Qarjygerler qaýymyna qurmet

Keshe Qarjy mınıstrliginde Táýelsizdiktiń 20 jyl­dy­ǵy­na oraı Qazaqstan qarjy júıesiniń ardagerleri men úz­dik qarjygerleri marapattalǵan saltanatty shara ót­ti.  Olardy Qarjy mınıstri Bolat Jámishev, Ulttyq bank tóraǵasy Grıgorıı Marchenko jáne basqalar quttyqtady. Merekelik marapattaýlar «Tá­ýel­sizdiktiń 20 shyńy – 20 juldyzdy kún» kúntizbesindegi «Altyn teńge» kúnine oraılas ótti.  Bul kúni 150-den astam qarjygerler, onyń ishinde 70 úzdik qyzmetker «Qarjy qyz­metiniń úzdigi» tósbelgisin keýdelerine taqty. Sondaı-aq osy kúni barlyq oblys ortalyqtarynda 800-den astam qarjy qyzmetkerlerine syı-syıapat usynyldy. Aldymen Qarjy mınıstri Bolat Jámishev el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı Qazaqstan qarjy júıesiniń ardagerlerin quttyqtady. Búginde ár­qaı­symyz el ekonomıkasynyń ór­kendeýine kýá bolyp otyrmyz. Qazaqstan ekonomıkasynyń qazirgi damýy satysynda qarjy sektory jańa sapaly deńgeıge kóshti. Eli­mizdiń qarjy júıesi TMD-nyń basqa elderimen salystyrǵanda eń údemeli júıe retinde tanyldy. Muny halyqaralyq jetekshi sarap­shylar da rastap otyr.  Táýelsizdik jyldary osy jetistikterge borysh­taryn abyroımen atqarǵan jáne qarjygerlerdiń keıingi býynyna óz bilimderin bergen bizdiń ardagerlerimiz negizgi úles qosty, dedi B. Jámishev. Mınıstr ardagerlerge jáne Qarjy mınıstrliginiń eleýli eńbek etken qyzmetkerlerine elimizde tuńǵysh ret taǵaıyndalyp otyrǵan «Qarjy qyzmetiniń úzdigi» atty vedomstvolyq nagradalardy tabys etti. Al Ulttyq bank tóraǵasy Grıgorıı Marchenko Ulttyq bank pen Qarjy mınıstrliginiń elimizdiń qarjy júıesiniń eki qanaty sekildi uzaq jyldar boıy birge tabysty jumys jasap kele jatqandyǵyn atap ótti. Ulttyq bankte qyzmet etken kadrlarymyz keıinirek Qarjy mınıstrliginde, bolmasa Qarjy mı­nıstrligi mamandary bizdiń sala­ǵa aýysyp ta abyroıly jumys at­qaryp keledi. Ulttyq bank basqa­ratyn ózge de esepshottardy esepke ala otyryp, Qarjy mınıstrliginiń bizdiń qurmetti, qadirli klıentimiz ekenin eske salǵym keledi. 15 qarashada Qarjygerler kúni ótti, teńgemizge 18 jyl toldy. Osy sha­ralardyń basy-qasynda júrgen­di­k­ten, men úshin de orny erekshe. Os­yndaı mereıli kúni sizderdi Ulttyq bank ujymy atynan Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵymen, ótken kásibı mere­kelerińizben quttyqtaımyn, dep aıaqtady óz sózin. Qarjygerlerdi marapattaýdan soń Ulttyq bank tóraǵasy jýrnalısterge suhbat berdi. Qazaqstan 2011 jyldy jaqsy qorytyndymen aıaqtap otyr. Eksporttalatyn shıkizat quny joǵary, al bıýdjet kirisi shyǵystardan asyp tústi, dep bas­tady sózin tóraǵa. – Eń basty jetistigimiz – Qazaqstan qarjy júıe­siniń qalyptasyp, osy ýaqyt ishinde damyp otyrǵandyǵy bolyp otyr. Kópshilik 1991-1992 jyldar­daǵy jaǵdaıdy umytyp úlgerdi. Ol kezde shynynda da Qazaqstan táý­elsiz memleket retinde qalyptasyp, aıaǵynan turyp ketedi degenge keıbireýler sene qoımady. Al bizde ozyq deńgeıli qarjy júıesi bola­dy degendi eshkim aýyzǵa da almady. 