Jarylystan zardap shekkenimiz az ba edi?

Lańkestikke – laǵynet

Esti el edik qoı! Basymyzǵa qanshalyqty qıyn-qystaý kún týsa da eldigimizdi saqtaı bilgen el edik. Aqtaban shubyryndyǵa ushyrap, elim-aılap kózimizden qandy jasy­myz tyıylmaǵan zamana kóshinde de, asharshylyqtyń zardabyn tartyp, súıegimiz aq jańqa bolyp shashylyp qalǵan qarǵysty kezeńderde de estiligimizden bir tanbaı, el men jerdi saqtap qala alǵan el edik. Jattyń kózine túspesin, jaýynyń qolynda ketpesin dep urpaǵyn kúpisi men qamzolynyń keń etegimen jasyryp, baýyryna tyǵyp ósirgen, sóıtip, búgingi kúnimizge de, táýelsiz el bolýǵa da jetken el edik. Sol armandy táýelsizdik, sol qa­sıet­ti de kıeli táýelsizdiktiń jıyr­ma jyldyq az ǵana kezeńinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qajyrly eń­beginiń jáne kemel kemeńger­li­gi­men basqaryp kele jatqandyǵynyń nátıjesinde eldigimizben álemge ta­nyla da bilgen el edik. Kóp ultynyń da, kóp dininiń de barlyǵyna qa­ra­mastan, qazaq jerin mekendep otyr­ǵan barlyq ulttar men ulystardyń yntymaǵy men birligin saqtap kele jatqan el edik. Biz sonymyzben dúnıe júzine syıly da, abyroıly da aıbyndy el edik. Sonymyzben sózi­miz de ótimdi, ózimizdiń de júzimiz álem aldynda jarqyn bolatyn. Endi sol bir eldigimizge daq ta túse bastaǵan joq pa? Kóńil qazir osyǵan alańdaýly. Atyraý qalasyn­daǵy jarylystyń dúmpýi qoǵamda úreı týǵyza qoımaǵanymen, daqpyr­ty jaıylyp ketti. Al Tarazdaǵy oqıǵa atalǵan máselege salmaqty nazar qajet ekenin ańǵartsa, Boraldaı kentindegi sońǵy jaǵdaı lańkestik sekildi búgingi kúnniń zaýalymen asa qatań túrde kúresý kerek ekenin kórsetip berdi. Jalpy, dúnıe júzin qazir eń bir alańdatyp otyrǵan lańkestik árekettiń bir ushqynyn qazaq jerine jetkizgisi kelip janyǵyp júrgen toptar men kúshterdiń bary da anyq. Buǵan elimizde jýyrda qabyldanǵan dinı birlestikter týraly zańdy syltaýratyp, osy zań­nyń keıbir baptary úshin qazaq jas­ta­ryn óz eline qarsy qoıýǵa áreket­tený­shiler olardy kek alýǵa shaqyryp júrgendeı. Bul zańdy Parlament uzaq bir pikirtalastar men oı qaqtyǵystaryna ba­ryp, bylaısha aıtqanda, qyzylsheke bo­lyp, eldegi jaǵdaıdy túbegeıli ári jan-jaqty ábden saralap baryp, aqyl­dy bir toqtamǵa kelgennen keıin ǵana qabyldaǵan bolatyn. Eshkimniń dinı-senim bostandyǵyna qııanat jasalǵan joq. Jan balasyna qudaıǵa qulshylyq qylýǵa tyıym salynyp otyrmaǵany taǵy da anyq. Árıne, áskerı qyzmette, memlekettik mekemeler men oqý oryn­daryn­da jáne de bas bostandyǵynan aıyrylǵandardyń jazasyn óteý mekemelerinde namaz oqýǵa tyıym salyn­ǵa­ny bar. Bul arada biz eń áýeli Konstıtýsııa boıynsha ózimizdiń zaıyrly memleket ekendigimizdi umytpaǵanymyz abzal. Bárinen buryn memlekettiń múdde­sin joǵary qoıa da bilý kerek. Otandy qorǵaý árkimniń basty paryzy ekendigi