Ult kúreskeri

Qazaq halqynyń tarıhynda aıryq­sha orny bar Alash qozǵalysy, Alash par­­tııasy, Alashorda ókimeti ulty­myz­dyń uly qaıratkerleriniń iri is-áreketi men kesek qımylynyń, asa iri zııatkerlik, kemel oı-sanasynyń arqasynda dú­nıege kelgen edi. Olar táýelsizdik úshin kúresti. Qazaq halqyn otarlyq ezgide ustaǵan Reseıdiń patshalyq bıliginen de, sol bıliktiń birden-bir zańdy mura­gerine aınalǵan keńestik júıemen de alysyp ótti. Alash arystary adam ba­la­synyń oı-sana kórsetkishi bolyp ta­bylatyn búkil ilim-bilim, ǵylymynan habardar edi. Olar birneshe tildi meń­gergen, kókirekteri dań­ǵyl, shyn oqy­mystylar edi. Alash qaı­ratkerleriniń asqan bilimpazdyǵy, naqty jaǵdaıǵa baılanysty týǵan strategııalyq jáne taktıkalyq jospar, baǵdar­la­ma­lary ult­tyq múddeniń asqaraly shyńyna kó­te­ri­le alǵandyǵymen baılanysty týǵan edi. Osynaý uly tulǵalar qazirgi kezeń­degi álem elderinde jeke-jeke arnaly sala­larǵa aınalǵan áleýmettaný, saıasat, pedagogıka, mádenıettaný, ónertaný, áde­­­bı­ettaný, lıngvıstıka, matematıka, tehnı­ka, ekonomıka, quqyq jáne zań­taný, t.b. ǵylym túrlerin teorııalyq ári prak­tı­­kalyq turǵydan qalyptastyrdy. Olar ushan-teńiz ensıklopedııalyq bi­lim­niń ıeleri edi, zııatkerlik áleýetin qazaq el­inde qalyptasqan naqty jaǵ­daı­larmen tyǵyz qarym-qatynasqa oraı paıda­lanyp, strategııalyq jáne taktı­ka­lyq josparlarynyń ózegine aınaldyrdy. 1917 jylǵy aqpanda Reseı patshasy taǵynan taıdyrylǵanda qanquıly ım­pe­rııanyń qol astynda bolǵan túrli ulttar saıası baǵdarlamalaryn jasap, táýelsizdikke umtyldy. Saıası kóshbas­shy tulǵalar tarıh sahnasyna shyqty. Alaıda solardyń jasaǵandarynyń esh­qaı­sysyn da Alash partııasy jasaǵan táýelsizdik baǵdarlamasymen, al ta­ny­mal qaıratkerlerin Alashordanyń uly qaıratkerlerimen salystyrýǵa bol­maı­tynyn nyq senimmen aıta ala­myz. Bul – naǵyz shyndyq ekendigine kózimiz anyq jetti. Osynaý bıikke Alash zııalylarynyń kóterilýi, bárinen buryn, olardyń ult­shyldyq qasıetterimen, ulttyq múddeni birinshi kezekke shyǵarýynan bastaý alǵan edi. Alash qaıratkerleri ulttyq múd­deniń basty maqsaty táýelsiz memleket qurý ekendigine kóz jetkizip, qazaqtyń ǵasyrlar boıǵy armanyn júzege asyrý úshin búkil qabilet-qarymyn, qajyr-qaıratyn jumsady. Olardy asqaq shyń­ǵa kótergen, jigerlendirip, namysyn janyǵan qazaqtyń bekzat bolmysy, tektiligi, aqyl-oı áleýeti edi. Iаǵnı, halyq olarǵa senim artty, tarıh sahnasyna shyǵardy, olar halyqtyń senimin aqtaý­ǵa tyrysty. Demek, bul jaıttan Alash qozǵalysy, Alash partııasy, Alashorda ókimetiniń basty ıdeıalary halyq múd­desimen astasyp, sodan bastaý alǵanyn, jalpyhalyqtyq qozǵalysty bildirgenin kórýge bolady. Eger bıylǵy jylǵy Táýelsizdigi­mizdiń 20 jyldyǵy sııaqty kıeli de qa­sıetti mereke tusynda Qazaqstan halqy kimge qaryzdar, kimdi qasterlep, pir tutýy kerek degen saýalǵa jaýap izdese, eń aldymen, Alash arystaryn eske al­yp, taǵzym etýi kerek der edik. Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti, ult kóshbasshysy N.Na­zar­baevtyń: «HH ǵasyrdyń basynda ult­tyq birlikti nyǵaıtý ıdeıasyn alǵa tartqan rýhanı-zerdeli ıgi jaqsylar qazaqtyń ulttyq ıdeıasyn jasaý mindetin óz moınyna alady. Olar qoǵamnyń túrli tarapynan shyqqandar, ári eń aldymen dala aqsúıekteriniń ókilderi edi. HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq qo­ǵamynda zııaly qoǵam qalyptasýynyń urpaqtar estafetasy sııaqty sıpaty bolǵanyn atap aıtqan abzal» degen pikirine den qoısaq, osynaý arystar patsha zamanynda da, keńestik zamanda da bıik laýazymdy qyzmet atqaryp, alqyp-shalqyp júrýlerine bolýshy edi, olaı etýge bilimi men biliktigi de, baı-qýat­tylyq áleýeti de jetýshi edi. Alaıda olar ulttyq múddege qyzmet etý jolyn tańdap aldy. Bul joldyń qaterli ekenin olar bilmep edi deýge bolmas. Imperııalyq pıǵyl el ishinen shyqqan ozyq ta azat oıly zııalylardyń kózin qurtýǵa tyrysatyny málim. Osy oraıda mynandaı saýaldar týyndaıdy. Pat­shalyq júıeniń qulaǵanyna ishteri ash­yp, qan jylaǵan aq gvardııashylar da, ókimet quryp, qýatty kúshke aınal­ǵan Kolchak bıligi de, sondaı-aq Qazaqtyń táýelsiz ulttyq memleketin qurý jo­lynda áreket etken Alash qaıratkerleri de keńestik bılikke qarsy kúreske shyq­ty. Iаǵnı, maqsat bir edi. Tek Kolchak ta, belgili qolbasshylar bastaǵan aq ás­kerler de patsha bıligin tarıh sahna­sy­na qaıta ákelýdi ózderiniń uly maqsaty dep bildi, al Alash arystary patshalyq bıliktiń de, keńestik bıliktiń de qazaq múddesin tunshyqtyratyn zymııandyq saıasatyn tereń túısindi. Keńestik-bol­shevıktik júıege qarsy kúreste bu­lar nıettes bolsa da, nelikten alash qaı­ratkerleri aq gvardııa áskerinen qol­daý tappady? Jaýap bireý-aq, bul jerde ımperııalyq pıǵyl, uly orystyq shovınızm ústem bolǵany óz aldyna, olar Alash qaıratkerleriniń ulttyq múdde úshin kótergen ıdeıalarynan qorqyp, qaýiptengen edi. Al, keńestik bılik biraz mezgilden soń, A.Baıtursynovtyń óti­ni­shimen kelisip, Alashorda kósemderine keshirim jarııalaǵan soń, qalyń bu­qa­ranyń senimine kirý úshin olardy túrli salalarda (oqý-aǵartý, ekonomıka, zań, mádenıet, t.b) sheber paıdalandy. О́z maqsattaryna jetisimen-aq túptiń tú­bin­de olardyń ózderine qaýipti ekeninen sekem alyp, báriniń derlik kózin qurt­ty. Aman qalǵandary baqylaýda boldy. Eger Alash qaıratkerlerine deıin de ult táýelsizdigi týraly ıdeıa kótergen iri tulǵalar bar ekenin eske alsaq, olardan Alashordalyqtardyń aıyrmasy azat­tyq ıdeıasyna keshendi turǵydan kelýleri edi deýimiz kerek. Túıindeı aıt­saq, Alash ardagerleriniń ıdeıasy bú­gin­gi táýelsizdigimizdiń myqty irgetasy bola aldy, qazaq qoǵamyndaǵy jańǵyrý (renessans) úderisine aınaldy. Alash zııalylarynyń osynaý uly mindetin atqarý isiniń basy-qasynda bol­ǵan ataqty tulǵa – bıyl týǵanyna 120 jyl