Úmitkerlerdi tirkeý kezeńi bastaldy

Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi L.J.SÚLEIMENMEN áńgime

– Lázzat Jańylysqyzy, el nazaryndaǵy basty naýqan – saılaý úderisteri qalaı júrip jatyr? – Saılaý naýqany bastalǵanyna jarty aıdan asty. Osy ýaqyt ishinde Ortalyq saılaý komıssııa­sy «Saılaý týraly» Zań talap­ta­ryna sáıkes atqarylýy tıis bar­lyq jumystar men is-sharalardy óz ýaqytynda jáne belsendi túrde júrgizip keledi. Memleket bas­shy­sy­nyń Jarly­ǵy­men saılaý ta­ǵaı­yndalǵan kúnnen bastap Or­talyq saılaý komıssııasy óz ókilettigin júzege asyra otyryp, máslıhattar depýtattarynyń saılaýyn da ta­ǵaı­yndaǵan bolatyn. Parlament Májilisiniń kezekten tys saılaýy jáne máslı­hattardyń kezekti saı­laýy 2012 jyldyń 15 qańtaryna belgilengenin Qazaqstan jurtshy­ly­ǵy jaqsy biledi. Eki saılaýdyń da bir kúnge taǵaıyndalýy elimiz úshin qarjylyq jaǵynan da, uı­ymdastyrýshylyq jaǵynan da asa tıimdi. Sondyqtan da eki saılaý qatar ótkizilip otyr. – Májilis pen máslıhattar saılaýynyń ózine tán erekshelikteri qandaı? – Májilis saılaýynyń da, máslıhattar saı­laýynyń da ózindik ereksheligi men talaptary bar. Mysaly, Májilis depýtattaryn saı­laýda tek saıası partııalar ǵana kandıdattar usynatyn bolsa, al máslıhattar depýtattaryna res­pýb­lıkalyq, jergilikti qoǵamdyq birlestiktermen qatar, jekelegen azamattardyń da ózin ózi usynýyna quqyǵy bar. Qazirgi kezde elimizde tirkelgen saıası par­tııa­lar sezderin ótkizip, Májilis depýtat­tyǵyna kandıdattar usyný úderisin aıaqtady. Or­ta­lyq saılaý komıssııasyna «Nur Otan», «Aq jol», Patrıottar par­tııasy, JSDP, Rýhanııat, Ádilet, Aýyl, Kommýnıstik halyqtyq partııa partııa­lyq tizimderin usyndy. Al máslıhattar saı­laýy­na kelsek, 5 jeltoqsandaǵy málimetter boı­yn­sha 1161 azamat óz quqyqtaryn paı­dalana oty­ryp, máslıhattar saı­laý­yna túsýge óz ótinishterin berdi. Qa­zirgi kezde elimizde saılaý naýqany qalypty jaǵdaıda ótip jatyr. – Saılaýdyń is-sharalaryna qatysty ótinishter de túsip jat­qan shyǵar? – Saılaý saıası naýqan bolǵan­dyq­tan, ár­qı­ly qıyn máselelerdiń týyndaıtynyn tájirı­be­den kórip júrmiz. Jalpy alǵanda, qazirgi ýa­qytta Ortalyq saılaý komıs­sııa­sy­na 12 ótinish kelip tústi. Olar­dyń 8-i saıası partııalardan, 1-eýi máslıhattan, 3-eýi buqaralyq aqpa­rat qu­raldary men úkimettik emes uıymdardan túsip otyr. Túsken ótinishterdiń 11-i saılaý týraly zań­namany túsindirýge baıla­nys­ty. Olarǵa qajetti túsiniktemeler der shaǵynda joldandy. Taǵy bir ótinish Jalpyulttyq sosıal-de­mo­kratııalyq partııasynan túsken edi. Bul ótinish Ortalyq saılaý ko­mıssııasynyń 2 jel­toq­san­daǵy otyrysynda qaralyp, partııanyń ótinishi qanaǵattandyryldy. Osy jerde toqtalyp óteıin, Jal­pyulttyq sosıal-demokra­tııa­lyq partııasy ýchaskelik saılaý ko­mıssııalary quramyna partııa­lar­dyń ke­ńes­shi daýys quqyǵy bar ókil­derin engizý merzimin uzartýdy suraǵan edi. Komıssııa óziniń oty­ry­synda JSDP-nyń ótinishin qa­rap, nátıje­sinde bul merzimdi 15 jeltoqsanǵa deıin uzart­ty. Tek saı­laý bolatyn kúni ǵana emes, keńesshi daýyspen qatysatyn ýchaskelik saılaý