam» Ult jos­parynyń talaptaryn oryn­daý, ıaǵ­nı Nazarbaev ýnı­versıtetiniń táji­rıbesin eske­re otyryp, joǵary oqý oryn­dary­nyń akademııalyq jáne basqarý der­bestigin kezeń-kezeń­men arttyrý kózdelgen.

Zań jobasy boıynsha joǵary oqý oryndary akademııalyq baǵdar­lama mazmunyn ózderi anyqtap, oqý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan quzyretterge ıe bolady. Bul másele búgingi kúnniń talabyna sáıkes keletin bilikti mamandar daıarlaýǵa múmkindik bermek.

– Jasyratyny joq, qazirgi kezde joǵary bilim eńbek naryǵyna to­lyǵymen jaýap bermeıdi. My­sa­­ly, tarıh-geografııa ma­man­­dy­ǵy aýyl mektepterine qajet bo­­lýyna baılanysty osy maman­dyqty ashpaq bolǵanbyz. Qazir­gi zańnamaǵa sáıkes ol úshin 2 jyl ýaqyt qajet. Respýblıkalyq ádis­­temelik keńes ótkizýden bas­tap, mamandyqty tirkeý, tıptik oqy­tý baǵdarlamasyn engizýge deıin­gi jumystar uzaq ýaqyt alady. Al naryqtaǵy sura­nys jyldam óz­gerýde. Son­dyqtan Nazarbaev ýnı­versıteti men halyq­aralyq qo­ǵam­dastyqtyń tájirı­belerine súıene otyryp jańa ma­mandyq ashýǵa baılanysty ońtaıly tártip engizip jatyrmyz, – dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri. 

Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, zań jobasy boıynsha joǵary oqý oryndarynyń derbestigin 65 paıyz­dan 85 paıyzǵa deıin keńeıtý kózdelgen. Bolashaqta JOO eńbek naryǵyndaǵy suranysqa saı bilim berý baǵdarlamalaryn ózderi ázir­leı alady. Sonymen qatar or­taq tizimdegi 600 mamandyqtyń na­ryq­­qa sáıkes emesterin jaýyp, sura­nysy mol salaǵa baılanysty ja­ńa mamandyqtar ashý barynsha jeńildetilgen. Bilim salasyna en­gi­ziletin jańalyqtardyń biri retinde joǵary oqý oryndaryn baǵa­laýdyń akkredıtteý arqyly júzege asatyndyǵyn jáne bul sala básekelestik ortadaǵy otandyq já­ne sheteldik agenttikterge tap­­sy­­ry­latyndyǵyn aıtýǵa bo­la­dy. Sondaı-aq buryn tek peda­go­gıkalyq mamandyqtarǵa ǵana tán bolǵan pánaralyq tájirıbeden ótý tártibi barlyq mamandyqtarǵa engiziledi.

Osy qujat boıynsha joǵary oqý oryndarynyń qurylymdyq ózgeristerge ushyraıtyndyǵyn da atap ótý kerek. Máselen, qazirgi res­pýblıkalyq memlekettik kásip­oryn sanatyndaǵy oqý oryndary endi kommersııalyq emes aksıonerlik uıymdarǵa aınalady. Bul arqyly mınıstrlik oqý oryn­darynyń quzy­retin ulǵaı­typ, erkindiktiń shegin keńeıtýdi josparlaǵan. Máse­len, endi otandyq JOO shetel­den fılıal ashýǵa da quzyrly bolmaq.

Tyń ózgeristiń biri retinde joǵary oqý oryndary basshylaryn taǵaıyndaý men bosatýdyń jańa mehanızmderi belgilenip, kor­poratıvti basqarý organdaryn damytý baǵytyn atap ótýge bolady. 

Eń bastysy, endi JOO oqý aqysyn ózderi belgileýge múmkindik alady. Demek oqý baǵasynyń ne joǵary órleýine, ne tómendeýine sol oqý ornynyń basshylyǵy ja­ý­ap­ty bolady nemese qazirgi mem­­le­­kettik grant qunyna baıla­nys­­ty­rylǵan baǵanyń tizgini bosa­tylmaq. 

Búginge deıin júz elýdeı ózgeris engizilgen zań jobasyn depýtattar birinshi oqylymda maquldady.

Bilim sapasynyń teńsizdigin joıý basty nazarda

Bilim jáne ǵylym mınıstrligi orta bilim berý júıesin jańǵyrtý, bilim alýǵa qoljetimdilik pen teń­dikti qalyptastyrý úshin ha­lyq­­aralyq qarjy uıymynyń kó­me­gine júgingen. «Qazaqstan Res­pýblıkasy men Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi (Orta bi­limdi jańǵyrtý jobasy) ratıfıkasııalaý týraly» Zań negizinde Ha­lyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki joǵaryda atalǵan maq­sat­tarǵa 75 mln AQSh dollary kó­leminde qaryz bergeli otyr. Son­dyqtan bul qujatty da Májilis depýtattary biraýyzdan ratıfıkasııalady.

Zań jobasyn Palata depýtat­tary aldynda qorǵap shyqqan Bi­lim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń aıtýyna qaraǵanda, qaryz 17 jylǵa beriledi. Onyń al­ǵashqy 5,5 jylynda Qazaqstan tarapy tólemderden bosatylǵan.

Mınıstr atalǵan qarajattyń basym bóligi aýyl jáne qala mektepteri arasyndaǵy bilim sapa­synyń teńsizdigin joıýǵa jum­sa­­latyndyǵyn aıtady. Naqty­raq aıtar bolsaq, bul qarjy­nyń 67 paıyzy nemese 16 mlrd teńge aýyl mektepterin mýltı­me­dııalyq jabdyqtaýǵa, kompıý­terlik proek­tor men ekran alýǵa jum­sal­maq. Jalpy ınteraktıvti jab­dyq­tarmen 5400 mektep qamtylady.