tolǵan Álimhan Ábeýuly Ermekov edi. Ol 1891 jyly qazirgi ákim­shilik-terrıtorııalyq bólinim boıynsha Qaraǵandy oblysy, Aqtoǵaı aýdany, Qyzylaraı jerindegi Bóriktas mekeninde dúnıege kelgen. Arǵy-bergi tarıhta Jıdebaı batyr, Qaramende, Shabanbaı bıler, sál berirekte Á.Bókeıhanov, Nar­manbet, Kúlásh pen Manarbek, Aqqyz, Maǵaýııa Hamzın, О́.Jáýtikov, t.b. tal besikte terbelip ósken topyraqta týǵan Álekeńniń arǵy atasy Jıynbaı da, bergi atasy Ermek te ortasyna syıly, el bılegen tanymal jandar bolǵan. Ermek Jıynbaıuly Omby semınarııa­syn­da oqyǵan, óz elinde bolystyqqa saı­lan­ǵan. HIH ǵasyrdyń orta tusynda Qu­nanbaı, Janǵutty, Alshynbaı, Ermek, t.b. Qarqaraly aǵa sultany Qusbek Táýkeuly ótkizgen keńeske qatysqan, sonda okrýg jerinde jármeńke ashýǵa bastama kótergenderdiń biri de Ermek Jıynbaıuly bolatyn. Ataqty Qoıandy jármeńkesi 1847 jyly ashylyp, bir ǵasyrdaı ýaqyt halyqqa qyzmet etti. Álimhan Ábeýulynyń qoǵamdyq-saıası, aǵartýshylyq, ǵalymdyq qyzmetin uq­yp­ty zerttegen ǵalym Q.О́skembaevtyń derekterine súıensek, Ermek Jıyn­baı­uly 1873 jyldar shamasynda Qunan­baı­men birge Mekkege sapar shekken, jolshybaı aýyryp, Medınege jetisimen qaıtys bolǵan. О́z elinde bolys bol­ǵan, Semeı gımnazııasynyń túlegi Ábeý de tanymal azamat bolypty. Ábeý­diń Ámirhan, Álimhan, Álıhan at­ty úsh uly, eki qyzy bar eken. Dámesh atty qyzy qazaqtyń kórnekti perzenti Temirbek Júrgenovke turmysqa shyqqan. Mine, osyndaı tekti de bekzat ot­basynan shyqqan Álimhandy ákesi Ábeý 1899 jyly Qarqaralydaǵy eki satyly (bastaýysh) realdyq ýchılıshege oqýǵa beredi. Onda ol alty jyl oqıdy. Jal­py, Álekeńniń bilim alǵan oqý oryn­dary – Qarqaraly realdyq ýchılıshesi, 1905-1912 jyldar aralyǵynda altyn medalmen támamdaǵan Semeı erler gım­nazııasy, 1912 jyly oqýǵa túsken Tom (Reseı) tehnologııa ınstıtýtynyń taý-ken fakýlteti. Eger Qarqaraly ýchılıshesiniń shákirtine E.Esıýtın, A.Ko­jev, S.Kokorın, A.Baıtursynov, P.Beldyskıı, P.Chemodanov, A.Aıa­ǵa­nov­­tar sabaq berse, Semeı gımnazııa­synda polıak F.Dýlskıı, t.b. ustazdyq etedi. Álekeń gımnazııada Abaıdyń jerlesi Kákitaımen, Tákejannyń balala­ry­men birge oqyǵan. Semeı jerinde ol Á.Bókeıhanovtyń ult-qamyn oılaǵan ıdeıalarymen tanys bolady, óle-ól­gen­she ony ózine saıası, rýhanı ustaz sana­ǵandyǵy da belgili. Reseı memlekettik Dýmasyna delegattar saılaýda orys ulyqtary qazaqtardy kemsitkenin syna­ǵany úshin Á.Ermekovtiń resmı oryn­dar­dyń baqylaýynda bolǵany da shyn­dyq. Ol 1905 jyly Qoıandy jármeńke­sinde Á.Bókeıhanov, A.Baıtursynov, J.Aqbaev, M.Dýlatov, M.Bekmetov, t.b. zııaly qaýym ókilderi ázirlegen 14500-ge tarta adam qol qoıǵan, patshanyń otarlaý saıasatynyń jergilikti ult úshin jasap otyrǵan qııanatyna qarsylyq bildirgen, óz usynystaryn málimdegen quzyrhatyndaǵy ultshyldyq ıdeıalarǵa kýá bolǵan edi. Onyń kóz aldynda patsha ulyqtarynyń joǵarydaǵy zııaly­lar­dy qýdalap, kózderin qurtý úshin jasaǵan áreketteri de ótip jatty. Sol tustaǵy erejege sáıkes gımnazııany al­tyn medalmen bitirgender Peterbýrg ýnıversıtetine konkýrssyz qabyldaný­ǵa tıis edi. Alaıda ákesi qaıtys bolǵan Á.Ermekov qarjy tapshylyǵynan Tom ınstıtýtyn tańdaǵan. Bul tusta oǵan járdem jasaǵandar: Semeı gımnazııa­sy­nyń oqytýshylary Á.Sátbaev, I.