1994 jyldary ótken baspasóz máslıhattarynda meniń ınflıasııa deńgeıi jylyna 10 paıyz bolady degenime betime týra kúlgender bol­dy, qundy qaǵazdar rynogy qandaı bolatyndyǵyn aıtqanymda odan da qatty kúlkige qaldym. Kásiporyndardy ortalyqtan­dy­ryl­ǵan nesıeleýge júginbeıtin nesıeleý júıesine de eshkim senbedi. Qazir táýelsiz el boldyq, bank sektory men zeınetaqy júıesinen, saqtandyrý sektorynan, lızıngtik segmentten jáne qundy qaǵazdar rynogynan turatyn qarjy júıemiz bar. Eger 18-20 jyl burynǵy ýaqytpen salystyrsaq, jetistikterimiz kóp ekendigin baıqaımyz. Qazaqstanda alǵashqy kezde 200-ge tarta bank boldy, biraq olardyń barlyǵyn qosqandaǵy aktıvi 1 mlrd. dollarǵa ǵana jetti. Qazir bizde 39 bank bar, olardyń barlyq aktıvterin sanasaq, 80 mlrd. dol­larǵa jetedi. Meni 1999 jyly Ult­tyq bankke basshylyqqa taǵaıyn­daǵan kezde altyn-valıýtanyń jı­yn­tyq aktıvi bar-joǵy 1 mlrd. dol­lar bolsa, qazir 7,6 mlrd.dol­lar­dy quraıdy. Bul sandardan kóp málimet túsinýge bolady, dedi ol. Al kelesi jyl qarjy sektory úshin qandaı bolmaq degen suraqqa Ulttyq bank basshysy barlyq jaǵ­daıdyń syrtqy rynokqa táýeldi eken­digin jetkizdi. «Barlyq boljamdar Eýropadaǵy, AQSh-taǵy má­­­­selelerge baılanysty bolyp otyr. Qazaqstanǵa kelsek, bizde oǵan esh­qandaı alǵysharttar joq. 2011 jyl jaqsy aıaqtalýda, túbegeıli ózge­ris­ter oryn almaıdy dep senimmen aıtýǵa bolady. Eksporttyq shıkizat quny joǵary saqtalyp, IJО́ 7 pa­ıyzdy qurady. Tólemaqy balansy­nyń jaǵymdy saldosy, bıýdjet jetispeýshiligi oryn alǵan joq. 1 jeltoqsandaǵy derekter boıynsha, ınflıasııa 7,8%, ıaǵnı ózimiz bolja­ǵan deńgeıde. 3 jyldan beri ja­la­qy men zeınetaqy ósýde. Jaǵdaı jaǵymdy saqtalyp otyr. Biz eýro­palyq saıasatshylar óz máselelerin sheshe alady degen úmittemiz, sonda 2012 jyl 2011 jyl sekildi jaqsy ótedi, deıdi G.Marchenko. Kóptegen álemdik sarapshylar jazǵa qaraı keledi dep boljap otyrǵan daǵda­rystyń 2 tolqyny týraly da pikirin aıtyp ótti. 2008-2009 jyldar­ǵy qarjy daǵdarysy sońǵy 60 jyl ishinde bolǵan daǵdarystardan asyp tústi. Bul kezeńnen ótý úshin bizdiń memleketimiz Ulttyq qordan 10 mlrd. dollar jumsady. Qazir bizdiń qorymyzda 43,5 mlrd. dollar bar, bul qarjyny Ulttyq bank Qarjy mınıstrligi úshin basqarady.  Bul soma tolyqtaı shetelde ornalasqan. Bizdiń tarapymyzǵa qarjyny du­­­rys basqarmaıdy degen syn jıi taǵylady, bul orynsyz. Grekııa­nyń, Irlandııanyń jáne Portýgalııa eliniń qundy qaǵazdaryn biz 2009 jyldyń mamyrynda-aq satyp, eshqandaı zııan, shyǵyn shekpedik. Al Ispanııa men Italııanyń qaǵaz­daryn osy jyldyń qazanynda sat­tyq, zııan kelmedi. Biz ulttyq qor qarjysyna asa saqtyqpen qaraı­myz jáne Ulttyq bank olardy jetkilikti túrde kásibı deńgeıde bas­qa­rady. Qarjy daǵdarysy týa qalǵan kúnniń ózinde osy qordan qarjy jumsaýymyzǵa ábden bolady. Ony qanshalyqty kólemde bólýdi Memleket basshysy men Úkimet sheshedi. Eger osyndaı muqtajdyq týa qal­sa, biz Ulttyq qordan 20 mlrd. dol­lar bóle alamyz. Bul soma daǵ­da­rys qansha uzaqqa sozylsa da jáne qıyn bolsa da jetkilikti bolmaq, dep atap ótti ol.

Venera TÚGELBAI.