jaıynda Quran da aıtady, Ata Zańy­myz – Konstıtýsııamyz da aıtady. Endeshe, bir jyldyq áskerı boryshyn óteý­ge bara jatqan balalarymyzǵa: «Ota­nyńdy, óz elińniń táýelsizdigin qorǵaý jolynda jan da pıda! Aına­laıyn, namazyńdy qaza qyldym dep qapalanba! Imandy jannyń Otan úshin qaza qylǵan namazynyń báribir de qaıyrymy bolady», – degen aqyl aıtqan jón bolar edi endigi arada. Qazaqstandaǵy dinı senim-nanym bostandyǵy jónindegi zańdaǵy erkindikti paıdalanyp, tym erkinsip, tym taırańdap ketken nebir dinı birlestikter memleketti qoıyp, jekelegen otan­dastarymyz ben óz qandastarymyzǵa qanshalyqty zardaptaryn da tıgize bastaǵan joq pa edi? Qanshama uldary­myz ben qyzdarymyz ózge bir dinı sek­ta­lardyń yqpalynda ketip, úkilep ósirip otyrǵan balasynan tirideı aıyrylyp, kózinen qandy jasyn syǵyp alyp otyrǵan qanshama ata-analardyń bar ekendigin de kórip, bilip otyrǵan joqpyz ba? Nebir sektalardyń ózderi oılap tapqan qaǵıdalarynyń qarmaǵyna túsip, shyrqy buzylǵan otbasylarynyń qasiretti taǵdyrlary da bar ekendigin de bilip júrgen joq pa edik? Qoǵam sol jaılardy aıtýmen ǵana boldy. Eshbir dástúrli dinderge jatpaıtyn, bylaısha aıtqanda, túrli dinı aǵymdardy ózderi oılap taýyp, onysyn paıda tabýdyń negizgi bir kózine aınaldyryp alǵandarǵa qoǵam qarsy tura almady. Bizdegi qanatyn keńge jaıyp, damı bastaǵan demo­kra­tııalyq erkindik pen bostandyqty sol bas paıdalary úshin jaratyp qalý nıetimen jantalasqan arsyz da zańsyz sektalar eshkimniń obaly men saýabyna da qaramastan, óz halqyn zar ılete bastaǵannan keıin baryp, memleket óz azamattaryn qorǵaýdyń amalyn oılastyra bastady. Sóıtip, zań qabyldaýǵa májbúr boldy. Bul ábden zańdy qubylys edi. Qazirgi ýaqytta bizdiń ımandy bo­lýy­myzǵa osy zań áldebir tejeý, bol­masa tap bir kedergi keltirip tur­ǵandaı túıilip júrgender de bar. Al, endi ımandy bolý taǵy da árkimniń óz jan dúnıesi men aqyl-oı para­sa­tynyń ýysynda turǵan dúnıe. Sol ıman degeniń júregińniń tazalyǵy, aqyl-oıyń men parasatyń ekendigin de talaı bir ǵulamalar aıtyp ta ketken joq pa edi? Mine, el men eldigimizdiń búgingi jáne erteńgi kúnderiniń senimi men abyroıyna qylaý túspesin, jelkildep ósip kele jatqan urpaǵymyzdyń deni de, dili de saý, solar adaspasyn, solar lańkestik qurbany bolmasyn, halqymyzdyń tynyshtyǵy qashpa­syn, berekemiz ketpesin, shyrqymyz bu­z­ylmasyn, eń bastysy, táýelsizdi­gi­mizdiń irgesi shaıqalmasyn degen bir ǵana oı tolǵandyryp, osy jaı ǵana alańdatsa eken bizdiń bárimizdi. Oılan, aınalaıyn, qazaq degen óz eliń men óz jerińniń jarylystan tartyp kelgen zardaby az bolyp pa edi? Táýelsizdigimizdiń baq qusyn úrkitip ala kórmeıikshi! Muny Qudaı da, halqyń da eshqashan keshirmeıdi! Oılan, aınalaıyn, esti eldiń urpaǵy edik qoı! Jabal ERǴALIEV, Parlament Senatynyń depýtaty.