Álimbekov, A.Barlybaev, G.Sadovnıkov, S.Ǵabbasov, N.Belslıýdovtar edi. Dál osy adamdardyń óle-ólgenshe qazaq halqynyń qamyn oılap ótkenderin Á.Ermekov keıinnen baspasóz betinde jazdy. Osy ınstıtýtta toǵyz jyldan keıin Álekeńniń aqyl-keńesimen ulty­myz­dyń uly perzenti Q.Sátbaev ta bilim alǵan. Sibir jerindegi osynaý al­ǵash­qy oqý ornynda Á.Ermekovke ataq­tary álemge áıgili ǵalym-oqytýshylar V.Obrýchev, N.Chıjevskıı, V.Mostovıch, N.Kıjner, M.Iаnyshevskıı, B.Veınberg, M.Ýsov sabaq berdi. Instıtýt stýdentteri Lena altyn keninde bolǵan qyr­ǵyn­da zardap shekkenderge qurmet retinde sabaqqa kelmeı qoıǵan. Patshalyq samoderjavıege qarsylyq asqynyp tur­ǵan kezde Á.Ermekov oqýyn osylaı­sha bastap edi. Tom ınstıtýtynda oqy­ǵanynda Álekeń G.Potanın, V.Shıshkov (jazýshy), V.Bahmatev, t.b. tanymal adamdarmen aralasty. Markstik ilim­niń, túrli partııa baǵdarlamalarynyń Reseıde túzilip, jan-jaqqa tarap jat­qan kezderi de sol tus bolatyn. Mine, osy kezeńde Á.Ermekovtiń ómirlik tu­jy­rymdamasy aıqyndalyp, qalyptas­qan. Dál sol tusta ol Alashorda qozǵa­lysynyń bolashaq baǵdarlamasyna al­ǵysharttar jasaǵan qoǵamdyq, saıası hal-ahýaldy kóńiline uıalatqan edi. Qa­zaq bolmysyndaǵy ǵasyrlar boıy qa­lyptasqan ulttyq bolmys erekshelikteri, rýhanı áleýet, sol halyqtyń búgingi jaǵdaıy, otarlaý saıasatynyń shekten shyǵýy, ultty kemsitýshilik – bári de onyń saıası kózqarasyn qalyptastyr­dy, ultynyń qamyn oılap, múddesin jaqtaıtyn tulǵaǵa aınaldy. Ol Tomda ózi aralasqan ǵulamalardyń pikirin tyńdap qana qoıǵan joq, sonymen qatar olarǵa qazaq degen halyqtyń tarıhy, rýhanııaty týraly da aıtyp berip otyr­ǵan. Potanınniń el aralaǵan sátterinde Álekeń birge bolyp, qazaqtyń ataqty ónerpazdarymen tanystyrǵan. Olar­dyń aıtqandaryn Potanınniń ótinishi­men orysshaǵa aýdaryp, qaǵazǵa túsir­gen. Tomda Á.Ermekov qaladaǵy musyl­man stýdentterdiń qoǵamyn uıymdas­ty­rýshylardyń biri boldy. Aqpan tóńke­risi tusyndaǵy alasapyran kezinde ol ınstıtýttyń besinshi kýrsynda oqyp júrgen edi, oqýynan qol úzip, Semeıge oralady. Al oqýyn bitirýi 1923 jyl­dyń úlesine tıedi. Qazaq múddesin tý etip kótergen onyń da patshanyń taqtan túsýine qýanyp, úlken úmit kútkeni anyq. Jer-jerdegi sııaqty Semeıde de qazaq sezi ótip, ony uıymdasty­rýshy­lar Á.Ermekov, J.Aqbaev, H.Ǵabbasov­tar osy jıynda áleýmettik-saıası máse­lelerge erekshe nazar aýdardy. Sezge qatysýshynyń biri, aqyn Shákárimniń delegattardy quttyqtaýy da osy jı­yn­da bolǵan. Asa ózekti jaıttardy talqy­la­ǵan jıynnyń avtonomııa jáne ózin-ózi basqarý sııaqty máseleni qaraýy 30 adamnan (20 múshe, 10 múshelikke úmit­ker) turatyn oblystyq qyrǵyz (qazaq) komıtetin saılaýy, onyń quramyna Á.Ermekov, R.Mársekov, H.