Sonymen qatar pedagogıkalyq kadrlardyń saýattylyǵyn arttyrý maqsatynda ýnıversıtetterge osy qarajattan úles tıip, ınteraktıvti jabdyqtar alý úshin 457 mln teńge bólinedi. 

Endi aýyl mektepteri dırektorlary men muǵalimderiniń peda­gogıkalyq jáne basqarý áleýetin art­tyrý maqsatynda qosymsha mýl­­tı­­medııalyq resýrstar arqy­ly oqytý bastalady.

– Inklıýzıvti bilim berýdi damytý maqsatynda erekshe bilim alýdy qajet etetin balalardy kásibı mamandyqqa daıarlaý boıynsha 15 oqý baǵdarlamasy ázirlendi. Sonymen qatar basqa mektepterdiń janynan 9 ınklıýzıvtik resýrstyq ortalyq ashylady. Atalǵan qara­jatqa kózi nashar kóretin jáne damýy kem balalar úshin 7,5 myń Braıl oqýlyǵyn satyp alý kózdel­gen. 1 myń defektolog maman arnaıy kýrstarda oqytylady, – dedi E.Saǵadıev.

Bilim jáne ǵylym mınıstrligi sıfrly tehnologııalar kómegimen UBT tapsyrmalaryna da ózgerister engizýdi josparlap otyr. Máselen, balalardyń qazirgi este saqtaý qabileti kóbirek baǵalanatyn test tapsyrmalarynan birtindep bas tartyp, balanyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan júıe engizilmek. Sondyqtan mýltımedııalyq elementterdi qoldaný arqyly jańadan 200 myń test tapsyrmasy jasalady.

Májilis depýtattary aldynda zań jobasynyń tıimdiligi jáne qamtý kórsetkishterin baıandaǵan mınıstr ózine qoıylǵan saýaldarǵa da tolyqtaı jaýap berdi.

Sóıtip atalǵan zań jobasy Pa­lata depýtattary tarapynan to­­lyq qoldaý tapty. Sondaı-aq de­pý­tattar jalpy oty­rysta «Qa­zaqstan Respýblı­kasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine táýekeldik (ven­chýrlik) qarjylandyrý máse­leleri boıynsha ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázir­leý jónindegi usynysty jáne «Qa­zaqstan Res­pýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik sa­la­syndaǵy zańnamany jetildirý má­se­­leleri boıynsha ózgerister men to­­lyqtyrýlar engizý týraly» zań jo­­basyn ekinshi oqylymda maqul­dady.

Stýdentter daýy

Jalpy otyrysta depýtattar Bilim jáne ǵylym mınıstrligine zań jobalary boıynsha kóptegen saýaldar qoıǵanymen, Astana medısınalyq ýnıversıtetinde tegin bilim alyp júrgen júz qaraly stýdenttiń oqýdan shyǵarylýyna baılanysty áńgime qozǵaǵan joq.

Esesine jýrnalıster aldyna shyqqan mınıstr atalǵan daýǵa baılanysty túsinik berdi. Sońǵy kúnderi joǵaryda atalǵan oqý ornynda 117 stýdenttiń aǵylshyn tilin meńgergendigin aıǵaqtaıtyn IELTS sertıfıkattary jalǵan bolyp shyqqandyǵyna baılanys­ty aqparat taraǵan edi. Bul jaıt emtıhandy óz kúshimen tapsyrǵan stýdentterdiń aryzdarynan keıingi tekserister boıynsha anyqtalǵan.

– Byltyr mınıstrliktiń bilim sapasyn qadaǵalaý komıteti atal­ǵan ýnıversıtetti tekserdi. So­nyń nátıjesinde  balalardy oqý­dan bosatý boıynsha nusqama beri­lip, ol ishinara oryndaldy. Stý­dentterdiń kópshiligi ózderiniń quqyq­taryn qorǵaý aıasynda sotqa júgin­di. Degenmen de nusqama to­lyq oryndalýy tıis. Bul ýnı­ver­sı­tet stýdentterdi oqýdan bosa­týyn durys sheshim dep sanaımyz. En­di biz Densaýlyq saqtaý mı­nıs­tr­­ligimen jáne ýnıversıtetpen bir­ge kelisim komıssııasyn qu­ryp, ári qaraıǵy quqyqtyq qadam­dary­myzdy anyqtap alamyz», dedi E.Sa­ǵadıev.

Bir atap óterligi, buǵan deıingi talaptar boıynsha til bilimi sertı­fı­kattarynyń túpnusqalyǵy tek­­serilmeı kelgen. Atalǵan kem­shi­likter tek kýálikterdiń orta­lyq málimetter derekqoryna engi­zil­me­gendikten anyqtalǵan. Alaıda magıstratýraǵa túsýshilerdiń ser­tıfıkattarynyń túpnusqasyn ortaq derekqor arqyly anyqtaý tártibi qazir qoldanysta bar.

Mınıstrdiń aıtýynsha, osy kemshilikterge baılanysty ózge de oqý oryndaryna jiti tekserý júr­gizilmek. Al jalǵan qujat­ty paı­dalanǵan stýdentterge baılanysty quqyqtyq sharalar qabyldanady.  

Bilim jáne ǵylym mınıstri elimizdegi 130 joǵary oqý ornynyń reıtıngi jasalyp, álsizderi kú­sheıtilip, kóshke ilespegenderine baı­lanysty ózge sheshim qabyl­danatyndyǵyn da atap ótti. Eń bas­tysy, mınıstrdiń aıtýynsha, joǵary oqý oryndarynyń sany budan ári kóbeımeıdi.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»