komıs­sııasynyń mú­she­leri saılaý naýqany bastalǵan­nan bastap osy saıası kezeńniń barlyq rásim­derine túgeldeı qa­tysyp, ondaǵy jumystardy birlese atqarýy tıis. – Al saılaýshylardyń tizimderin jasaý da mańyzdy is-shara. Osy baǵyttaǵy úderister qalaı júrgizilýde? – Bul máselede Ortalyq saılaý komıssııa­sy­nyń, sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdar­dyń táji­rı­besi bar. Sebebi, osy jyldyń sáýi­rin­de elimizde prezıdenttik saılaý ótti. Onda saılaýshylardyń saılaý ýchaskeleri boıynsha tizimderi qalyptastyryldy. Degenmen, elimizdiń aýmaqtarynda ishki kóshi-qonnyń belsendi bo­lýy­na baı­lanysty búginde saılaýshylar tizimderi qaıta taǵy da pysyqtalyp jatyr. Ondaǵy maqsat – kámelettik jasqa tolǵan ári Qazaqstan aza­ma­ty bolyp tabylatyn turǵyn­dar­dyń bar­ly­ǵyn saılaýshylar tizimine engizý. Sol arqyly azamat­tar­dyń Konstıtýsııamen kepildendirilgen saılaý quqyǵyn júzege asy­rýyna múmkindik beriledi. Al saılaý kúni tizimge engizilgen saılaý­shy­lardyń óz ýchaskelerine kelip, daýys bergenderi jón demekpin. О́ıtkeni, bul árqaısymyzdyń aza­mattyq bory­shymyz bolyp tabylady. – Saılaýshylar tizimine enbeı qalyp, ókpe-renish oryn alatyn jaǵdaılar da kezdesetini jasyryn emes... – Elimizdiń Konstıtýsııasy men saılaý tý­ra­ly zańnamasyna sáıkes Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń jasy 18-ge tolǵan azamattary tegine, áleý­mettik, laýazymdyq jáne mú­lik­tik jaǵ­daıy­na, jynysyna, nási­line, ultyna qaramastan, saılaýda daýys berýge qatysýǵa quqyly. Árbir saılaýshy óziniń osy quqy­ǵyn iske asyrý úshin aýdandyq, qalalyq ákimdikter saılaýshylar tizimin qalyptastyrady. Bul rette ákimdikterdiń laýazymdy adamdary olardyń durystyǵy úshin jaýapty bolady. Saılaý taǵaıyndalǵan kún­nen bastap azamattar turǵy­lyq­ty jeri boıynsha ákimdikke baryp saılaýshy retinde tirkele alady. Al 2011 jylǵy 30 jeltoqsan­nan bastap ár­bir saılaýshy saılaý ýchaskelerinde saılaý­shy­lar tizimindegi ózi týraly derekterdi, son­daı-aq óziniń saılaýshylar tiziminde bar ne joq ekendigin bilýine tolyq quqyly. Jasyratyny joq, bizdiń saılaýshylardyń kópshiligi osy máselege beı-jaı qaraıdy. Sonyń saldarynan túsinis­peý­­shi­lik­­ter, daý-damaılar týyndap ja­ta­dy. Ony boldyrmaýdyń eń basty joly – 30 jel­toq­san­nan bastap saı­laýshylar ózderiniń saılaý ýchas­kelerine baryp, tizimdegi ózde­ri týraly má­limetterdi tekserýi tıis. Tegi, óz esimi jáne áke­si­niń aty, týǵan jyly, aıy men kúni durys ja­zylǵan ba, sonyń bárine mán bergeni jón. Bul, árıne, azamattyń belsendiligin talap etetin jáıt. – Tirkeýden ótken saıası par­tııa­lardyń úgit jumystary qaı kúnnen bastalady? – Jalpy, saılaý taǵaıyndal­ǵan­nan keıin saılaý úderisteri kandıdattar usyný, tirkeý jáne saılaý ótetin kúni kezeńderinen turady. Qazirgi ýa­qyt­ta saılaýdyń kandıdattar usyný kezeńi aıaqtalyp, tirkeý kezeńi bastaldy. Ol 16 jel­toqsanǵa deıin jalǵasady. Al úgit-nasıhat jumystary 16 jel­toqsannan bastap, kelesi jyldyń 13 qańtary kúngi saǵat 24.00-ge deıin júrgiziledi. – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Álısultan QULANBAI.