Ǵabbasov, N.Quljanova, t.b. adamdardyń enýi kóp jaıt­ty ańǵartsa kerek. Sezdiń qol jetkizgen sheshimi Qazaq avtonomııasyn qurý sııaqty iri maqsattan týǵan edi. Sol tusta orys múddesin qorǵaıtyn at­qarý komıteti men Qazaq komıteti ara­syn­da qaıshylyqtar týyndaǵan bola­tyn. Naqty jaǵdaıdy eskergen Álekeń­der toby atqarý komıtetimen kelissóz­der júrgize otyryp, birigýge májbúr boldy. Shamaly ýaqyt ótisimen Reseıde qurylǵan Ýaqytsha úkimet qazaq sııaqty ulttardyń avtonomııa qurý nıetin qol­damady. Sondyqtan da sol úkimettegi basym daýysqa ıe kadet partııasynan Á.Bókeıhanov shyǵyp ketti. 1917 jyly Orynborda Búkilqazaq­tyq sez ótti. Sol jıynda asa aýqym­dy, qazaq múddesine oraılas máseleler qaraldy. Qazaq avtonomııasy, onyń jeri t.b. talqylandy. Eger 1920 jyly Más­keýde Á.Ermekovtiń «Qazaq AKSR-iniń jalpy jaǵdaıy jáne onyń shekara máselesi týraly» atty baıanda­ma­synda­ǵy uly jeńisin aıtsaq, jer, shekara máselesiniń Alashorda qaıratkerleriniń sanasynda tym erte oılastyrylǵanyn kóremiz. Jańadan ashylǵan partııa «Alash» dep ataldy. Demek, partııanyń resmı qurylýy 1917 jyldyń shildesinen bastalady. A.Baıtursynov, M.Dýlatovtar partııa baǵdarlamasyn jasap, sol jylǵy 21 qarashada «Qazaq» gazetinde jarııalady. Partııanyń belsendi músheleriniń biri Á.Ermekov boldy. Ol óle-ólgenshe ózin osy partııanyń múshe­simin dep eseptedi. Eshqandaı basqa partııaǵa ótken joq. 1917 jyly qazan tóńkerisi jeńiske jetti. «Alash» partııasynyń baǵdarla­ma­sy 1917 jyly jeltoqsanda Oryn­bor­da ótken ekinshi búkilqazaqtyq sez­de túrli pikirdegi toptardy biriktirýshi kúshke aınalǵanyn kóremiz. Budan keıin mılısııa, ásker qurý, jergilikti basqarý organdaryn uıymdastyrý Alash par­tııasy men úkimetiniń nusqaýymen júze­ge asa bastaǵan edi, alaıda aq pen qyzyl soǵysy t.b. alasapyran jaıt jaǵdaıdy ýshyqtyryp jiberdi. Alash zııalylary keńestik bılikpen kelissózder júrgizdi. Bul oıymyzǵa Stalınmen telegraf ar­qyly júrgizilgen sózder dálel. Bul jaǵdaı óz jumysyn toqtatqanǵa deıin de, tipti keıin de Alash partııasy men úkimetiniń qandaı qýatty kúshke aınal­ǵandyǵyn kórsetedi. Keńestik júıe Alash úkimetin moı­yn­damady. Úkimet tarady. Alash qaı­rat­kerleri óz halqy úshin túrli salada eńbek etti. Á.Ermekov Semeı gýbrevko­my­nyń múshesi boldy. Halyq aǵartý isi, jer bólimi jáne halyq sotyn basqardy. Budan keıingi oqıǵalar Qazaq Avtono­mııasyn qurý t.b. máselelerge Á.Er­me­kovtiń belsene atsalysqanyn kórsetedi. Á.Ermekov KSRO aýmaǵyndaǵy, ásirese Orta Azııa jerindegi oqıǵalarǵa qaty­syp otyrdy, túrli jıyndar, májili­s­terde óz oıyn tujyrymdap, pikir bildirdi. 1921-1924 jyldar aralyǵynda Semeı gýbernııalyq atqarý komıteti, josparlaý komıteti tóraǵasynyń oryn­basary, ónerkásip seksııasynyń meńge­rýshisi bolyp taǵaıyndalǵan. «Ult­shyl», «saıası senimsiz» adamdardyń la­ýa­zymdy qyzmet atqarýyna keńes úki­me­tiniń ózi shekteý qoısa da, totalı­tarlyq júıe Á.Ermekov syndy oqyǵan, bedeldi, bilimdar mamandarǵa zárý edi. Ol Qazaq AKSR-iniń 6-jáne 7- shaqy­rylǵan Ortalyq atqarý komıtetiniń múshesi bolyp saılandy. 1926 jyldan ǵylymı-pedagogtik qyzmetpen shuǵyl­dandy. 1927-1935 jyldary Tashkenttegi Qazaq pedagogtik ınstıtýtynyń oqy­týshysy, QazPI-diń dosenti, Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtynyń pro­fes­sory jáne matematıka kafedra­sy­nyń meńgerýshisi bolsa, 1935-1937 jyl­dary Almaty ken-metallýrgııa ınstıtý­ty (qazirgi Q.Sátbaev atyndaǵy QUTÝ) matematıka jáne teorııalyq mehanıka kafedrasynyń meńgerýshisi ári fakýltet dekany qyzmetterin atqardy. Jalpy, Álimhan Ábeýuly 1932, 1938, 1948 jyldary úsh ret tutqynǵa alynǵan. Sibirdegi lagerde úsh jyl jazasyn óteýi, 1938 jyly 10 jylǵa sottalýy (bul jaza keıinnen 6 jylǵa túsirilgen), 1948 jyly 10 jylǵa sot­talýy (Stalınniń ólimine baılanysty 1955 jyly bosatylǵan) osynaý qaısar tulǵany qajyta almaǵan. Sol elýinshi jyldardyń ortasynan bastap, Qara­ǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynda oqytýshy bolyp, matematıkadan sabaq berdi.1948 jyly elden ketip, Kýı­by­shev (Reseı) qalasyndaǵy josparlaý ıns­tıtýtynda matematıka kafedrasy­nyń meńgerýshisi bolyp istep, boı tasalap júrse de, tutqyndalýdan qutyla almaǵanyn kóremiz. 1935 jyly JAK-tyń sheshimimen Á.Ermekovke professor ǵylymı ataǵy berilgen bolatyn. Alaıda aıdaýdan bosatylǵan 1955 jyldan bastap, qansha talaptansa da ol ataǵyn qaıtaryp ala almady. Qazaqtan shyqqan tuńǵysh matematıka professory ataqty «Uly matematıka kýrsy» oqýlyǵyn, «Matematıka basylymdaryndaǵy ǵy­ly­mı termınder», «Determınanttar teo­rııasynyń negizderi» eńbekterin ja­rııalady. Daıyndalǵan doktorlyq dıs­sertasııasy avtory «halyq jaýy» bol­ǵandyqtan, qorǵalmady. Á.Ermekovtiń uly eńbegi kezinde qaı­naǵan oqıǵalardyń bel ortasy bol­ǵan Qar­­qaralyda eki satyly mektep pen pedtehnıkým ashýǵa bar kúsh-jigerin jum­sa­ýy edi. Pedtehnıkýmda tanymal adamdar sabaq júrgizdi. Bul oqý ornyn belgili qa­zaq azamattary O.Jáýtikov, A.Mashanov, Sh.Shókın, H.Sembaev, D. Kerimbaev, K.Bo­shaev, J.Altaıbaev, t.b. bitirgen bolatyn. Á.Ermekov ulttyq tilimizge qatysty da kóptegen eńbekter jazǵan. Árıne, shaǵyn maqalada Á.Ermekov syndy tul­ǵanyń bolmys-bitimin jan-jaqty ashý, san qyrly eńbegin tolyq qamtý múmkin emes. Alash partııasy men Alashorda úkimetiniń kezinde totalı­tar­lyq júıe­den is júzinde jeńiliske ushy­raǵany ras. Biraq onyń ıdeıalary ul­tym degen ozyq oıly azamattardyń sa­na­synda, bolmysynda totalıtarlyq qan­shama tos­qaýyl kórse de óshken emes.

Máýen HAMZIN, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.

Qaraǵandy.